THIỀN SƯ TRUNG HOA Tập II
HT Thanh Từ

Ngu ồn http://www.thientongvietnam.net Chuyển sang ebook 27-5-2009 Người Thực Hiện – namthien@gmail.com Link Audio Tại Website http://www.phatphaponline.org PL 2542-1998

Mục Lục

L ỜI NÓI ĐẦU ĐỜI THỨ NĂM SAU LỤC TỔ A. PHÁI HÀNH TƯ
1. THIỀN SƯ LƯƠNG GIỚI
2. THIỀN SƯ TĂNG MẬT
3. THIỀN SƯ KHÁNH CHƯ
4. THIỀN SƯĐẠI ĐỒNG
5. THIỀN SƯ THIỆN HỘI

B. PHÁI HOÀI NH ƯỢNG
6. THIỀN SƯ NGHĨA HUYỀN
7. TRẦN TÔN TÚC
8. NGƯỠNG SƠN HUỆ TỊCH
9. HƯƠNG NGHIÊM TRÍ NHÀN
10. THIỀN SƯ THƯỜNG THÔNG
11. NI LIỄU NHIÊN Ở MẠT SƠN
12. ĐỨC SƠN TUYÊN GIÁM LỜI DỊCH GIẢ ĐỜI THỨ SÁU SAU LỤC TỔ
13. TÀO SƠN BỔN TỊCH THIỀN SƯ
14. THIỀN SƯĐẠO ƯNG
15. HƯNG HÓA TỒN TƯƠNG THIỀN SƯ
16. VIỆN TAM THÁNH - THIỀN SƯ HUỆ NHIÊN
17. HÒA THƯỢNG ĐẠI GIÁC
18. THIỀN SƯ VĂN HỶ
19. THIỀN SƯ QUANG DŨNG
20. THIỀN SƯ TOÀN KHOÁT
21. THIỀN SƯ NGHĨA TỒN

ĐỜ I THỨ BẢY SAU LỤC TỔ
22. THIỀN SƯ HUYỀN NGỘ
23. THIỀN SƯ TÙNG CHÍ
24. THIỀN SƯ XỬ CHƠN
25. THIỀN SƯ HUỆ NGUNG
26. THIỀN SƯ TOÀN PHÓ
27. THIỀN SƯ HUỆ THANH
28. THIỀN SƯ SƯ NHAN
29. THIỀN SƯ TÔNG NHẤT
30. THIỀN SƯ HUỆ LĂNG
31. THIỀN SƯ VĂN YỂNỞ VÂN MÔN

ĐỜ I THỨ TÁM SAU LỤC TỔ
32. THIỀN SƯ TRÍ TỊNH NGỘ KHÔNG
33. THIỀN SƯ HÀNH NHƠN
34. THIỀN SƯ DIÊN CHIỂU
35. THIỀN SƯ THANH NHƯỢNG
36. THIỀN SƯ PHÁP MÃN
37. THIỀN SƯ QUẾ SÂM
38. THIỀN SƯ HUỆ CẦU
40. THIỀN SƯ TRỪNG VIỄN
41. THIỀN SƯ TÔNG HUỆ THỦSƠ

ĐỜ I THỨ CHÍN SAU LỤC TỔ
42. THIỀN SƯ TRÍ NGHIÊM
43. THIỀN SƯ PHÁP HIỂN
44. THIỀN SƯ TỈNH NIỆM
45. THIỀN SƯ CHƠN
46. THIỀN SƯ VĂN ÍCH
47. THIỀN SƯ HƯU PHỤC - Ngộ Không
48. THIỀN SƯ THIỆU TU
49. THIỀN SƯ QUANG TỘ
50. THIỀN SƯ GIỚIỞ NGŨ TỔ
51. AM CHỦ TƯỜNG

ĐỜ I THỨ MƯỜI SAU LỤC TỔ
52. THIỀN SƯ KỈNH HUYỀN
53. THIỀN SƯ THIỆN CHIÊU
54. THIỀN SƯ QUI TỈNH
56. THIỀN SƯ TRÙNG HIỂN
57. THIỀN SƯ HIỂU THÔNG
58. THIỀN SƯ TỰ BẢO
59. QUỐC SƯĐỨC THIỀU
60. THIỀN SƯ HUỆ MINH
61. THIỀN SƯ PHÁPĐĂNG - Hiệu Thái Khâm
62. THIỀN SƯ THANH TỦNG

ĐỜ I THỨ MƯỜI MỘT SAU LỤC TỔ
63. THIỀN SƯ NGHĨA THANH
64. THIỀN SƯ THANH PHẨU
65. THIỀN SƯ TỪ MINH SỞ VIÊN
66. THIỀN SƯ QUẢNG CHIẾU - HUỆ GIÁC
67. THIỀN SƯ NGHĨA HOÀI THIÊN Y
68. CƯ SĨ TU TUYỂN TẰNG HỘI
69. THIỀN SƯỶ NGỘ
70. THIỀN SƯ PHẬT ẤN - Hiệu Liễu Nguyên
71. THIỀN SƯ HUỆ NHẬT TRÍ GIÁC
72. THIỀN SƯCHÍ PHÙNG
73. THIỀN SƯBỔN TIÊN

ĐỜ I THỨ MƯỜI HAI SAU LỤC TỔ
74. THIỀN SƯĐẠO GIAI
75. THIỀN SƯBÁO ÂN
76. THIỀN SƯ HUỆ NAM
77. THIỀN SƯ PHƯƠNG HỘI
78. THIỀN SƯ TÔNG BỔN
79. THIỀN SƯ PHÁP TÚ
80. THIỀN SƯ DUY CHÁNH

---o0o---

L ỜI NÓI ĐẦU Tập IIThiền sư TrungHoa này,chúngtôi chú mục vào Ngũ gia Tôngphái.

Muốn độc giả thấyrõsự kế thừa củanămTôngphái,chúngtôi soạndịchnhữngvị có trọngtrách trongviệc truyền bá saunày, với nhữngvị tuy khôngquan trọngmà vẫn có mặt trongviệc kế thừa của tôngpháiấy.Cònlắmvị có nhiều đặc sắc, nhưngkhôngphải nằm trong hai điều kiện trên chúngtôi lược bớt.

Sử chư Thiền đức ở Trunghoa còn quá nhiều,songchúngtôi chỉ soạn dịch đến đây tạmngưng.Thấy rằngđộc giả cần tìmhiểu đạo lý thâmsâu và những gươngcao đẹp,qua bấynhiêu vị ấy cũngđã đủ lắmrồi.Nếu cốdịch nhiềuthêm nữa, chỉcóthêmngười thêmlời,chớ đạolýcũngkhôngcó gì khác lạ. Cốtchúng ta lãnh hội được thâmlý qua lời nói hành độngcủa các ngài, khôngphải cần đọc nhiều để thêmkiến giải.

Sở nguyện chúngtôi soạn dịch cáctập sửnày nhằmvào nhữngngười đang tu thiền mà khôngbiết nguồn gốc manh mối thiền thếnào, và nhữngngười ngưỡngmộ Thiền tôngmà không đủ phươngtiện thamkhảo.Chớ chúng tôi không cungứng theo xu hướngnhững người đọcsách thiền để tỏ ramình làtrí thức.

Chúngtôi được biết hiện thời là phongtrào giới trí thức trẻ tuổi tìmhiểu thiền.Bởimuốn tìmhiểu thiền nênquyển sáchnào nóivề thiền mà dễ hiểuthìđộc giả đông nhất. Song nhữngquyển sách chúng tôi soạn dịch đây thật là cô đọngkhô khan,hẳn độc giả khônghài lòngvà sẽ ít người mó tới. Biết trước sốphận củanó là thế, nhưngchúngtôi vẫn giữ nguyên lập trườngcũ khôngđổi thay. Bởi vì Thiền là một phương pháp tu cao tột, những kẻ căn cơ chậm lụt,ý chí yếu kémkhó mà tu nổi. Nên chi, chư Tổ dùnglời khó khăn để lọc lựa người.

Chư Tổ đã biếtchúngsanh có bệnh khinh thường,hèn nhát và dễ chán.Dù một vật quí vô giá mà trao cho họ một cách dễdàng, họ sẽ khinh thường,đã khinh thườngthì dễ quên mất.Cho nên các ngài khéo dùngnhữnglời lẽ bí yếu,những hành độnglạ thường, khiến người lãnh nhận nhữnglời ấy phảichết sốngvới nó nămmười nămrồi sẽ ngộ.Một khi ngộ, suốt đời khônglúc nào quên lãng.Đó là một đặc điểmtrongThiền tông.

Thiền tôngcốt dạy người làmTổ làmPhật, chớ khôngphải chỉ dạy tu phước đức cõi người cõi trời.LàmTổ làmPhật đâu phải là việc dungdị. Cho nên, người bước vào cửa thiềnphảilà sưtử conphải gầmphải hét, khôngphải như nhữngcon nai tơ nhút nhát kia.Vì thế,một Thiền sinh khi ngộ đạo thườngcó nhữnghành độngxemnhư ngangngược đối với bậc thầy.Nhưngvới con mắt Thiền sư thấythế rấthàilòng,biếtđệ tửmình đãthoát khỏi vòngkhuôn sáo,tập quán.

Con đườnglàmTổ,làmPhật xa diệu vợi và đầy gian nguy, nếu con người dễ chán làmsao tiếnđến mục đích cứukính. Vì thế, cần cónhữngcon người sắt đá,dù thân nát mà chí khôngmòn,mới đủ tư cách đảmđangtrọngtrách này.Phải vượt khỏi đầu sào trămtrượng,phải buôngtay đi trên vực thẳmđó là lời thường nhắc của các Thiền sư.

Như thế,nhữngcâu nói điếc tai của các ngài khôngphải khôngchỗ nhằm. Nếu chúngta cố giải thích cho nó dễ hiểu,đâukhôngphản bội lại các ngài.Nhiều vị Đại đức tănghiện tại thườngnói: “người tu thiền dễ rơivào chấp không”.Câu nói này,đứngvề phươngdiện cảnh tỉnh thì quí giá, đứngvề phương diện chân thật thì sai lầm.Vì Thiền là phá chấp,còn chấp khônglàmsao gọi là hội thiền,đã khônghội thì lấy gì mà tu. Như thế,nói ngườitu thiền chấp khôngthật khôngthể có.

Tuy nhiên,vẫn cómột số người khônghội được thâmlý củathiền, chỉ nói thiền qua ngôn ngữ rồi sanh bệnh cố chấp.Như hiện tại có một số thanh niên trí thức đọc sách thiềnthấy nói“khôngcó thiện khôngcó ác”, liền chấprằngmọi hành độngđều không. Họ khônghiểu Thiền nói “không thiện khôngác” là cố phá chấp có hai, tươngđối. Bởivì mầmgốc sanh tử luân hồilà tâmyêu ghét.Còn khen ngợi thiện làyêu thiện,cònmạt sát áclàghét ác. Yêu ghét còn làmsaogiải thoát sanh tử. Hơn nữa,yêu mà xa thì khổ, ghét mà gặp cũngkhổ.Thế thì tu đến bao giờ mới hết khổ? Cho nên,khi nói khôngthiện khôngác là lúc tâmđã bình đẳngnhư như. Tuy nói khôngthiện mà lúc nào cũnglàmtất cả việc lành.Tuy nói khôngác mà lúc nào cũngxa lìa tất cả tội lỗi. Đó là tư cách của người đạt được lý thiền. Khổ thay! hiện tại người ta không hiểu như thế,nói không thiện không ác để rồi ăn xổi ở thì, hay thậm tệ hơn là làm tất cả việc ác.

Hoặc đọc sách thiền thấy các Thiền đức nói “đói thì ăn,mệt thì ngủ” họ mặc tình buônglungtheo bản năng,ưngnói thì nói ưnglàmthì làm, khôngcần biết phải quấy tốt xấu. Đólà hạngngười sa đọa tột độ, mượn lời nói củathiền để nuôi dưỡngnhữngthamvọngđiên cuồngcủahọ. Khicác Thiền đức nói“đói thì ăn mệt thì ngủ” là tâmcác ngài đã sạch vọïng tưởng,mọi hành độngđều hợp với đạo.Như nướcđãlọc sạchrồithì sansớtcách nào cũnglànước trong.Tâmđã thanh tịnh thì mọi hành động đều là diệu dụng.

Thiền cốt dạytuchớkhôngphải lý thuyếtsuông. Thế nên, cácvị Thiền sư sau khi hội thiền, liềnlên núi vào rừngở nămnămmười nămcó khi hai ba mươi năm. Do sự luyện lọc ấymới gột sạch hết vọngtưởng,tâmthể như như, tự tại trongviệc sanh tử.Cốttủycủa đạoPhậtlàgiác ngộ nguồn gốc sanh tử và giải thoát chúng. Thiền sưđã thựchiện đượcđiều đó trongđời sốnghiệntại.Ưngsống các ngài sống,ưngchết các ngài chết.Đó làbằngchứngcụ thể nói lên sự trung thực của Thiền đối với đạo Phật.

Thiền dạy người tu một cách thực tế,tìmlại “bản lai diện mục” của mình. Bởi quá thựctế nênngười ta khônghiểu nổi, con người là hướngngoại,con người là cầu xin, con người là ỷ lại.Ở đây Thiền đậptan ba tánh ươn hèn ấy.Ba tánh ấy đã chôn vùi chúngta từvô lượngkiếp.Chúngta phải cươngquyết quảcảmđập nát chúng,để rồi chúngta tìm lại cái mặt thật của chúngta.Chúngta là chủ nhân ôngcủa chúngta từ vô lượngkiếp.Chúngta phải khôi phục lại quyền năngcủa ôngchủ bản hữu nơi chính mình. Đó là chúngta tu thiền.

Tu thiền làvượt qua nhữngthành quách tậpquán,ngôn ngữ, văn tự. Bởivì nhữngcái ấy đều do vọngtưởngcủa người đặt ra.Còn mắc kẹt trongấy là chúng ta còn làmtôi đòi của vọngtưởng,sẽ bị nó lôi chúngta vào vòng sanh tử liên miên. Dù là nhữngngôn ngữ văn tự diễn đạt chânlý đi nữa,nócũngchỉ là chânlýchết. Chúngta phải sốngvới chân lý linh hoạt hiện hữu nơi chúngta.Chân lý ấy không cho phép chúngta mắc kẹt bất cứ cái gì bên ngoài,dù là tập quáncủa ngàn xưa. Còn mắc kẹt là còn chấp,còn chấp thì khôngđạt được chân lý viên mãn.Như còn mây che thì khôngthấy được ánh sángtoàn vẹn của mặt trăng, dù một ángmây mỏng ánh sángcũngvẫn bị mờ.

Đạo lý thiền làđạo lýtu chứng. Có tuchứngmới gọi là thiền,khôngtu chứngmà nói thiền,ấygọi là “khẩu đầu thiền”,thiềnngoài môi. Tuy nhiên, tu chứngmà khôngcó tướngtu chứng.Còn thấy có tướngtu chứngthì gọi là bệnh, chớ chẳngphải thiền. Có lắmngười nghe nóitu thiền liền hỏi đã chứnggì chưa, thế là khônghiểu gì về thiền.Người tu thiền mà khoe mình chứngquả này quảnọ, ấy là ma chớkhôngphải Thiền sư.Thiền sư là nhữngngười thâmtrầm, támgió thổi khônglay, tự tại trước ngưỡngcửa sanh tử.

Mongkhi đọc nhữngtập sử của chúngtôi soạn dịch,độc giả sẽ phát minh được “bản lai diện mục” của chính mình. Bằngchưa phát minh được,độc giả hãy bámvào một câu nào khônghiểu để sốngchết với nó, một ngày kia sẽ phát minh được. Kính ghi THÍCH THANH TỪ Tu viện CHÂN KHÔNG, Đầu mùa đông 1972


ĐỜI THỨ NĂM SAU LỤC TỔ

A.PHÁI HÀNH TƯ I – NỐIPHÁP VÂN NHAM ĐÀM THẠNH Có 4 vị
1- Thiền sư Lương Giới (ĐộngSơn)
2- Thiền sư Giám Hồng
3- Thiền sư Tăng Mật
4- Hòa thượngU Khê

II– NỐI PHÁP THIỀN SƯ VIÊN TRÍ (ĐẠO NGÔ) Có 3 vị
1- Thiền sư Khánh Chư (Thạch Sương)
2- Thiền sư TrọngHưng
3- Thiền sư Lộc Thanh III – NỐIPHÁP THIỀN SƯ ĐỨC THÀNH (HOA ĐÌNH THUYỀN TỬ) Có 1 vị Thiền sư Thiện Hội (Giáp Sơn)

IV – NỐIPHÁP THIỀN SƯ VÔ HỌC (THÚY VI) Có 5 vị
1- Thiền sư Linh Tôn
2- Thiền sư Đại Đồng (Đầu Tử)
3- Thiền sư Như Nột
4- Thiền sư Ướt
5- Thiền sư Nguyên Đạo

* 1. THIỀN SƯ LƯƠNGGIỚI

Động Sơn- Khai TổTông TàoĐộng -(807-869) Sư họ Du quê ởHội Kê.Thuởnhỏ theothầy tụngkinh Bát-nhã đến câu“vô

nhãn nhĩ tĩ thiệt thân ý”, Sư chợt lấy tay rờ mặt hỏi thầy:
- Concó mắt, tai, mũi, lưỡi…cớsaotrongkinh nóikhông? Ôngthầy kinh

lạ, bảo:
- Ta chẳngphải thầy của ngươi. Ônggiới thiệu Sư đến núi Ngũ Tiết làmlễ Thiền sư Linh Mặc xin xuất gia. Năm21 tuổi, Sư đến TungSơn thọ giới cụ túc. * Sư du phương, trước yết kiến NamTuyền Phổ Nguyện. Gặp ngày kỵ trai

Mã Tổ, Nam Tuyền hỏi chúng:
- Cúng trai Mã Tổ, vậy Mã Tổ có đến haychăng? Cả chúng đều khôngđáp được.Sư bước ra thưa:- Đợi có bạnliền đến. Nam Tuyền bảo:- Chú nhỏ này tuy là hậu sanh rất dễ giũa gọt. Sư thưa:- Hòa thượngchớ ếmkẻ lành thành đứa giặc.

* Kế đến tham vấn Qui Sơn Linh Hựu, Sư thưa:
- Được nghe Quốc sư Huệ Trungnói “vô tìnhthuyết pháp”, con chưa hiểu

thấu chỗ vi diệu ấy? Qui Sơn bảo: - Ta trong ấy cũng có,chỉ là ít gặp được người kia. Sư thưa:- Con chưa hiểu, xin Thầy chỉ bày. Qui Sơn dựng đứng phất tử, hỏi:- Hội chăng? Sư thưa:- Chẳng hội,thỉnh Hòathượng nói. Qui Sơn bảo: - Miệngdo cha mẹ sanh, trọn không thểvì ngươi nói. Sư thưa:- Lại có người cùng Thầy đồng thời mộ đạo chăng? Qui Sơn bảo:
- Ở Lễ Lăngtại huyện Du,trongcác thất đá nối nhau,có Đạo nhân Vân

Nham,nếu hay vạch cỏ xemgió, ắt vị ấy là người ngươi kính trọng. Sư bèn từ Qui Sơn thăúngđến Văn Nham.

* Đến Vân Nham,Sư hỏi:- Vô tình thuyết pháp,người nào được nghe? Vân Nhambảo:- Vô tình thuyết pháp, vô tình được nghe. Sư hỏi:- Hòa thượngnghe chăng? Vân Nhambảo:- Ta nếu nghe,ngươi đâu thể được nghe ta thuyết pháp. Sư thưa:- Con vì sao chẳngnghe? Vân Nhamdựngphất tử, hỏi:- Lại nghe chăng? Sư thưa:- Chẳng nghe. Vân Nhambảo:
-Ta thuyết pháp mà ngươi còn chẳngnghe, huống là vô tình thuyết pháp? Sư hỏi:-Vô tình thuyết pháp gồmnhữngkinh điển gì? Vân Nhambảo:
- Đâu khôngthấy kinh Di-đà nói: “nước,chim,cây rừngthảy đều niệm

Phật niệm Pháp”? Ngay câu này Sư liền tỉnh ngộ,thuật bài kệ: Dã đại kỳ!Dã đại kỳ! Vô tình thuyết pháp bất tư nghì Nhược tương nhĩ thính chungnan hội Nhãn xứ văn thinh phương đắc tri.

DỊCH:Cũng rất kỳ! Cũngrất kỳ! Vô tình nói pháp chẳng nghĩ nghì Nếu lấy tai nghe trọn khó hội Phải đemmắt thấy mới liễu tri. Sư thưa:- Con còn dư tập (thói quen) chưa hết. Vân Nhamhỏi:- Ngươi từnglàmgì? Sư thưa:- Thánh đế cũngchẳng làm. Vân Nhamhỏi:- Được hoan hỉ chưa? Sư thưa:- Hoan hỉ thìchăúngkhông, như trongđốngrác lượmđược hòn ngọc sáng. * Sư từ Vân Nhamđi nơi khác.Vân Nhamhỏi:- Đi nơi nào? Sư thưa:- Tuy lìa Hòa thượngmà chưa định chỗ ở? Văn Nhamhỏi:- Phải đi Hồ Nam chăng? Sư thưa:- Không. Vân Nhamhỏi:- Phải đi về quê chăng? Sư thưa:- Không. Vân Nhamhỏi:- Bao lâu trở lại? Sư thưa:- Đợi Hòa thượngcó chỗ ở thìtrở lại. Vân Nhambảo:- Từ đây một phen đi khó được thấy nhau. Sư thưa:- Khó được chẳng thấy nhau. Sắp đi, Sư lại thưa:
- Sau khi Hòa thượngtrămtuổi, chợt có người hỏi “tả được hình dángcủa

Thầy chăng”, con phải đáp làmsao? Vân Nhamlăëngthinh hồi lâu,bảo: - Chỉcái ấy. Sư trầmngâmgiây lâu.Vân Nham bảo:
- Xà-lê Lương Giới thừa đươngviệc lớn phải xét kỹ. Sư vẫn còn hồ nghi.

* Sau,Sư nhân qua suốinhìn thấybóng,đại ngộ ý chỉtrước, liềnlàmmột bài kệ: Thiết kỵ tùngtha mít Điều điều dữ ngã sơ Ngã kim độc tự vãng Xứ xứ đắc phùng cừ. Cừ kimchánh thị ngã Ngã kim bất thị cừ Ưngtu nhậm ma hội Phương đắc khế như như.

DỊCH:Rất kỵ tìmnơi khác Xa xôi bỏ lảng ta, Ta nay riêng tự đến Chỗ chỗ đều gặp va. Và nay chính là ta Ta nay chẳngphải va Phải nên như thế hội Mới monghợp như như.

Sư đến Phần Đàmyết kiến Thủ tọa Sơ.Thủ tọa dạy chúng có câu: Dã đại kỳ!Dã đại kỳ! Phật giới,đạo giới bất tư nghì.

DỊCH Cũng rất kỳ! Cũngrất kỳ! Phật giới,đạo giới chẳng nghĩ nghì. Sư hỏi:
- Phật giới,đạo giới chăúnghỏi, người nói Phật giới đạo giới là gì? Chỉ xin

nói một câu? Thủ tọa làmthinh khôngđáp. Sư giục:- Sao chăúngnói mau? Thủ tọa bảo:- Nói chẳngđược. Sư thưa:- Nói cũngchưa từngnói, cái gì mà “nói chẳngđược”? Thủ tọa cũngkhôngđáp.Sư thưa:- Phật với đạo chỉ là danhtự, saochẳng

dẫn kinh. Thủ tọa hỏi:- Kinh nói thế nào? Sư thưa:- Được ý quên lời (đắcý vong ngôn). Thủ tọa bảo:- Vẫn còn đemý kinh đến đầu tâm làmthành bệnh. Sư thưa:-Nói Phật giới, đạo giới bệnh lớn nhỏ? Thủ tọa khôngđáp được,sánghômsau tịch.Thời nhân gọi Sư là hỏi chết Thủ tọa. * Đến cuối niên hiệu Đại Trungđời Đường(khoảng840),Sư trụ núi Tân Phongtiếp dẫn học chúng,về sau giáo hóa thạnh hành ởĐộngSơn thuộc Dự Chương Cao An. Một hôm, nhân ngày thiết trai cúngkỵ Vân Nham,có vị Tăng hỏi:
- Hòa thượngở chỗ Tiên sư đượcchỉ dạy gì? Sư đáp:- Tuy ở trongấy mà chẳng nhờTiên sư chỉ dạy. Tănghỏi:- Đã chẳngnhờ chỉ dạy,lại thiết trai cúngdường làm gì? Sư bảo:- Tuy nhiên như thế,đâu dám trái lại Tiên sư. Tănghỏi:
- Hòa thượngtrước yết kiến NamTuyền tìmđược manh mối, vì sao lại thiết

trai cúng dường Vân Nham? Sư bảo:
- Ta chẳngtrọngTiên sư đạo đức, cũng chẳngvì Phật pháp,chỉ trọng chẳng

vì ta nói phá. Sau,Sư quyền khai Ngũ vị để giáo hóa học đồ.Ngũ vị là: 1)Chánh trung thiên.2) Thiên trungchánh.3) Chánh trunglai. 4) Thiên trungchí.5) Kiêmtrung đáo. Có bài tụngngũ vị: Chánh trungthiên Tamcanh sơ dạ nguyệt minh tiền Mạc quái tươngphùngbất tương thức Ẩn ẩn du hoài cựu nhựt hiềm. Thiên trung chánh Thất hiểu lão bà phùngcổ cảnh Phân minh địch diện biệt vô chân Hưu cánh mê đầu du nhận ảnh. Chánh trunglai Vô trung hữu lộ cách trần ai Đản năngbất xúc đươngkim húy Dã thắngtiền triều đoạn thiệt tài. Thiên trung chí Lưỡng nhẫn giao phongbất tu tị Hảo thủ du như hỏa lý liên Uyển nhiên tự hữu xungthiên chí Kiêmtrung đáo Bất lạc hữu vô thùy cảm hòa Nhân nhân tận dục xuất thườnglưu Chiết hiệp hoàn qui khôi lý tọa.

DỊCH Chánh trungthiên Đêmtối canh ba trăngrọi hiên Lạ chi cùnggặp chẳng cùngbiết Ẩn ẩn vẫn còn ôm hận phiền. Thiên trung chánh Mất sáng lão bàtìm cổ kính Rõ ràngđối diện đâu riêng chân Thôi chớ quên đầu theonhận bóng. Chánh trunglai Đường cái trong không cách trần ai (bụi bặm) Chỉ hay chẳng chạm ngày nay kỵ Đã thăéng tiền triều cắt lưỡi tài. Thiên trung chí Hai kiếm đuanhau cần gì tránh Tay khéo vẫn như lò lửa sen Nguyên vẹn nơi mình xungthiên chí Kiêmtrung đáo Chẳng rơi không,có ai dám hòa Người người trọn muốn vượt dòng thường Tan hiệp trở về ngồi trongtro. [Đại ý Ngũ vị: Chánh là chỉ choThể, Không,Lý. Thiên làchỉ cho Dụng,

Sắc,Sự. Chánh trungthiên: Chánh vị thểcó đủ thiên vị dụngsự tướng. Cái hay đủ là thể,cái bị đủlà dụng.Cho nên lấy cáithể hay đủ định làmquân vị (vị vua).Trong ngũ vị quân thần nó thuộc về vị quân. Người tu mới nhận được dụngđủ nơi thể, sự tronglý, là vị tuhành hữuvi. Vềngũ vị cônghuân nó thuộcvị thứ nhất. Phối hợp vị thứ của Đại thừa thì cùngvị Tam hiền trước thập địa tương đương.

Thiên trungchánh: Thiên vị dụngcó đủ chánh vị thể. Nhân cái dụnghay đủ, định là Thần vị (vị tôi). Trongngũ vị quân thần nó thuộc về thần vị. Trên phương diện tu hành mà luận,người tu nhận được lý đủ nơi sự, thểsẵn trongdụng, là vị liễu đạt đượclýcácpháp đềukhông, chỉ một chân nhưbình đẳng. Đứngvề mặt Đại thừa là kiến đạo.

Chánh trunglai: Các pháp hữu vi như lý tùy duyên,như tánh duyên khởi. Là vị quân thị thần (vua xemtôi) vậy.Người tu nơiđây như lýtu sự,như tánh khởi hành, cùng với pháp thân Bồ-tát từ sơ địa đến thất địa tu hành còn dụngcông, tương đương.

Thiên trungchí: Sự dụngtoàn hợp nơi thể,trở về vô vi. Tức là vị thần hướngquân (tôi nhằmvào vua).Người tu đến đây trọn ngày tu mà lìa niệmtu, trọn đêmdụngmà chẳngthấy dụngcông.Là tươngđươngvới hàngBồ-tát từ bát địa đến thập địa, trong vị tu đạo vô côngdụng.

KiêmTrungđáo: - Thểdụngđồngđến,sự lý cùnghành.Tức làvị quân thần hiệp (vua tôi hiệp) vậy.Là Phật quảtột cùngtối thượng.

Theo Tào Sơn giải: Chánh vị tức là khônggiới xưa nay khôngvật.Thiên vị là sắcgiới có muôn hìnhtượng.Chánh Trungthiên,bỏlý theosự.ThiênTrung chánh,bỏ sự về lý. Kiêmđới,thần ứnghợpcác duyên,khôngrơi vào các cõi, chẳngphải nhiễm, tịnh, chánh, thiên.Chonên nói: Đạiđạo hư huyền, chântông vô trước.(Tào Sơn ngũ vị Quân Thần chỉ quyết)] Sư thượng đườngdạy chúng:
- Khi Hướnglàmsao? Khi Phụnglàmsao? Khi Cônglàmsao? Khi Cộng

Công làm sao? Khi Công Cônglàmsao? Có vị Tăng đứngra hỏi:- Thế nào là Hướng? Sư đáp:- Khi ăn cơm thì sao?
- Thế nào là Phụng?
- Khi trái thì sao?
- Thế nào là Công?
- Khi buôngcuốc thì sao?
- Thế nào là CộngCông?
- Chẳng được sắc.
- Thế nào là CôngCông?
- Chẳng chung. Sư nói tụng: Hướng Thánh chúa do lai pháp đế Nghiêu Ngự nhân dĩ lễkhúc long yêu Hữu thời náo thị đầu biên quá Đáo xứ văn minh hạ thánh triều.

Phụng Tịnh tẩy nùngtrang vi athùy Tử qui thanh lý khuyến nhân qui Bách hoa lạc tận đề vô tận Cánh hướng loạn phong thâm xứ đề.

Công Khô mộc hoa khai kiếp ngoại xuân Đảo ky ngọc tượng sấn kỳ lân Nhi kim cao ẩn thiên phongngoại Nguyệt kiểu phong thanh hảo nhật thần.

Cộngcông Chúng sanh chư Phật bất tươngxâm, Sơn tự cao hề thủy tự thâm Vạn biệt thiên sai minh để sự Chá cô đề xứ bách hoa tân.

CôngCông Đầu giác tài sanh dĩ bất kham Nghĩ tâmcầu Phật hão tu tàm Điều điều khôngkiếp vô nhân hức Khẳng hướngnamtuần ngũ thập tam. DỊCH Hướng Thánh chúa từngdùngpháp đế Nghiêu Kẻ hầu theo lễ khúc long yêu Chợ ồn có lúc đi qua thẳng Đến chỗ văn minh mừng thánh triều.

Phụng Tắmsạch máu me đấy là ai? Ngươi trong âm hưởngkhuyến người về Trăm hoarụng hết, ca không bặt Lại đến núi sâu hót mải mê.

Công Hoa nở cây khô,xuân kiếp ngoại Ngả lưngtượng ngọc, đuổi kỳ lân Ngoài ngàn chót núi hôm nay ẩn Trăngsánggió lành buổi sáng tươi.

CộngCông Chúng sanh chư Phật nào lẫn xen Núi tự cao chừ nước tự sâu Ngàn sai muôn biệt sự quá rõ Chá cô vừa hót trămhoa cười.

CôngCông Đầu mới mọc sừngviệc chẳngnên Đemtâm cầu Phật thật hư hèn Xa xôi không kiếp nào ai biết Chịu hướngvề nam nămmươi ba * Tuyết Phong(Nghĩa Tồn) bửa củi,bèn bó một bó củi ném trước mặt Sư. Sư

hỏi:- Nặngnhiều ít? Tuyết Phong thưa:- Người khắp trên mặt đất chunggiở không nổi. Sư hỏi:- Sao đem đến đây được? Tuyết Phong đáp không được.

* Có vị Tăng hỏi:
- “Luôn luôn siênglau chùi”,vì sao khôngđược y bát? Chẳngbiết người

nào nên được? Sư bảo:- Người khôngvào cửa được. Tăngthưa:- Vả như người khôngvào cửa lại được hay không? Sư bảo:
- Tuy nhiên như thế, chẳngđược,chẳngcùngkia từ chối.Nói thẳngrằng “xưa nay khôngmột vật”,vẫn chưa nên được y bát kia. Ngươi hỏi người nào nên được, nơi đây nên có một chuyển ngữ, hãy nói có chuyển ngữ gì?

Tăngnói đến chín mươi sáu chuyển ngữ mà chưa khế hợp,một chuyển ngữ sau rốt mới khế hợp ý Sư. Sư bảo:
- Xà-lê sao khôngnói chuyển ngữ ấy trước? Có vị Tăng hỏi:
- Bình thườngThầy dạy chúngcon đi đườngchim(điểu đạo),chưa biết thế

nào là đườngchim? Sư bảo:- Chẳnggặp một người. Tăngthưa:- Thế nào là đi? Sư bảo:- Phải ngay dưới chân khôngviệc khác. Tăngthưa:- Như đi đường chim, phải là “bản lai diện mục” chăng? Sư bảo:- Xà-lê nhân đâu mà điên đảo? Tăngthưa:- Chỗ nào là con điên đảo? Sư bảo:- Nếu không điên đảo vì sao lại nhận giặc làm con? Tăngthưa:-Thế nào là bản lai diện mục? Sư bảo:- Chẳng đi đườngchim. *

Ban đêm thamvấn mà khôngthắp đèn.Có vị Tăngra thưa hỏi xong thối lui. Sư bảo thị giả thắp đènvà gọi vị Tăngvừa thưa hỏiđến. Vị Tăngấyrađến gần Sư, Sư bảo:
- Lấy hai ba lượngphấn đến cho Thượng tọanày. Vị Tăngấy phủi áotrởlui. Từđây tỉnhgiác bèn đemtất cảy và dụngcụ

cho hết,thiết traicúng dường. Đến ba nămsau vị Tăngấy đến từ giã Sư, Sư bảo:
- Đi vui vẻ! Lúc đó, Tuyết Phong đứng hầu, hỏi Sư:
- Vị Tăngnày từ giã bao lâu sẽ trở lại? Sư bảo:
- Y chỉ biết một lần đi, mà không biết trở lại. Vị Tăngấy về nhà tăngđến chỗ để y bát,ngồi tịch.Tuyết Phongđến báo

tin cho Sư. Sư bảo:
- Tuy nhiên như thế, so với lão tăng vẫn còn ba đời.

* Sư thượng đườngdạy chúng:
- Lại có người không đền đáp bốn ân ba cõi chăng? Chúngđều không đáp, Sư lại bảo:
- Nếu chẳngthể nhận ý này,làmsao vượt khỏi hoạn trước sau.Hẳn phải tâmtâmchẳngchạmvật,bước bước khôngchỗ nơi,thườngkhônggián đoạn mới được tươngưng. Cần phải nỗ lực, chớnhàn rỗiqua ngày! * Tào Sơn Bổn Tịch đến từ Sư, Sư bèn phó chúc:
- Ta ở chỗ Tiên sư Vân Nhamthân được ấn chứng “Bảo cảnh tam-muội” là yếu chỉ cùngtột, nay phó chúc cho ngươi. Lời rằng: Như thị chi pháp Nhữ kim đắc chí Ngân uyển thạnh tuyết Loại chi phất tề Ý bất tại ngôn Độngthành sào cựu Bối xúc câu phi Đản hình văn thể Dạ bán chánh minh Vị vật tác tắc Dụng bạt chư khổ. Tuy phi hữu vi Bất thị vô ngữ Như lâmBảo cảnh Hình ảnh tươngđổ. Nhữ bất thị cừ Cừ chánh thị nhữ Như thế anh nhi Ngũ tướng hoàn cụ. Bất khứ bất lai Bất khởi bất trụ Bà bà hòa hòa Hữu cú vô cú. Chung bất đắc vật Ngữ vị chánh cố

Phật Tổ mật phó Nghi thiện bảo hộ. Minh nguyệt tàng lộ Hỗn tắc tri xứ. Lai cơ diệc phó Sai lạc cố trữ. Như đại hỏa tụ Tức thuộc nhiễm ô. Thiên hiểu bất lộ Trùngly lục hào Điệp nhi vi tam Như trị thảo vị Chánh trungdiệu hiệp Thông tôngthông đổ Thố nhiên tắc cát Thiên chân nhi diệu Bất thuộc mê ngộ Nhân duyên thời tiếtTịch nhiên chiêu trước.

Thiên chánh hồi hỗ. Biến tận thành ngũ Như kim cangSử. Sao xướng song cử. Hiệp đới hiệp lộ Bất khả phạm ngỗ.

Tế nhập vô gian Hào hốt chi sai Kimhữu đốn tiệm Tông thú phân hỷ Thông thôngthú cực Ngoại tịch trung diêu Tiên Thánh bi chi Tùy kỳ điên đảo Điên đảo tưởngdiệt Yếu hiệp cổ triệt Phật đạo thùy thành Như hổ chi khuyết Dĩ hữu hạ liệt Bảo kỷ trân ngự

Đại tuyệt phươngsở Bất ưngluật lữ. Duyên lập tôngthú Tức thị qui củ. Chân thường lưu chú Hệ câu phục thử. Vị pháp đàn độ Dĩ tri vi tố. Khẳngtâmtự hứa Thỉnh quân tiền cổ. Thập kiếp quán thọ Như mã chi chú.

Dĩ hữu kinh dị Nghệ dĩ xảo lực Tiên phong tương trị Mộc nhân phươngca Phi tình thức đáo Thần phụng ư quân Bất thuận phi hiếu Tiềm hành mật dụngNhư ngu như lỗ

Ly nô bạch cổ. Xạ trúngbách bộ Xảo lực hà dư. Thạch nữ khởi vũ Ninh dungtư lự. Tử thuận ư phụ Bất phụngphi phụ.

Đản năngtươngtục DỊCH Danh chủ trung chủ.

Pháp như thế ấy Nay ngươi được đó Chén bạc đựng tuyếtTrăng sáng che cò Loại đó chẳngđồng Lẫn thì biết chỗ. Ý chẳng ở lời Cơ đến cũng đến
Phật Tổ thầmtrao
Nên khéo giữ gìn.

Độngthành hangổ Tránh chạm đều lỗi Chỉ bày màu vẻ Nửa đêm sángtỏ Vì vật làmphép Tuy chẳnghữu vi Như đến gương báu Sai rơi đoái giữ. Như đốnglửa lớn Liền thuộc nhiễm ô. Trời sáng chẳng bày Dùng nhổ các khổ. Chẳng phải không nói Hình bóngthấy nhau. Ngươi chẳng phải y Như trẻ trong nôi Chẳng đi chẳng lại Tu oa!Tu oa! Có câu khôngcâu Trọn chẳng được vật Vì lời chưa rõ. Lại lìa sáu hào Thiên chánh hồi hỗ Chồng chất làm ba Biến khắp thành năm

Y chính là ngươi Năm tướngđầy đủ. Chẳng dậy chẳng đứng

Như vị cô trị Chánh trungkhéo gộp Thông tôngthông đồ Yên lặngthì tốt Thiên chân mà diệu Chẳng thuộcmê ngộ

Như sử Kim Cang. Nhịp xướng đồng cử Gộp hẹp gộp rộng Chẳng nên phạmnghịch.

Thời tiết nhân duyên Nhỏ vào chẳng hở Sai trongmảy may Nay có đốn tiệm Tông thú phân vậy Tôngkhôngthú tột Ngoài yên trongloạn Thánh trước thương đó Vì làmpháp thí. Tùy kia điên đảo Lấy nâu làmtrắng Tưởng điên đảo diệtLà tâmtự nhận.

Lặnglẽ rành rõ. Lớn tột chỗ nơi Chẳng hợp luật lữ. Duyên lập tôngthú Tức là qui củ Chân thường trôi chảy. Cột ngựa dẹp chuột

Cốt hiệp vết xưa Phật đạo sắp thành Như hang của cọp Do có thấp kém Do có sợ hãi Nghề do sức kéo Tên nhọn sắp chạm Người gỗ vừa ca Tình thứùc chẳng đến Thần phụng nơi vua Xin xem xưa trước Mười kiếp quán cây. Như trạm của ngựa Bàn báu xe quí. Mèo nhà bò trắng Trămbước bắn trúng. Sức khéo làmgì? Gái đá đứngmúa Đâu cho suy nghĩ. Con thuận nơi cha Khôngthuận chẳng hiếu Không phụng chẳng phụ. Làmthầm dụngkín Như ngu như ngốc Chỉ hay tiếp nối Gọi chủ trong chủ. * Sư lại bảo: Thời đại mạt pháp người nhiều càntuệ,nếu cần nghiệmrõ chân ngụy có ba thứ sấmlậu (rỉ chảy).Một là kiến sấmlậu,căn cơ khôngrời địa vị, rơi trongbiển độc.Hailàtình sấmlậu, dính mắc tại xoay về và bỏ đi,chỗ thấychênh lệch khô khan.Ba là ngữ sấmlậu,giỏi nghiêncứu mất chân tông,căn cơ mờ mịt trước sau,trí ôtrọc trôi chảy. Đối ba thứ này,ngươi phải khéo biết. Sư lại làmba bài kệ cương yếu:

1.- Sao xướng câu hành Kim châm song tỏa bị Hiệp lộẩn toàn cai Bảoấn đươngphongdiệu Trùng trùng cẩmphùngkhai.

2.- Kim tỏahuyền lộ Giáo hỗ minh trungám Công tề chuyển giác nan Lực cùngvong tiến thối Kim tỏavõngman man.

3.- Bất đọa phàm thánh Sư lý câu bất thiệp Hồichiếu tuyệt u vi Bốiphongvô xảo chuyết Điện hỏa thước nan trung. DỊCH 1.- Nhịp xướng đồng hành Chìa vàng hai khóađủ Ẩn bày thảy bao trùm Ấn báu tài chốnggió Lụa gấmđứt đường khâu 2.- Lưới vàngbủa đườnghuyền Lẫn nhau sáng trong tối Chuyển giác khó, côngbằng Sức tột quên lui tới Lưới vàng bủakhắp nơi 3.- Chẳng rơi phàm thánh Sự lý đều chẳngmắc Soi lại bặt u vi Trái gió khôngkhéo vụng Điện chớp khó theo tầm.

Sư lại làmkệ rằng: Đạo vô tâm hiệp nhân Nhân vô tâm hiệp đạo Dục thức cá trung ý Nhất lão nhất bất lão.

DỊCH Đạo không tâm hợp người Người không tâm hợp đạo Muốn biết ý trongđó Một già một chăúnggià. Sư bệnh,sai Sa-di báo tin Vân Cư hay.Sư dặn Sa-di:
- Vân Cư hoặc hỏi Hòa thượngan vui chăng, ngươi chỉ nói “con đường Vân Nhamsắp dứt”. Ngươi nói xong phải đứng xa,e y đánh ngươi. Sa-di lãnh mệnh đi báo tin, nói chưa dứt lờiđã bị Vân Cư đánh một gậy.

* Sắp viên tịch, Sư bảo chúng:
- Ta có tiếngtăm ởđời, người nào vì ta trừ được? Cả chúng đều khôngđáp được,lúc đó ông Sa-di ra thưa:
- Xin pháp hiệu Hòa thượng. Sư bảo:- Tiếngtămcủa ta đã hết. Có vị Tăng hỏi:- Hòa thượngbệnh lại có cái chẳng bệnh chăng? Sư đáp:- Có. Tăngthưa:- Cái chẳng bệnh lại thấy Hòa thượngchăng? Sư bảo:- Lão tăng xemy có phần. Tăngthưa:- Chưa biết Hòa thượnglàmsao xemy? Sư bảo:- Khi Lão tăng xemchẳngthấy có bệnh. Sư lại hỏi Tăng:
- Lìa cái thân hình hài rỉ chảy này,ngươi đến chỗ nào cùng ta thấy nhau? Tăngkhôngđáp được Sư bèn làmbài kệ: Học giả hằng sa vô nhất ngộ Quá tại tầm thathiệt đầu lộ Dục đắc vong hình dẫn tung tích Nỗ lực ân cần không lý bộ.

DỊCH Kẻ học hằng sangộ mấy người Lỗi tại tầmy trên đầu lưỡi Muốn được quên thân bặt dấu vết Nỗ lực trongkhôngbước ấy ngươi. Sư sai cạo tóc tắmgội xong,đắp y bảo chúngđánh chuông,giã từ chúng

ngồi yên mà tịch. Đại chúng khóc lóc mãi khôngdứt. Sư chợt mở mắt bảo:
- Người xuất gia tâmchẳngdính mắc nơi vật,làtu hànhchân chánh. Sống

nhọc thích chết, thương xót có lợiích gì? Sư bảo chủ sự sắmtrai ngu si để cúngdường.Chúngvẫn luyến mến quá, kéo dài đến ngày thứbảy.Khi thọ trai,Sư cũngtùngchúngthọ. Thọ trai xong, Sư bảo chúng: -Tăng-già không việc,sắp đến giờ ra đi, chớlàmồn náo. Sư vào trượngthất ngồi yên mà tịch. Bấy giờ là thángba nămthứ mười niên hiệu HàmThôngnhà Đường(869). Sư thọ sáu mươi ba tuổi, đượcbốn mươi hai tuổi hạ.Vua sắcphonglà Ngộ Bổn Thiền sư.

* 2. THIỀN SƯ TĂNG MẬT

(?-?) Sư ở chỗ Nam Tuyền đến phiên đập sợi.Nam Tuyền thấy hỏi:
- Làmgì? Sư đáp:- Đập sợi. Nam Tuyền hỏi:- Ônglấy tay đập hay chân đập? Sư thưa:- Thỉnh Hòa thượngnói hộ. Nam Tuyền bảo:
- Hãy ghi nhớ rõ ràng đợi sau gặp người tác gia sángmắt đem ra hỏi lại.

* Sư cùngĐộngSơn (LươngGiới) qua suối .ĐộngSơn bảo:
- Chớ lầmhạ chân. Sư bảo:- Lầmtức qua chẳng được. ĐộngSơn bảo:- Việc chẳnglầmthì sao? Sư bảo:- Cùng Trưởng lão quasuối.

* Một hôm,Sư cùngĐộngSơn đi cuốccỏtrongvườn trà.ĐộngSơn némcây

cuốc xuốngđất bảo:
- Hôm nay tôi mệt không còn một chút khí lực. Sư bảo:- Nếu khôngkhí lực cái gì còn nói được? ĐộngSơn bảo:- Huynh sẽ bảo có khí lực là phải chăng?

* Sư cùngĐộngSơn đi núi, chợt thấy một con thỏ bạch chạy qua.Sư khen:
- Giỏi thay! ĐộngSơn hỏi:- Cái gì? Sư bảo:- Đại sĩ bạch y bái tướng. ĐộngSơn nói:
- Lão lão đại đại tác gia cá thuyết thoại.(Lớn lớn già già nói ra lời ấy.) Sư hỏi:- Huynh thì sao? ĐộngSơn nói:- Bậctrâm anh thời xưa tạmthời mất hồn.

* Sư may đồ. ĐộngSơn thấy,hỏi:- Việc may đồ thế nào? Sư bảo:- In tuồngmay may. ĐộngSơn bảo:
- Hai mươi nămđồnghành, nói ra lời ấy đâu có được côngphu. Sư hỏi:- Huynh nói sao? ĐộngSơn nói:- Đạo lý này như đại địa phát hỏa. Sư hỏi:
- Chỗ trí thức đã thông,sao chẳngđi qua lối tắt,thỉnh huynh một lời? ĐộngSơn bảo:- Sư bá ý đâu được chấp công. Sư nhân đây đốn giác,lời nói phi thường.

* Sư cùngĐộngSơn qua cây cầukhỉ, ĐộngSơn quatrước rồi,giở câycầu

lên bảo:
- Qua đây!Qua đây! Sư gọi:- Xà-lê Giới! ĐộngSơn bèn hạ cây cầu xuống.

* Bùi Hưu hỏi chúng Tăng:- Cúngdường Phật có đến ăn chăng? ChúngTăngđáp:- Như Đại phu tế gia thần. Bùi Hưu đem câu này đến hỏi Vân Nham.Vân Nham đáp:
- Có bao nhiêu thức ăn đồngthời đem đến. Vân Nhamlại hỏi Sư:- Đồng thời đemđến sau làm gì? Sư đáp:- Sau dậy trã, bát. Vân Nhamgật đầu.

* Sau, Sư về trụ tại Thần Sơn thuộc Đàm Châu. Có vị Tăng đến hỏi:
- Thế nào không có chỗ nghe mới là nghe kinh? Sư bảo:- Ghét hội chăng? Tăngthưa:- Cần hội. Sư bảo:- Chưa hiểu nghe kinh. Tănghỏi:- Tại sao Nhất địa chẳng thấy Nhị địa? Sư bảo:- Ông chẳnglầmư? Ông là địa nào?

* Có một Cư sĩ hỏi:- Vì việc sanh tử xin Thầy một lời. Sư bảo:- Ngươi khi nào sanh tử? Cư sĩ thưa:- Con chẳng hội, thỉnh Thầy nói. Sư bảo:- Chẳng hội cần một chỗ chết đi.

* 3. THIỀN SƯ KHÁNH CHƯ

ThạchSương -(806-888) Sư họ Trần quê ởTânCam, Lô Lăng. Nămmười ba tuổi, Sư theo Thiềnsư Thiệu Loan xuất gia,hai mươi ba tuổi đến TungNhạc thọ giới Cụ túc,sangĐông Lạc học luật. Tuy học luật, Sư vẫn biết là Tôngtiệm. Sư lại sangĐại Qui,vào pháp hội làm mễ đầu (tri khố). * Một hôm, Sư ở trong liêu sànggạo, Qui Sơn (Linh Hựu) đến bảo:
- Vật của thí chủ chớ némbỏ. Sư thưa:- Chẳng dám némbỏ. Qui Sơn lượmtrên đất một hạt gạo, bảo:
- Ngươi nói chẳng némbỏ, cái này từ đâu đến? Sư lặng câm. Qui Sơn lại bảo:
- Chớ khi một hạt này, trămngàn hạt từ một hạt này sanh. Sư thưa:
- Trămngàn hạt từ một hạt này sanh, chưa biếtmột hạt này từchỗ nàosanh? Qui Sơn cười hả hả trở về phương trượng. Đến chiều,Qui Sơn thượngđường bảo chúng:
- Đại chúng! Tronggạo có sâu.

* Sư đến thamĐạo Ngô, hỏi:- Thế nào chạmmắt làBồ-đề? Đạo Ngô gọi:- Sa-di! Sa-di ứngthanh:- Dạ! Đạo Ngô bảo:- Thêmnước trongtịnh bình. Đạo Ngô lại hỏi Sư: -Ôngvừa nói cái gì? Sư thuật lại câu hỏi trước.Đạo Ngô đứng dậy đi. Sư nhân đây tỉnh giác.

* Đạo Ngô bảo chúng: Ta đau gần muốn chết,bởi trongtâmcó một vật để

lâu thành bệnh,người nào hay vì tadẹp nó? Sư thưa:- Tâmvật đều phi, dẹp đó thêm bệnh. Đạo Ngô khen:- Hiền thay! Hiền thay! LàmTăngmới được hai tuổi hạ,Sư bèn ẩn trongdân gian,vào xómthợ gốmvùngLưu Dương,TrườngSa,sángsớmdạo đi, đến chiều trở về,mọi người khôngbiết được Sư. Nhân một vị Tăng từ ĐộngSơn đến.Sư hỏi:
- Hòa thượngcó lời gì dạy chúng? Tăngđáp:
- Hômgiải hạ,Hòa thượngthượngđườngdạy: “Đầu thu cuối hạ,huynh đệ hoặc đi đôngđi tây, đinên đithẳngđến chỗ muôn dặmkhôngcó một tấc cỏ,đi làmgì?” Sư hỏi:- Có người đáp được chăng? Tăngnói:- Không. Sư bảo:- Sao chẳngnói “ra khỏi cửa liền là cỏ”. Tăngtrở về thuật lại cho ĐộngSơn nghe.ĐộngSơn bảo:
- Ở Lưu Dương có cổ Phật.

* Chúngthỉnh Sư trụ trì tạinúiThạch Sương, Sư cũngcho đây lànơihợpvới

chí mình. Đạo Ngô sắp viên tịch giải tán chúng, tìmđến Thạch Sương, lấy Sư làm Trưởngtử. Sư hằngngày chuyên cần hầu hạ,giữ đúngtư cách thờ thầy.Sau khi Đạo Ngô qui tịch,học chúngqui tụ thường trên nămtrăm. * Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là ý Tổsư từ Ấn Độ sang? Sư đáp:- Trongkhông, một phiến đá. Tănglễ bái. Sư hỏi:- Hội chăng? Tăngthưa:- Chẳnghội. Sư bảo:- May! Ngươi chẳnghội, nếu hội ngươi đã bị vỡ đầu.

* Sư ở trong phương trượng,có vị Tăngở ngoài songhỏi:
- Cách nhau mấy tấc,vì sao chăúng thấy mặt Thầy? Sư đáp:- Ta nói khắp hết chẳngtừnggiấu. Vị Tăng ấy đến hỏi Tuyết Phong:
- Khắp hết chẳngtừng giấu,ý chỉ thế nào? Tuyết Phong đáp:- Chỗ nào chẳng phải Thạch Sương. Vị Tăng trở lại thuật lời TuyếtPhong cho Sư nghe. Sư bảo:
- Cái lão này saomà chết gấp. Tuyết Phong nghe lời này,tự nói:- Lão tăngtội lỗi.

* Vân Cái đến hỏi:
- Muôn cửa đều đóng chẳng hỏi,khi muôn cửađều mở thì thế nào? Sư đáp:- Trong nhàlàm việc gì? Cái đáp:- Khôngngười tiếp được y. Sư bảo:- Nói đến tột chỗ nói, chỉ nói được támchín phần. Cái hỏi:- Chẳngbiết Hòa thượngnói thếnào? Sư đáp:- Khôngngười biết (tiếp) được y.

* Tú tài Trương Chuyết đến thamvấn, Sư hỏi:- Tú tài tên họ gì? Tú tài thưa:- Tôi họ Trươngtên Chuyết. Sư bảo:
- Tìm cái xảo (khéo) còn không thểđược, cái Chuyết (vụng) từ đâu lại? Chuyết chợt tỉnh ngộ, trình kệ: Quangminh tịch chiếu biến hà sa Phàmthánh hàmlinh cộngngã gia. Nhất niệm bất sanh toàn thể hiện Lục căn tài động bị vân già. Phá trừ phiền não trùng tăng bệnh Thú hướng chân như diệc thị tà. Tùy thuận chúng duyên vô quái ngại Niết-bàn sanh tử đẳngkhônghoa.

DỊCH Quangminh lặng chiếu khắp hà sa Phàmthánh hàmlinh vốn chungnhà. Một niệm chẳng sanh toàn thể hiện Sáu căn vừa độngbị che lòa. Phá trừ phiền não càngthêm bệnh Tìm đến chân như âu cũng tà. Tùy thuận các duyên khôngchướngngại. Niết-bàn sanh tử thảy khônghoa. * Bùi tướngcông đến. Sư nắmgiở cái hốt của Bùi Cônghỏi:
- Cái này ởtrong tay Thiên tử gọi làKhuê, ở trong tay quan nhân gọi làHốt,

ở trong tay lão tănggọi nó là gì? Bùi Cônglặngcâm.Sư giữ cái hốt lại.

* Sư dạy chúng:
- Kẻ sơ học chưa gặp được việc lớn,trước phải nhận ra đầu thì đuôi tự đến.

Sơ Sơn hỏi:
- Thế nào là đầu? Sư đáp:- Phải thẳngbiết có.
- Thế nào là đuôi?
- Dẹp hết hiện giờ.
- Khi có đầu không đuôi thì sao?
- Mửa được vàng ròngkham làmviệc gì?
- Khi có đuôi không đầu thì sao?
- Vẫn còn nươngtựa.
- Khi đầu đuôi được cânxứngthì sao?
- Y chẳng khỏi giải hội, cũng chưa cho y ở.

* Sư ở Thạch Sươnghai mươi năm, Học chúngthườngngồi chẳngnằm,ngồi

thăúng như gốc cây.Thời nhân gọi là “chúng cây khô”. Vua ĐườngHiến Tôngnghe đạo hạnh của Sư,sai sứ đemtử y ban cho. Sư cố từ chối khôngnhận. * Niên hiệu Quang Khải nămthứ tư (889),ngày hai mươi thánghai năm Mậu Thân,Sư có chút ít bệnh,báo tin chúnghay sắp tịch,thọ támmươi hai tuổi, năm mươi chín tuổi hạ. Vua sắc phong là Phổ Hội Đại sư, tháp hiệu Kiến Tướng.

* 4. THIỀN SƯ ĐẠI ĐỒNG

Núi Đầu Tử - (819-914) Sư họ Lưu người Hoài Ninh, Châu Thơ. Thuởbé, Sư xuất gia với Thiền sư Mãn ở Bảo Đường. Ban đầu,Sư tập quán hơi thở,kế xemkinh Hoa Nghiêmphát minh Tánh hải,lạiđếnnúiThúy Vinơihộicủa Thiền sưVôHọc thamvấn và được thâm ngộ. Một hômSư hỏi:- Thế nào là Phật lý? Thiền sư Vô Học đáp:-Phật tức chẳnglý.
- Chẳng rơi vào khôngchăng? Thiền sư Vô Học lại dùngbài kệ sấmký rằng: Phật lý hà tằnglý Chân khônghựu bất không. Đại-Đồng cư tịch trụ Phu diễn ngã sư tông. Phật lý đâu từng lý Chân không lại chẳng không. Đại-Đồngở tịch trụ Bày diễn đạo cha ông. Sau, Sư về ở ẩn tại núi Đầu Tử cất amtranh tên Tịch Trụ.

* Một hôm,Triệu Châu TùngThẩmđến huyện ĐồngThành,Sư cũngcó việc xuốngnúi, giữa đườnghai người gặp nhau mà khôngbiết nhau. TriệuChâu hỏi thămnhững người cư sĩ biết là Đầu Tử, liền nghịch rằng:
- Phải chủ núi Đầu Tử chăng? Sư đáp:- Cho tôi xin tiền trà muối. Triệu Châu đi thẳngđến amtrước,ngồi chờ. Sư mangmột bình dầu về

am.Triệu Châu hỏi:
- Nghe danh Đầu Tử đã lâu, đến đây chỉ thấy ônggià bán dầu. Sư đáp:- Thầy chỉ thấy ônggià bán dầu,là khôngbiết Đầu Tử.
- Thế nào là ĐầuTử? Sư đưa bình dầu lên đáp:-Dầu! dầu!

* Triệu Châu hỏi:- Khi ở trong chết được sốnglàthế nào? Sư đáp:- Chẳng cho đi đêm, đợi sáng sẽ đến. Triệu Châu nói:- Ta sớm làtrắng, y lại là đen.

* Từ đó,đạo hạnh của Sư đồn khắp,khách tâàm đạo đua nhau kéo đến. Sư bảo chúngrằng:
- Các ngươi đến đây nghĩ tìmngôn ngữ hay đẹp,góp lời văn vẻ,trong miệngquí có nói ra, lão già này khí lực yếu kém, môi lưỡi chậmlụt. Nếu các ngươi hỏi ta,ta tùy câu hỏi mà đáp.Đối đápkhôngcó gì huyền diệu có thể kịp được ngươi,cũngkhôngdính gì đến tai ngươi.Trọn khôngnói hướngthượng hướnghạ,cóPhật cóPháp, cóphàmcóthánh.Trongchỗcácngươi bị tróibuộc, biến hiện ngàn thứ,thảyđều khiến cácngươi sanh hiểu rồitựmanggánh lấy,sau này tự làmtự chịu. Trongấy khôngcó gì cho các ngươi,chẳngdámlừa dốicác ngươi,không ngoài khôngtrong,có thể nói được na ná. Các ngươi lại biết chăng? * Tuyết Phong (Nghĩa Tồn) đứnghầu,Sư chỉ một phiến đá trước ambảo:
- Chư Phật ba đời thảy ở trong ấy. Tuyết Phong thưa:-Nên biết có cái chẳng ởtrong ấy. Sư bảo:- Chẳng thích,thùng sơn.

* Một hôm, Tuyết Phongtheo Sư đi thămamchủ LongMiên.Tuyết Phong hỏi: “ĐườngLongMiên đi về phía nào?”Sư lấy cây gậy chỉtớitrướcmặt.Tuyết Phonghỏi: “Đi bên đônghay đi bên tây?” Sư bảo: “Chẳngthích!Thùng sơn.” * Hômkhác, Tuyết Phonghỏi:
- Khi một chùy liền thành thì thế nào? Sư đáp:- Chẳng phải kẻ tánh thô tháo.
- Khi chẳngnhờ một chùy thì sao?
- Chẳng thích,thùng sơn.

* Sư ngồi trongam, Tuyết Phonghỏi: “Hòa thượngđộ này có người tham vấn chăng?” Sư với lấy cây cuốc dưới sàn némtrước mặt Tuyết Phong.Tuyết Phongthưa: “Thế ấy,chính chỗ này cuốc đi.” Sư bảo: “Chẳng thích, thùngsơn.” Tuyết Phongtừ ra đi,Sư tiễn ra cửa,liền gọi: “Đạo giả” Tuyết Phongngoái đầu lại: “dạ!” Sư bảo: “đi đườngvui vẻ”. * Có vị Tănghỏi Triệu Châu: “Trẻ con mới sanh có đủ sáu thức chăng?” Triệu Châu đáp: “Trên dòngnước chảy xiết,đá cầu.” Sau,vị Tăngấy đến hỏi Sư: “Trên dòng nước chảy xiết,đá cầu, ý nghĩa thế nào?” Sư đáp:
- Niệm niệm chẳng tạm dừng.

* Có vị Tăng hỏi Sư:- Cũngđồnglà nước,tại sao ở biển mặn,ởsông lạt? Sư đáp:- Trên trời sao, dưới đất cây.
- Hòa thượnglâu nay ở đây có cảnh giới gì?
- Bé gái chừa hai chỏm, đầu bạc như tơ.
- Thế nào là Tỳ-lô (pháp thân)?
- Đã có danh tự. Thế nào là Tỳ-lô sư (thầy Pháp thân)?
- Khi chưa có Tỳ-lô hội lấy.
- Khi bốn núi (sanh, lão,bệnh, tử) ép ngặt làmthế nào?
- Nămuẩn đều không.
- Khi một niệm chưa sanh là thế nào?
- Thật là lời nói dối.
- Trên trời dưới trời chỉta là hơn hết, thế nào là ta?
- Xô té ônggià Hồ (Phật) có lỗi gì?
- Thế nào là Hòathượng Sư?
- Đón đó chẳng thấy đầu kia, theo đó chẳng thấy hình kia.
- Khi mặt trời mặt trăng chưa sáng, Phật cùngchúngsanh ở chỗ nào?
- Thấy Lão tănggiận liền nói giận,thấy Lão tăngmừng liền nói mừng.

* Sư hỏi một vị Tăngmới đến:- Ở đâu đến? Tăngthưa:- Ở núi Đôngnúi Tây lễ Tổ sư mới đến. Sư bảo:- Tổ sư không ởnúi Đôngnúi Tây. Tănglặngcâm

* Trà đầu (trưởng phòng trà) vào phươngtrượng thưa hỏi. Sư bảo:
- Hãy đi, đợi khi khôngngười sẽ đến,ta vì xà-lê nói. Hômsau,Trà đầu rình đợi lúc khôngngười đến thưa: “Thỉnh Hòa thượng nói.”Sư bảo: “Lại gần đây.” Trà đầuđến gần.Sư bảo: “Liền chẳngđặngnói lại cho người.” * Tănghỏi:- Sư tử là vua trongloài thú, tại sao bị sáu trần nuốt? Sư đáp:- Chẳng làm,tột không ngã nhân. Sư ở núi Đầu tử hơn bamươi năm, nhữngThiền khách qua lại thamvấn thườngđầy cả thất.Sư dùngbiện tài vô úy tùy hỏi liềnđáp, ứngcơ đốiđáp lời lẽ tinh vi rất nhiều,đây lược ghi ít phần mà thôi. * Đời Đườngniên hiệu TrungHòa (881) giặc cướp nổi dậy, dân chúngtán loạn,cóbọncuồngđồ cầmđao lênnúi,hỏiSư: “Ở đây làmgì?” Sư tùy nghi thuyết pháp, bọn chúngnghe đều bái phục, cổi y phục cúng dường, rồi giải tán. * Thời Ngũ đại niên hiệu Càn Hóanămthứ tư (914) ngày mùngsáu thángtư,

Sư có chút ít bệnh. Đại chúngrước thầy thuốc. Sư bảo chúng:
- Động tác của tứ đại họp tan là phép thường, các ngươi chớ lo, ta tự giữ lấy. Nói xong, Sư ngồi kiết già an nhiên thịtịch. Thọ chínmươi sáu tuổi,vua ban hiệu là Từ Tế Đại sư, tháp hiệu “Chân Tịch”.

* 5. THIỀN SƯ THIỆN HỘI

Ở Giáp Sơn - (741-817) Sư họ Liêu,quê ở Hiện Đình, QuảngChâu.Lức chín tuổi, Sư xuất gia tại núi LongNha, Lễ Châu.Sau, Sư đến GiangLăngtập học kinh luậnchuyên luyện tamhọc và gắngsức thamthiền.Sư trụ trì tại Kinh Khẩu (Lễ Châu),một hôm nhân Đạo Ngô (Viên Trí) điđến, rồimách Sư đến thamvấn Hoa Đình Thuyền Tử, do đó được ngộ đạo.Sư trốn ẩn nơi vắngvẻ, màhọc giả vẫn tấp nập tìm đến. * Đời Đường niên hiệu Hàm Thông thứ 11 (870),toàn chúngthỉnh Sư đến trụ

tại Giáp Sơn,nơi đâyliền biến thành Thiền viện. Sư thượng đườngdạy chúng:
- Từ có Tổ đếnđây, người ta lầmhội, nối nhau đến nay đều lấylờiPhật, Tổ làmmô phạmdạy người.Như thế, trởthành kẻ cuồngngười vô trí rồi.Kia chỉ bày tỏ cho các ngươi: “Khôngpháp vốn là đạo,đạo khôngmột pháp; khôngPhật có thể thành, khôngĐạo có thể đắc,khôngPháp có thểxả.”Cho nênnói:“trước mắt khôngpháp,ý tại trước mắt (mục tiền vô pháp,ý tại mục tiền)”.Kia chẳng phải là pháp trướcmắt.Nếu nhằmbên Phật,Tổ mà học,người này chưa cómắt sáng,đều thuộc về phápcó chỗnươngkhôngđược tự tại,vẫn làthức tánhsanh tử mênh mangkhôngcó phần tự do.

Ngàn muôn dặmtìmthiện tri thức, cốt có cáithấy chân chánh hằngthoát khỏi hư dối, định lấy cái sanh tử trước mắt xemlà thật có hay là thật không? Nếu có người định được lẽ này,hứa nhận ông sẽgiải thoát.

Người thượngcăn ngay lời nóiliền rõđạo; kẻ căn khí bậc trung,bậc hạ chạy lăngxăngnhư sóngbủa.Sao chẳngnhằmtrongsanh tử mà an định? Sẽ nhận lấy chỗ nào?Lại nghi Phật nghi Tổ thế cáisanh tử choôngđược sao? Người cótrí sẽ cười ông. Nghe kệ đây: Lão trì sanh tử pháp Nhọc gìn pháp sanh tử Duy hướngPhật biên cầu. Mục tiền mê chánh lý Bác hỏa mích phù âu. Có vị Tăng hỏi:
- Từ trước lập ý Tổ và ý kinh, vì sao độ này Hòa thượngnói không? Sư đáp:- Ba nămchẳngăn cơm, trước mắt không người đói.
- Đã không người đói,tại sao con chẳng ngộ?
- Chỉ vì ngộ mê đuổi Xà-lê. Sư nói tụng: Minh minh vô ngộ pháp Ngộ pháp khước mê nhân Trường tho lưỡngcước thùy Vô ngụy diệc vô chân. Chỉ nhằmbên Phật cầu Trước mắt lầm lý chánh Trong lửa bọt có đâu.

Rõ ràngkhông pháp ngộ Pháp ngộ đuổi người mê. Duỗi thẳng hai chân ngủ Không ngụy cũngkhôngchân. * Sư có nuôi một đạo nhỏ theo làmthị giả đã lâu; sau khi Sư dừngtrụ bèn khiến đi hành khước.Ôngdạo đi khắp các Thiền hội mà khôngcó chỗ dụngtâm, nghe thầy hợp chúng dạy đạo nổi danh vang dậy.Ôngbèn trở về hầu hạ, thưa:
- Hòa thượngcó việc kỳ đặc như thế,tại sao trước chẳngchỉ dạy cho con? Sư bảo:
- Ngươi nấu cơmthì ta nhómlửa, ngươi bưngdọn thì ta giở chén,có chỗ

nào mà ta cô phụ ngươi? Ôngđạo nhân đây ngộ nhập.

* Có Đại đức đến hởi:
- Về ý kinh thì con chẳng nghi, chỉ việc trongThiền môn là thếnào? Sư đáp:- Lão tăng cũngchỉ biết biến sống thành chín.
- Thế nào là lýthật tế?
- Cây trên đá không rễ,núi ngậmmây chẳng động.
- Thế nào là sư tử ra khỏi hang?
- Hư khôngchẳnghình bóng,dưới chân mây đồngnội dậy.

* Tronghội của Sư có một vị Tăngđi đến Thạch Sương, vào cửa liền nói: “Chẳngxét.” (bất thẩm) Thạch Sươngbảo: “Chẳngcần Xà-lê.” Ôngliềnnói: “Thế ấy thì trân trọng.” Ônglại đi đến Nham Đầu,cũngnói: “Chẳngxét.” NhamĐầu bèn “hư!hư!” Ôngnói: “Thế ấy thì trân trọng.” Ôngvừa bước trở ra,NhamĐầu bảo: “Tuy là hậu sanh cũngkhá sắp xếp.” Ôngvề tườngthuật cho Sư. Hôm sau, Sư lên tòa bèn gọi:
- Vị Tănghômqua từ Thạch Sương,NhamĐầu về ra xem!Vị Tăngbước

ra thuật lại toàn chúng nghe.Tăngthuật xong, Sư bảo:
- Đại chúnglại hội chăng? Nếu khôngngười nói, Lão tăngchẳngtiếc hai sợi lôngmày để nói ra; Thạch Sươngtuy có đao sát nhân mà khôngcó kiếm hoạt nhân (người sống).NhamĐầu có đao sát nhân cũng có kiếmhoạt nhân. Tănghỏi:- Thế nào là cảnh Giáp Sơn? Sư đáp:- Vượn bồng con về ngọn núi xanh. Chimngậm hoarơi trước đỉnh biếc.

* Đời Đườngniên hiệuTrungHòa nămđầu (881) ngày mùngbảy tháng

mười một, Sư gọi Chủ sự bảo:
- Nay chất huyễn của ta khi hết liền đi, các ôngkhéo gìn giữ như ngày ta

còn, chớ giốngnhư người đời sinh ra buồn thảm. Ngay đêmấy,Sư an nhiên mà tịch,thọ bảy mươi bảy tuổi. Vua phonglà Truyền Minh Đại sư, tháp hiệu VĩnhTế.

 ĐỜI THỨ NĂM SAU LỤC TỔ

B. PHÁI HOÀI NHƯỢNG I- NỐI PHÁP HOÀNG BÁHY VẬN 12 vị
1- Lâm Tế Nghĩa Huyền
2- Trần Tôn Túc
3- Thiền sư Sở Nam
4- Thiền sư Linh Quán
5- Thiền sư TôngTriệt
6- Thiền sư Đức Nguyên
7- Thiền sư Sĩ Môn Tán
8- Thiền sư Chánh
9- Thiền sư HoằngTuyên 10- Thiền sư Siêu 11- Thiền sư Hiến 12- Tướngquốc Bùi Hưu II.- NỐI PHÁP QUISƠN LINH HỰU 43 vị
1- NgưỡngSơn Huệ Tịch
2- HươngNghiêmTrí Nhàn
3- Thiền sư Pháp Đoan
4- Thiền sư Hồng Châu
5- Linh Vân Chí Cần
6- Cửu PhongTừ Huệ
7- Hòa thượngỨngThiên…

III.-NỐIPHÁP HÒA THƯỢNG THIÊN LONG 2 vị
1- Hòa thượngCâu Chi
2- Thiền sư Ngạn Trungnước Tân La (Triều Tiên)

IV.- NỐIPHÁP TRƯỜNG SA CẢNH SẦM 2 vị
1- Thiền sư Thường Thông núi Tuyết Đậu
2- Thiền sư NghiêmLinh V.- NỐIPHÁP THIỀN SƯ ĐẠINGU 1 vị

1- Ni Liễu Nhiên VI.- NỐIPHÁP LONG ĐÀM SÙNG TÍN có 2 vị
1- Đức Sơn Tuyên Giám
2- Bảo PhongHoà thượng

* 6. THIỀN SƯ NGHĨA HUYỀN

Ở LâmTế,khai Tổ tông Lâm Tế -(?-867) Sư hiệu Nghĩa Huyền họ Hình quêởNamHoa thuộc TàoChâu. Thuởnhỏ, Sư đã có chí xuấttrần, đến lớn xuấtgia thọ giới cụ túc. Thườngdừngcác nơi giảngpháp,nghiên cứu tinh tườnggiới luật,thâmhiểu kinh luận,Sư than rằng: “Đây là phươngthuốc cứu đời,chưa phải yếuchỉ của giáo ngoại biệt truyền.” Sư liền đi du phương. * Trước nhất, Sư đến hội HoàngBá. Ở đây, Sư oai nghi nghiêmchỉnh đức hạnh chu toàn. Thủtọa (TrầnTôn Túc)thấykhen rằng: “Tuy là hậusanh cùng chúngchẳnggiống.” Thủ tọa bèn hỏi:
- Thượng tọa ởđây được bao lâu? Sư thưa:- Ba năm.
- Từngthamvấn chưa?
- Chưa từngthamvấn,cũng chẳng biết tham vấn cái gì?
- Sao Thầy khôngđến hỏi Hòa thượngĐườngđầu,thế nào là đại ý Phật

pháp. Sư liền đến hỏi,chưa dứtlời, HoàngBáliền đánh,Sư trởxuống,Thủ tọa

hỏi:
- Hỏi thế nào? Sư thưa:
- Tôi hỏi lờichưa dứt, Hòa thượngliền đánh, tôi chăúnghội.
- Nên đi hỏi nữa. Sư lại đến hỏi, HoàngBá lạiđánh. Như thếbaphen hỏi,bịbalần đánh. Sư

đến bạch Thủ tọa:
- Nhờ lòngtừ bi của Thầy dạytôi đến thưa hỏi Hòa thượng, ba phen hỏi bị ba lần đánh, tôi tự buồn chướngduyên che đậy không lãnh hội được thâm chỉ. Nay xin từ giã ra đi.
- Nếu khi Thầy đi nên đến giã từ Hòa thượng rồi sẽđi. Sư lễ bái trở về phòng.Thủ tọa đến thất Hòa thượng trước, thưa:
- Người đến thưa hỏi ấy,thật là đúngpháp,nếu khi đến từ, Hòa thượng dùngphươngtiện tiếp y,về sau đụcđẽo sẽthành một gốc đại thọ che mát người trong thiên hạ. Sư đến từ, HoàngBá bảo:
- Chẳngnên đi chỗnàokhác,ngươi đi thẳngđến Cao An chỗ Thiềnsư Đại Ngu, ông ấy sẽ vì ngươi nói.

* Sư đến Đại Ngu. Đại Ngu hỏi:- Ởchỗ nào đến? Sư thưa:- Ở Hoàng Bá đến.
- Hoàng Bá có dạy lời gì?
- Con ba phen hỏi đại ý Phật pháp,ba lần bị đánh.Chẳngbiết con có lỗi

hay khônglỗi?
- Bà già HoàngBá đãvì ngươi chỉ chỗtột khổ,lạiđếntrongấy hỏi cólỗi

khônglỗi? Ngay câu nói ấy,Sư đại ngộ, thưa:
- Xưa nay Phật pháp của HoàngBá khôngnhiều. Đại Ngu nắm đứng lại, bảo:
- Con quỉđáidưới sàng, vừa nói cólỗikhônglỗi, giờ lạinói Phậtpháp của

Hoàng Bákhông nhiều. Ngươi thấy đạo lý gì, nói mau!nói mau! Sư liền cho vào hôngĐại Ngu ba thoi. Đại Ngu buông ra, nói:
- Thầycủa ngươi làHoàngBá, chẳngcan hệgì việc của ta. Sư từ tạ Đại Ngu trở về Hoàng Bá. * HoàngBá thấy Sư về, liền bảo:
- Kẻ này đến đến đi đi,biết bao giờ liễu ngộ. Sư thưa:
- Chỉ vì tâmlão bà quá thiết tha, nên nhân sự đã xong, đứnghầu.
- Đến đâu về?
- Hôm trước vânglời dạy của Hòa thượng đến thamvấn Đại Ngu trở về.
- Đại Ngu có lời dạy gì? Sư liền thuật lại việc trước.Hoàng Bá bảo:
- Lão Đại Ngu này đã buông lời, đợiđến đây ta cho ăn đòn. Sư tiếp:- Nói gì đợi đến,ngay bây giờ cho ăn. Sư liền bước tới sau lưng HoàngBá tát một tát. HoàngBá bảo:
- Gã phong điên này lại đến trongấy nhổ râu cọp. Sư liền hét. Hoàng Bágọi:
- Thị giả!dẫn gã phongđiên này lại nhà thiền.

* Sư trồng tùng, HoàngBá hỏi:- Trong núi sâu trồng tùng làm gì? Sư thưa:
- Một cho sơn môn làmcảnh trí, một cho người sau làm tiêu bảng. Nói xong, Sư trởđầu cuốc đánh xuốngđất ba cái.HoàngBá bảo:
- Tuy nhiên như thế, conđã ăn bamươi gậy của ta rồi. Sư lại dùngđầu cuốc đánh xuốngđất bacái, cất tiếnghư!hư!HoàngBá

bảo:
- Tông của ta đến con rất hưng thạnh ở đời. *

Một hôm,Sư ngồi trước Tăngđường,thấy HoàngBá đến,liền nhắmmắt lại.HoàngBá làm thế sợ,liền trở về phươngtrượng.Sư theo đến phươngtrượng lễ tạ. Thủ tọa đứnghầu ở đó, Hoàng Bá bảo:
- Vị Tăngđây tuy là hậu sanh lạibiết có việc này. Thủ tọa thưa:
- Hòa thượnggià dưới gót chân chẳng dính đất,lại chứngcứ kẻ hậu sanh. HoàngBá liền vả trên miệngmột cái.Thủ tọa thưa:
- Biết là được.

* Sư ngủ trongTăngđường,HoàngBá đến thấy, lấy gậy đánh bảngmột tiếng. Sư ngóc đầu xemthấy HoàngBáliền nhắmmắt.HoàngBá lạiđánhbảngmột tiếng,lại đi đến gian trên thấy Thủ tọa ngồi thiền. HoàngBá bảo:
- Gian dưới hậu sanh lại ngồi thiền, ông trong đây vọngtưởng làm gì? Thủ tọa nói:- Ông già làmgì? HoàngBá đánh bảng một tiếng, liền đi ra.

* Một hôm,ngày côngtác côngcộng, Sư đi sau. HoàngBá ngó ngoái lại thấy

Sư đi tay không bèn hỏi:- Cuốcđâu? Sư thưa:- Có người đem đi rồi. HoàngBá gọi:- Lại gần đây cùng ngươi bàn luận một việc. Sư lại gần. Hoàng Bá dựngđứngcây cuốc bảo:
- Chỉ cái này, mọi người nắmbắt chẳngđược. Sư chụp tay giựt lấy cây cuốc,đưa lên nói:
- Tại sao lại ở trongtay của con? HoàngBá nói:- Ngày nay đã có người thay công tác. HoàngBá trở về viện.

* Côngtác côngcộngcuốc đất, thấy HoàngBáđến,Sư bèn dựngcuốc đứng.

Hoàng Bá hỏi:
- Gã này mệt sao? Sư thưa:- Cuốc vẫn chưa giở,mệt cái gì? HoàngBá liền đánh. Sư chụp câygậy,chomột đạpté nhào.HoàngBá gọi: “Duy-na!Duy-na!đỡõ ta dậy.” Duy-na chạy lại đỡ dậynói: “Hòa thượngđâu dungđược gã phongđiên này!” HoàngBá vừa đứngdậy,liền đánh Duy-na.Sư cuốc đất nói:
- Các nơi thìhỏa táng, còn tôi một lúc chôn sống. Sư mangthơ HoàngBá đếnQui Sơn. Khi ấyNgưỡngSơn Huệ Tịch làm

Tri khách,tiếp được thơ liền hỏi:
- Cái này làcủaHoàng Bá, cái kia là của người đemthơ. Sư liền tát. NgưỡngSơn nắm đứngnói:
- Lão huynh biết việc ấy? Sư liền thôi, hai người đồng đến Qui Sơn.Qui Sơn hỏi:
- Sư huynh Hoàng Bá có chúng nhiều ít? Sư thưa:- Bảy trăm(700) chúng.
- Người nào dẫn đầu?
- Vừa đem thơxong. Sư lại hỏi Qui Sơn:
- Khoảng này Hòa thượng được bao nhiêu chúng? Qui Sơn đáp:
- Một ngàn nămtrăm(1500) chúng.
- Thật nhiều thay!
- Sư huynh Hoàng Bá cũngchẳngít. Sư từ Qui Sơn,NgưỡngSơn đưa ra cửa nói:
- Chỉ đi, về sau cómột người phụ tá Lão huynh,người này có đầukhông đuôi, có thủy khôngchung[Sau,Sư đến TrấnChâu,Phổ Hóa đã cóở trướcđấy. Sư khai đườnggiáo hóa,PhổHóa phụgiúp. Sư trụ chưa bao lâu, Phổ Hóatoàn thân đều thoát.] * Sư giữa hạ đến HoàngBá, thấy Hòa thượngxemkinh. Sư nói:
- Tôi sẽ bảo người ấy, xưa naylà Hòa thượnggià đâm đậu đen. Sư ở lại mấy hôm,bèn từ đi. Hoàng Bá bảo:
- Ngươi phá hạ đến,sao chẳng trọn hạ rồi đi? Sư thưa:- Con tạmđến lễ bái Hòa thượng. HoàngBá bèn đánh đuổi đi. Sư đi được mấy dặm, nghĩ việc này liền trở lại

ở trọn hạ. Một hôm, Sư từ HoàngBá.Hoàng Bá hỏi:- Đi đâu? Sư thưa:- Chẳng phải Hà Nam làvề Hà Bắc. HoàngBá liền đánh. Sư nắm đứng, cho một tát.HoàngBá cười to, gọi:
- Thị giả!đem thiền bảngkỷ án của Tiên sư Bá Trượng ra đây. Sư gọi:- Thị giả! đemlửa lại. HoàngBá bảo:
- Tuy nhiên như thế, convẫn đemđi; về sau ở đâu sẽdẹp sạchngôn ngữ của mọi người. * Sư đến Hòa thượng Bình ở TamPhong. Bình hỏi:- Ở đâu đến? Sư đáp:- Ở HoàngBá đến.
- Hoàng Bá có dạy lời gì?
- Đêmqua trâu vànggặp đất tro,thẳngđến hômnay chẳngthấy dấu.(Kim

ngưu tạc dạ tao đồ thán, trực chí như kimbất kiến trung.)
- Gió vàngthổi sáo ngọc,cái gì là tri âm. (Kimphongsuy ngọc quản,na cá

thị tri âm.)
- Suốt thẳngmuôn lớp cổng, chẳngdừngtronggiữa đêm.(Trực thấu vạn

trùng quan,bất trụ thanh tiêu nội.)
- Một câu hỏi của ngươi cao tột trời xanh.
- Rồng sanh con phụngvàng,vọt nát vách lưu ly. (Longsanh kim phụngtử,

xungphá bích lưu ly.) Bình bảo: “hãy ngồi uốngtrà,” lạihỏi:“Vừa ở đâuđến?”Sư thưa: “Long Quang.”Bình hỏi: “LongQuanggần đây thế nào?” Sư liền ra đi. * Sư đến PhụngLâm, Lâmhỏi:
- Có việc đem hỏi nhau được chăng? Sư đáp:
- Đâu được khoét thịt làm thương tích.
- Trăngbiển đã khôngbóng,cá lội đâu thể lầm? (Hải nguyệt ký vô bóng,du

ngư hà đắc mê.)
- Xemgió biết sóngdậy,nhìn nước đoánbuồmbay.(Quán phongtri lãng

khởi,ngoạn thủy dãphàm phiêu.)
- Một vầngriêngchiếu non sônglặng,chợt cười một tiếngđất trời kinh.

(Cô luân độc chiếu giangsơn tịnh, tự tiếu nhất thanh thiên địa kinh.)
- Mặc đembatấcsoi trời đất, một câu hợplý thử bànxem.(Nhậmtương

tamthốn huy thiên địa, nhất cú lâmcơ thức đạo khan.)
- Gặp taykiếmkhách nên trình kiếm,chẳngphải nhà thơchớhiếnthơ. (Lộ

phùngkiếmkhách tu trình kiếm,bất thị thi nhân mạc hiến thi.) PhụngLâm liền thôi. Sư để bài tụng: Đại đạo tuyệt đồng Đại đạo hẳn đồng Nhậm hướng tây đông Mặc hướng tây đông Thạch hỏa mạc cập Đá lửa chẳngkịp Điển quangvõngthông Lằn chớp khôngthông.

* Đã được HoàngBá ấn khả,Sư tìmđến Hà Bắc ởgóc namthành ĐôngTrấn Châu,gần sôngHô ĐàđấtLâmTế trụtrìmột viện nhỏ.Nơiđây PhổHóađã ở trước.

Một hôm,Sư gọi Phổ Hóa,KhắcPhù đếnbảo: “Ta muốn ở đây dựnglập Tôngchỉ HoàngBá,hai ônghãy giúp đỡ ta.” Hai vị trân trọnglui ra.Ba ngày sau, Phổ Hóa đếnhỏi: “Ba ngày trước Hòa thượngnói gì?” Sư liền đánh.Bangày sau, Khắc Phù lạilên hỏi:“Ba ngày trước Hòa thượngđánh Phổ Hóalà sao?”Sư cũng đánh. * Phủ chủ VươngThườngThị cùngcác quanthỉnh Sư đăngtòa.Sư thượng

đườngbảo:
- Hômnay sự bất đắcdĩ,Sơn tăngchiều theo nhân tình mới lêntòa này. Nếu nhằmdưới cửa Tổ tông, khen ngợi việclớn, hẳn là mở miệngchẳngđặng, khôngcó chỗ các ôngđể chân. Hômnay,doThườngThị cố thỉnh, Sơn tăngtạm ẩn cươngtông. Trongđây nếu có tác gia (bậc minh sư) chiến tướngliền xổ cờ bày trận đi! đối chúng chứng cứ xem. Tănghỏi:- Thế nào là đại ý Phật pháp? Sư liền hét!Tăng lễ bái. Sư bảo:- ÔngThầy này lại nên bàn luận.
- Thầy tuyên dương gia khúc tôngphongai? nối pháp vị nào?
- TaởchỗHoàngBá baphen thưahỏi balầnbị đánh. VịTăngsuy nghĩ, Sư

liền hét!và theo sau đánh,nói:
- Không thểđến trong hư khôngmà đóngđinh.

* Có Tọachủ hỏi:
- Ba thừa và mười hai phần giáo đâu chẳngphải chỉ rõ Phật tánh? Sư đáp:- Cỏ hoangchưa từngcuốc.
- Phật đâu dối người?
- Phật ởchỗnào? Tọa chủ không đáp được.Sư tiếp:
- Ở trước ThườngThị định làmmờ Lão tăng, lui mau! lui mau!làmchướng

ngại người khác thưa hỏi. Hômnay pháp hộivì một đại sự,lạicóngười thưa hỏi chăng? mau đến hỏi đi. Ôngvừa mở miệngđã chẳngdính dáng. Vì sao như thế? Đâu chẳngnghe Thích Tôn nói: “Pháp lìa văn tự,vì chẳngthuộc nhân chẳngở duyên.”Bởi cácôngtin chẳngđến,cho nênngày naymới dùngphươngtiện (cát đằng) sợeThườngThị cùngcác quan viên lầmPhật tánh ấy,chi bằng hãy lui.

Sư hét một tiếng!nói tiếp: Người gốc tin kém, trọn khôngcó ngày xong, đứnglâu, trân trọng! * Sư thượng đườngbảo:
- Trên cục thịt đỏcó vô vị chân nhân,thườngtừ cửa mặt các ôngra vào.

Người chưa được chứng cứ hãy xem! xem! Có vị Tăng ra hỏi:
- Thế nào là vô vị chân nhân? Sư bước xuống tòa nắm đứngbảo: “Nói!nói!” Vị Tăngấy suy nghĩ. Sư liền

buôngra, nói:
- Vô vị chân nhân là cái gì, cục cứt khô. Sư liền trở về phươngtrượng.

* Thamvấn buổi chiều,Sư dạy chúng:
- Có khi đoạt nhân chăúngđoạt cảnh.Có khiđoạt cảnh chẳngđoạt nhân.

Có khi nhân cảnh đều đoạt. Có khi nhân cảnh đều chẳngđoạt. Tănghỏi:- Thế nào là đoạt nhân chăúngđoạt cảnh? Sư đáp:
- Ngày ấmnẩy sanhgấmtrải đất, trẻconrủtóc trắngnhư tơ. (Hú nhậtphát

sanh phô địa cẩm,anh hài thùy phát bạchnhư ty.)
- Thế nào đoạt cảnh chẳng đoạt nhân?
- Lệnh vua vừa xuốngkhắp thiên hạ,tướngquân biên ngoại khói mù tan.

(Vươnglệnh dĩ hành thiên hạ biến,tướng quân tắc ngoại tuyệt yên trần.)
- Thế nào nhân cảnh đềuđoạt?
- Bặt tin Tịnh Phần, riêngở một chỗ.(Tịnh Phần tuyệt tín, độcxử nhất

phương.)
- Thế nào nhân cảnh đềuchẳngđoạt?
- Vua lên điện báu, lão quê hát ca. (Vương đăngbảo điện,dã lão âu ca.) Sư lại bảo:
- Thời nay người học Phật pháp cần yếu có kiến giải chân chánh.Nếu được kiến giải chân chánh thì sanh tử chẳngnhiễm,đi đứngtự do chẳngcần cầu thù thắngmà thù thắngtự đến.Đạo lưu!(đồngđạo, chỉ chúngTăng) các bậc tiên đức từ xưa đều có con đườngđưa người,như Sơn tăngchỉ chỗ cho người.Cốt các ông đừngbị người gạt,cần dùngliền dùng, lại chớ ômngờ vực. Hiện nay học giả chẳngđược,bệnh tại chỗ nào? Bệnh tại chỗ chẳngtin. Các ôngnếu tự tin chẳng đến,làrộnràngtheo tấtcảcảnhchuyển, bịmuôn cảnh lôi,lạichẳngđược tựdo. Các ôngnếu hay bặt được tâmluôn luôn chạy tìm, liền cùngPhật, Tổ chẳngkhác. Các ôngmuốn biết được Phật,Tổ chăng? Chính trướcmặt các ônghiện nghe pháp ấy vậy.Học nhân tin chẳngđến,liền chạy tìm ra ngoài.Dù có tìmđược,cũngchỉ là tướngthù thắngcủa văn tự, trọn chăúng đặngý của Phật Tổ sống. Chớ lầm! * Chư Thiền đức!Thời nay chẳnggặp, muôn kiếp ngàn đời luân hồi tamgiới, chạy theo cảnhthích rồiphải sanhtrongbụngtrâu bụnglừa… Đạo lưu!Nhằmchỗ thấy của Sơn tăngcùngThích-ca khôngkhác.Hiện nay nhiều chỗ ứngdụng,kém thiếu cái gì? Sáu đườngthần quangchưa từngcách dứt. Nếu haythấy đượcnhư thế,chỉ một đời làmngười vô sự. * Đại đức!Ba cõi khôngyên như trongnhà lửa, đây khôngphải là chỗ các ôngdừngở lâu, quỉvô thườnggiết người trongkhoảngchớp mắt chẳnglựa người sangkẻ hèn,người già kẻ trẻ.Các ôngmuốncùngPhật Tổ chẳngkhác,chỉ chớ tìmkiếmbên ngoài.Trên một tâmniệmthanhtịnh sángsuốt của ônglà ngôi nhà Phật pháp thân của ông. Trên một tâm niệmvô phân biệt sáng suốt của ônglà ngôi nhà Phật báothân củaông. Trênmột tâmniệmvô sai biệt sángsuốt là ngôi nhà Phật hóa thân của ông.Ba thứ thân này là người hiện nay ở trước mắt nghe pháp của ông. Chỉ khôngtìmkiếmbên ngoài,liền có côngdụngnày.Theo các nhà Kinh Luận lấy ba thân này làmnguyên tắc tộtcùng.Nhằmchỗ thấy của Sơn tăng thì chẳngphải vậy.Ba thân này là danh ngôn,cũnglà ba thứ y. Người xưa nói: “Thân y nghĩa lập,cõi cứ thếbàn.”Pháp tánhthân, pháp tánhđộ biếtrõ làquang ảnh (bóng sáng).

Đại đức!Các ônghãy nhận biếtngười đùa quangảnh,là nguồn gốc tất cả chỗ của chư Phật, là chỗ các ôngvề nhà.Xácthân tứ đại của các ông khôngbiết thuyết pháp, nghe pháp. Gan mật dạdàyruột khôngbiết thuyết pháp, nghe pháp. Hư khôngchẳngbiết thuyết pháp, nghe pháp? Là một cái “riêngsánghiện bày rõ ràng” ở trước mắt ông,nó biết thuyết pháp,nghe pháp.Nếu thấy được như thế đã cùngPhật, Tổ khôngkhác,chỉ trongtất cảthờiđừngcho gián đoạn,chạmmắt đều phải.Chỉvì tình sanhtrí cách, tưởngdấythể sai.Dođó, luânhồi trongtamgiới, chịu các thứ khổ. Nếu nhằmchỗ thấy của Sơn tăngthật là rất sâu,thật làgiải thoát. * Đạo lưu!Tâmpháp khônghình thôngsuốt mười phương, ởmắt gọi thấy,ở tai gọi nghe,ở mũi gọi ngửi, ở miệngnói bàn,ở tay nắmbắt,ở chân đi chạy,vốn là một tinh minh phân làmsáuhòa hợp. Mộttâmđã không,tùy chỗgiải thoát. Sơn tăngnói thế ấy,ý ở chỗ nào?Chỉ vì tất cả cácôngchạy tìmtâmkhôngthể dừng, leo lên cơ cảnhnhàn của cổnhân.Cácôngnhận được chỗ thấy củaSơn tăng,ngồi chặt đầu Phật Báo, Hóa. Hằngmãn tâmthập địa ví như nhận khách làmcon.Bậc Đẳnggiác là kẻ manggôngxiềng.La-hán,Bích-chi ví như xí uế.Bồ-đề Niết-bàn như cọc cộtlừa.Vìsao nhưthế? Chỉvì cácôngkhôngthấu đượcba kỳ kiếp là không,nên có chướngngại này.Nếu là đạo nhân chân chánh trọn chẳngnhư thế, chỉ “tùy duyên tiêu nghiệp cũ,hồn nhiên mặc áo xiêm”,cần đi thì đi, cần ngồi thì ngồi, tâmkhôngmột niệmmongcầu quả Phật. Bởi đâu như thế? Cổnhân nói: “Nếu muốn làmviệc cầu Phật, Phật làđiềm lớn sanh tử.” * Đại đức!thời giờ đángtiếc, chỉtínhđến nhàbên lăngxănghọc thiền học đạo, nhận danh nhận cú,cầu Phật cầu Tổ, cầu Thiện tri thức độ. Chớ lầm!Các ông sẵn có một cha mẹ,lạicầu vật gì? Các ông tự phản chiếuxem!Cổ nhân nói: “Diễn-nhã-đạt-đa quên mất đầu,tâmcầu dứt sạch liền vô sự.”

Đại đức!cần yếu bình thườngchớ tạo hình thức. Có một bọn tớ trọcchẳng biết tốt xấu, thấy thầnthấy quỉ,chỉđôngvẽ tây,thíchmưa thích tạnh.Bọn nhưthế đángquở trách,có ngày đến trước lão Diêmvươngbị nuốt hoàn sắt nóng. Kẻ nam nữ tốt tại gia bị bọn tinh mị dãhồ này mê hoặc,liền tác quái; có ngày quên mất hết nhữngđiều cần yếu trong cuộc sống thanh bạch của mình. * Có vị Tăng hỏi:
- Thế nào là chân Phật,chân pháp, chân đạoxin Thầy chỉ dạy? Sư đáp:
- Phật là tâmthanh tịnh,Pháp là tâmsángsuốt, Đạo làmỗi chỗ khôngngại. Tịnh, sáng… tuy ba mà một, đều là danh từsuôngkhôngthật có.Người chân chánh đạo nhân niệmniệmtâmkhônggián đoạn.Đạisư Đạt-ma từ phươngTây đến,chỉ tìmcái người chẳngbị người gạt.Nhị Tổ một câu nói liền liễu ngộ, mới biết từ trướcuổngdụngcôngphu. Hiện nay Sơn tăngchỗ thấycùngPhật Tổ khôngkhác.Nếu trongđệ nhất cú tiến được,khamcùngPhật Tổ làmthầy.Nếu trongđệnhị cú tiến được,khamcùngtrời người làmthầy. Nếu trongđệ tamcú tiến được, tự cứu chẳng xong. Tănghỏi:- Thế nào là đệnhất cú? Sư đáp:
- Tamyếu ấn khai điểmson hẹp,chưa cho nghĩ nghị chủ khách phân. (Tamyếu ấn khai chu điểm trách,vị dungnghĩ nghị chủ tân phân.)
- Thế nào là đệnhị cú?
- Diệu giải đâu cho khôngđến hỏi, bọt tan nào dễ chặn dòngsông. (Điệu giải khởi dungvô trước vấn,âu hòa tranh phụ tiệt lưu cơ.)
- Thế nào là đệtamcú?
- Chỉ xemtượnggỗ đùa trên gác,lôi kéo toàn nhờ người ẩn trong. Sư lại bảo:
- Phàmngười diễn xướngtôngthừa trongmột câu phảiđủ bahuyền môn, mỗi huyền môn phải đủ tamyếu. Có quyền có thật, có chiếu có dụng. Các ônglàm sao được hội? * Sư dạy chúng:
- Đạo lưu(đồngđạo)!Cốt tìmlấy kiến giải chân chánh, dọc ngangtrong thiên hạ, khỏi bị bọn yêu tinh hoặc loạn, vô sự là người quí, chớ tạo tác, chỉ là bình thường. Các ôngnghĩ hướngnhà bên cầu vượtqua,tìmngón tay gót chân,lầmrồi! Chỉ nghĩ cầu Phật, Phậtlà danhcú. Các ônglại biết chạytìmchăng? Ba đời mười phươngPhật Tổ ra đời cũng chỉ vì cầu Pháp.Như Đạo lưu hiện nay tham họccũng chỉ vì cầu Pháp, đượcpháp mới xong, chưa được vẫn như trước luân hồitrong năm đường.

Thế nào là PHÁP? Pháp là tâm pháp, tâmphápkhônghình thôngsuốt mười phương,hiện dụngtrước mắt.Người tinkhôngđến,bènnhận danhnhận cú, hướngtrongdanh tự cầu, ý suy xét Phật pháp, cách xa trời đất.

Đạo lưu!Sơn tăngnói pháp,lànóipháp gì? Nói pháptâmđịa,hayvào phàmvào thánh,vào tịnh vào uế,vào chân vào tục.Hẳn chẳngphải các ônglà chân tục phàmthánh, mà haycùngchân tụcphàmthánh an bàidanh tự.Chântục phàm thánh cùng người này an bài danh tự chẳngđược.

Đạo lưu!Nắmđược liền dùngchẳngmắc danh tự,gọi đó làHUYỀNCHỈ. Sơn tăngnói pháp cùngmọi người khác.Như có Văn-thù,Phổ Hiềnxuất hiện trước mắt,mỗi vị hiện một thân hỏi pháp,vừa nói: “thưa Hòa thượng”,tôi đã biết rõ.Lão tăngngồi yên,lạicó đạolưu đếnthấy nhau,tôitrọn hiểurành. Tạisao như thế? Chỉ vì chỗthấy củatôikhác,ngoài chẳngnhận phàmthánh,trongchẳngtrụ căn bản,thấy suốt chẳng còn nghi lầm. * Sư dạy chúng:
- Đạo lưu!Phật pháp khôngcó chỗ dụngcông, chỉ bình thườngvô sự. Đi đại đi tiểu, mặc áo ăn cơm, nhọc đến thì nằm,người ngu cười ta,kẻ trí biết ta. Người xưa nói: “Làmcôngphu bên ngoài,thảy là kẻ ngu si.”Các ngươi phải tùy thời làm chủ, ngay đó đều chân, cảnh đến lôi kéo chẳngđược, dù có tập khí nghiệp địa ngục vô gián, tự chuyển thành biển lớn giảithoát.

Học giả thời nayhoàntoàn khôngbiết pháp, ví như nắmmũi con dê đểđồ vào miệngnó,khôngbiện kẻ tớ người sang, chẳngrành chủ khách.Bọn như thế tâmtà vào đạo. Chỗ ồn vào chẳngđược,gọi là người chân xuất gia,chính là người chân tại gia.

Người xuất gia phải biện được kiến giải chân chánh bình thường, biết Phật biết ma,rành chân rành ngụy, rõ phàmrõ thánh.Nếu biện được như thế, gọi là chân xuất gia.Nếu ma Phật khôngbiết,chính là xuất gia này vào gia kia,gọi là chúngsanh tạo nghiệp chưa được gọi làngười chân xuất gia.

Hiện nay có cái ma Phật đồngthể chẳngphân,như nước với sữa hợp.Chỉ có con ngỗngchúa mới biết uốngsữa chừa nước.Hàngđạo lưu mắt sángma Phật đều đánh. Các người nếu mến Phật ghét phàm, thì phải trôi nổi trongbiển sanh tử. * Hỏi:- Thế nào là Phật là ma? Sư đáp:
- Ngươi vừa khởi một niệmtâmnghi ấy là ma.Nếungươi đạt đượcmuôn pháp khôngsanh,tâmnhư huyễn hóa,không có một hạt bụi,một pháp,ngay đó liền thanh tịnh là Phật. SongPhật cùngma là hai cảnh nhiễmtịnh. Nếu chỗ thấy của Sơn tăng,khôngPhật khôngchúngsanh,khôngxưa khôngnay,được liền đó được,chẳngtrải qua thời tiết,khôngtu khôngchứng,khôngđược khôngmất, trongtất cả thờilại khôngcó một pháp riêng. Dù làmột pháp vượt hơncáinày, ta nói như mộng như hóa.

Sơn tăngnói ra đều phải, hiện naytrước mắt đạo lưu riêngsángrỡ lắng nghe.Người này nơinơichẳngkẹt,thấu suốtmười phương,tự tạitrongtamgiới, vào tất cả cảnh sai biệt khôngthể lôi kéo,trongkhoảngsát-na vào tột pháp giới, gặp Phật nói Phật,gặp Tổ nói Tổ,gặp La-hán nói La-hán,gặp ngạ quỉ nói ngạ quỉ, đi tất cảchỗdạo cáccõinước, giáo hóa chúngsanh,mà chưa từnglìa một niệm, tùy chỗ thanh tịnh, ánh sángthấu mười phương, muôn pháp nhất như. Đạo lưu! Kẻ đại trượngphu hiện đây mới biếtxưa nayvô sự. Chỉ vì các ngươi chẳngtin đến, niệmniệmtìmcầu,bỏđầu tìmđầu, tự khôngthể thôi,như cácvị Bồ-tát viên đốn mà vào trongpháp giới hiện thân.Nhằmtrong tịnh độ chán phàmmến thánh,bọn người như thế chưa quên bỏ lấy,tâmnhiễmtịnh vẫn còn. Kiến giải Thiền tông chẳngphải như vậy,thẳngtronghiện tại lại khôngthời tiết.

Sơn tăngnói ra đềulàmột lúc thuốctrịbệnh nhau,trọnkhôngcó phápthật. Nếu thấy được như vậy là người chân xuất gia,mỗi ngày tiêu muôn lượngvàng cũngđược.

Đạo lưu!Chớ chấp lấy, sẽ bịcácbậc Lão sư đập bể cửamặt.Nói rằngta hiểu thiền hiểu đạo,biệnluận thaothao nhưnước chảy, đều làngười tạo nghiệp địa ngục.Nếu là người chân chánh họcđạo,chẳngtìm lỗi của thế gian,cấp bách cầu kiến giải chân chánh,mới mong tròn sáng xong xuôi. * Hỏi:- Thế nào là kiến giải chân chánh? Sư đáp:
- Ngươi chỉ tất cả vào phàmvào thánh,vào nhiễmvào tịnh, vào cõi nước chư Phật, vào lầu các đức Di-lặc,vào pháp giới Tỳ-lô-giá-na,chỗ chỗ đều hiện; cõi nước thành trụ hoại không, Phật ra đời chuyển đại pháp luân lại nhập Niết-bàn, chẳngthấy có tướngmạo đi lại,tìmcái sanh tử của Ngài trọn khôngthể được,liền vào pháp giới vô sanh; nơi nơi dạo qua các cõi nước,vào thế giới Hoa tạng, trọn thấy các pháp khôngtướng, đều khôngPhật pháp,chỉ cóĐạo nhân vô y (không chỗ nương) nghe pháp.Đólàmẹ chư Phật,bởivì chư Phậtđềutừ vô y(khôngchỗ nương) sanh.Nếu ngộ vô y (khôngchỗ nương),Phật cũngkhôngthể được.Nếu người thấy được như thế, là kiến giải chân chánh.

Người học khônghiểu chấp danh cú,bị danh phàmthánh làmngại.Do đó, chướngngại đạo nhãn khôngđược phân minh.Mườihai phầngiáo nói rađều cốt biểu hiển lẽ này,học giả khônghội, bèn nhằmtrên danh cú biểu hiển sanh hiểu, đều là nươngtựa rơi tại nhân quả, chưa khỏi sanh tử trongtamgiới.

Các ngươi nếu muốn trongsanh tử điđứngtự do, tớiluitự tạithì,hiệnnay nên biết người nghe pháp này.Y khônghình khôngtướng, khôngcội khônggốc, khôngchỗ ở, mà hoạtbát rõràng, ứnghiện muôn thứ hànhđộng,chỗdùngchỉ là khôngchỗ.Bởi đó, càng tìmcàngxa, cầu đó thì trái, gọi đó là bí mật.

Đạo lưu!Các ngươi chớ nhận lấy kẻ bạn mộnghuyễn,trongkhoảngsớm chiều sẽ trở về vô thường. Cácngươi đến trongthế giới này tìmvật gì làmgiải thoát? Tìmlấy một bữa cơmmà ăn,mặc áo vá qua ngày,chỉ cốt phỏngtầmtri thức. Chớtheođuổi thúvui, ngày giờ đángtiếc,niệmniệmvô thường, nếu thôthì bị bốn thứ đất nước lửa gió ép ngặt, tếthì bị sanh trụ dị diệt bức bách. Đạo lưu! Thời nay cần biết bốn cảnh vô tướng, mới khỏi bị cảnh kéo lôi.

* Hỏi:- Thế nào là bốn cảnh vô tướng? Sư đáp:
- Các ngươi một niệmtâmnghi bị đất làmngại. Các ngươi một niệmtâmái bị nướcnhận chìm. Cácngươi một niệmtâmsân bịlửa đốtcháy. Cácngươi một niệmtâmhỉ bịgió thổi bay. Nếukhéo biện được như thếchẳngbị cảnhchuyển. Nơi nơi dùngđược cảnh, vọt bên đônglặn bêntây,vọt bên namlặn bên bắc,vọt ở giữa lặn ở bên,vọt ở bên lặn ở giữa, đi trên nước như đất,đi trên đất như nước. Bởi sao được như vậy? Vì đạt bốn đại như mộnghuyễn.

Đạo lưu!Các ngươi hiện nay biết nghe pháp,chẳngphải tứ đại của các ngươi,cái biết ấy hay dùngđược tứ đại.Nếu khéo thấy được như thế, là đi đứngtự do.Chỗ thấycủa Sơn tăngchẳngngờ pháp ấy.Các ngươi nếu mến Thánh thì, Thánh chỉ là tên Thánh.Có một nhómngười học đạo nhắmtrong Ngũ Đài Sơn tìm Văn-thù, trọn đãlầmvậy. TrongNgũ Đài Sơn khôngcó Văn-thù. Các ngươi muốn biết Văn-thù chăng? Chỉ cáidùngtrướcmắt các ngươi trước sauchẳngkhác,nơi nơi chẳngnghi, cái ấy là Văn-thù sống. Các ngươi một tâmniệmsángkhôngsai biệt,nơi nơi thảy là chân Phổ Hiền.Các ngươi một tâm niệmtự haymở trói, tùy chỗ giải thoát, đâylàQuan ThếÂm. Ba pháp lẫn nhaulàmchủ bạn, rathìđồng thời ra, một tức ba, ba tức một. Hiểu được như thế,mới nên xem kinh. Hỏi:- Ý Tổ sư từ phươngtây sang thế nào? Sư đáp:- Nếu có ý tự cứu chẳng xong. Hỏi:- Đã khôngý làmsao Nhị Tổ được pháp? Sư đáp:- Được đó là chẳngđược.
- Nếu đã chẳng được,thế nàolà ý chẳngđược?
- Vì nhằm tất cả chỗ tìmkiếm tâmkhôngthể thôi. Do đó, Tổ Sư nói: “Dốt thay!Đại trượngphu đemđầu tìmđầu.” Ngươi ngay lời nói này liềntự hồi quangphản chiếu, chẳngcầu cái gì khác,biết thân tâm cùngPhật Tổ chẳngkhác, liền đó vô sự mới gọi làđược pháp.

Đại đức!Sơn tănghômnay sự bất đắc dĩ nói ra khá nhiều điều vụngvề. Các ngươi chớ nhận lầm.Theo chỗ thấy của tôi, thật khôngchấp nhận các thứ đạo lý nhiều như thế,cần dùngliền dùng,chẳngdùngliền thôi. Các nơi nói lục độ vạn hạnh cho là Phậtpháp. Tôi nóiđó làcửa trangnghiêm, cửa Phật sự,chẳngphải là Phật pháp.Chođến, trìtrai giữ giới như bưngdầu chẳngnghiêng, nếu đạonhãn chẳngsángtrọn có ngày phải đền lại nợ cơmtiền.Vì sao như thế? Vì, họcđạo chẳngthônglý, đemthân đền tín thí, trưởnggiả tuổi támmốt, cây kia chẳngsanh nhĩ. Nhẫn đến ở trên chót núi, một ngày ăn một bữa, thườngngồi chẳngnằm, sáu thời hành đạo,vẫn là người tạo nghiệp.Hoặc đemđầu mắt tủy não,vợ con đất nước,voi ngựa bảy báu hoàn toàn thí xả; hành độngnhư thế đều là làmkhổ thân tâm,lại chuốc quả khổ. Đâubằngvô sự thuần nhất khôngtạp.NhữnghàngBồ-tát thập địa mãn tâm muốn tìmdấu vết của vị này trọn khôngthể được.Do đó,chư thiên vui mừng, địa thần nângchân, chư Phậtmười phươngthảy đều khen ngợi. Bởi sao như thế? -Vì đạo nhân hiện nghe pháp,chỗ dùng không dấu vết vậy. * Một hômSư cùngHà Dương,Trưởnglão Mộc Tháp đồngởtại Tăng đườngngồi quanh lò lửa. Nhân nói chuyện Phổ Hóa mỗi ngày ở ngoài đườngchợ chụp gió chụp đầu,biếtylà phàmlà thánh?Nói chưa xong,Phổ Hóavào chúngđi đến.Sư liền hỏi: “Ngươi là phàmlà thánh?”Phổ Hóa nói: “Ônghãy nói tôi là phàmlà thánh?” Sư liền hét!Phổ Hóa lấy tay chỉ nói: “Hà Dươngkẻ tân phụ [Tân phụ là côgái mới có chồng.] MộcTháp thiềnLão bà,LâmTế đứa tớnhỏ,lạiđủ một con mắt.” Sư bảo: “Kẻ giặc.” Phổ Hóa nói: “giặc,giặc”, liền đi ra.

VươngThườngThị đến thưa hỏi Sư, theo Sưđến trước Tăngđường,xem xongliền hỏi:
- Tăng cả nhà này có xem kinh chăng? Sư đáp:- Chẳng xemkinh. Thị hỏi:- Lại học thiền chăng? Sư đáp:- Chẳng học thiền. Thị nói:- Kinh đã chẳngxem, thiền lại chẳng học, cứu kính làmcái gì? Sư đáp:- Thảy dạy y làmPhật tác Tổ. Thị nói:- Mạt vàng tuy quí, rơi vào con mắt thành bệnh, lại làm sao? Sư bảo:- Sẽ bảo ông là kẻ thế tục.

* Một hôm,Phổ Hóa ở trongchợ đến mọi người xin chiếc áo dài,mọi người đều cho, Phổ Hóa đều chẳng nhận.Sư dạy Viện chủ mua một quan tài. Phổ Hóa về đến, Sư bảo: “Tôi đã vì ông sắm chiếc áo dài rồi.” Phổ Hóaliền tự vác đi. Phổ Hóa đi quanh đườngchợrao:“LâmTế cho tôi chiếc áodài rồi, tôisangcửa đôngtịch.” Người trongchợ đuanhau đếnxem.Phổ Hóabảo: “Tôi ngày nay chưa tịch, ngày mai sangcửa nammới tịch.” Như thế đến ba ngày,mọi người đều chẳngtin. Đến ngày thứ tư, khôngai theo xem, một mình Phổ Hóa tựchunvào quan tài,nhờ người đi đườngđậynắplại. Tintruyền đimọi người trongchợ đuanhauđến giở quan tài xem, khôngthấy thi hài Phổ Hóa,chỉ nghe trong hư khôngtiếng mõ xa dần rồi mất. * Sư sắp tịch ngồi yên bảo: “Sau khi ta tịch,chẳngđược diệt mất chánh pháp nhãn tạngcủa ta.” TamThánh Huệ Nhiên thưa: “Đâu dámdiệt mất chánh pháp nhãn tạngcủa Hòa thượng.” Sư bảo: “Về saucó người hỏi,ngươi đáp thếnào?” TamThánh liền hét!Sư bảo: “Ai biết,chánh pháp nhãn tạngcủatađến bêncon lừa mù diệt mất.” Sư nói kệ truyền pháp: Diên lưu bất chỉ vấn như hà Chân chiếu vô biên thuyết tợ tha Ly tướng ly danh như bất bẩm Xuy mao dụng liễu cấp tu ma (Theo dòngchẳng dứt hỏi thếnào Chân chiếu khôn ngằn nói giống ai. Lìa tướng lìa danh như chẳng nhận Gươmbén dùngrồi gấp phải mài.) Nói xong, Sư ngồi an nhiên thị tịch.Nhằmniên hiệu HàmThôngnămthứ

tám(868),ngày 10 thánggiêngnămĐinh Hợi. Vua ban thụy là Huệ Chiếu Thiềnsư tháp hiệu TrừngLinh.

* 7. TRẦN TÔN TÚC

Hiệu ĐạoMinh- (?-?) Sư quê ở GiangNamhọ Trần.Thuở bé,Sư dungnhan kỳ đặc,nhân đến chùa Khai Nguyên lễ Phật, thấy Tăngnhư đã quen trước.Về,Sư xin phép cha mẹ xuất gia, cha mẹ đồngý cho.

Sau khi làmTăng,Sư giữ giới tinh nghiêmhọc thôngba tạng.Đi du phương,Sư thâmngộ nơi Tổ HoàngBá.Được mọi nơi kính trọnggọi là Tôn Túc nên thành danh Trần Tôn Túc.

Về sau,Sư về ở chùa Khai Nguyên thườngdùngcỏ bồ đan giày bán nuôi mẹ.Do đó, cũngcó tên là Trần Bồ Hài.Tăngchúngmến trọngSư, lần lượt tìm đến thamvấn.Lời lẽ đối đápcủaSư rất bí hiểmkhó người nhận nổi. Thếnên, nhữngkẻ căn cơthô thiểnđều chẳngthích. Chỉ nhữngbậc tánh sángamhiểu huyền học, mới khâm phục. * Thamvấn buổi chiều,Sư bảo chúng:
- Các ngươi lại được chỗ bước vào chưa? Nếu chưa được chỗ bước vào, cần

được chỗ bước vào,nếu đã được chỗ bước vào,về sau chớ cô phụ Lão tăng. Có một vị Tăngbước ra lễ bái thưa:
- Con trọn chẳngdám cô phụ Hòa thượng. Sư bảo:- Ngươi trước đã cô phụ ta rồi. Sư bảo:
- Ta đã nói rõvới ngươi,ngươi còn chẳng hội,huống làche đậy mai sau. Sư lại bảo:
- Lão tăngtrụ trìởđâychẳngtừngthấy một người vô sự đi đến. Cácngươi

sao chẳng lại gần? Có một vị Tăngmới bước lại gần. Sư bảo:
- Duy-na chẳngcó ở đây,ngươi tự lãnh hai mươi (20) gậy đi ra ngoài ba

cửa. Tăngthưa:- Con lỗi ở chỗ nào? Sư bảo:- Đã đeo còng lại manggông.

* Bình thường, Sư thấy Tăngđến liền đóngcửa.Hoặc thấyGiảngsư đến, Sư gọi: Tọa chủ!Tọa chủ: dạ!Sư bảo: Kẻ vác bảng.Hoặc bảo: trongấy có thùngcho tôi gánh nước.

Một hôm, Sư đứngngoài hành lang,có vị Tăngđến hỏi: “PhòngTrần Tôn Túc ởchỗnào?” Sư liềncổi giày, đè đầuvị Tăngấy đập. VịTăngấy chạy. Sư gọi: Đại đức!Tăngxoay đầu nhìn lại. Sư chỉ bảo: Đi bên này. * Có vị sứ thần đếnviếng. Sứ thần hỏi: “Ba cửa đều mở,từ cửanào vào?” Sư gọi: “Thượngthơ” Sứ thần ứngthanh: “dạ!”Sư bảo: “từ cửa tín vào”.Sứ thần nhìn lên vách thấy tượngvẽ,hỏi: “Hai tôn giả đối mặt luận việc gì?” Sư gõ cây cột nói: “Trongba thân cái nào chẳng nói pháp?” * Tănghỏi: Thế nào là ý Tào Khê? Sư bảo: Lão tăngưa sân chẳngưa hỉ. Tănghỏi: vì sao như thế? Sư đáp: gặp tay kiếmkháchnên trình kiếm,chẳngphải nhà thơchớnói thơ(lộphùngkiếmkhách tu trình kiếm,bất thị thinhân mạc thuyết thi.) * Tănghỏi: “Giáo ý Tổ ýlà đồnglà khác?” Sưbảo: “Núi xanh tự núi xanh, mây trắngtự mây trắng.”Tănghỏi: “Thế nào là núi xanh?” Sư bảo: “Trả một hạt mưa cho ta.” Tăngthưa: “Nói chẳngđược,thỉnh Thầy nói.”Sư bảo: “Pháp Hoa xôngtrước trận,Niết-bàn câu chót thâu.” * Sư xem kinh, Thượngthơ Trần Tháo đến hỏi: Hòa thượngxemkinh gì? Sư bảo: Kinh KimCang.Tháo bảo: Lục triều phiên dịch,đây là thứ mấy dịch? Sư đưa quyển kinh lên bảo: Tất cả pháp hữu vi như mộng huyễn bào ảnh. * Sư xemkinh Niết-bàn, có vị Tănghỏi: Hòathượng xemkinh gì? Sư đưa quyển kinh lên bảo: cái này là phẩm trà-tỳ rốt sau.

* Vị Tăngmới đến lễbáiSư, Sư quở: Xà-lêtạisao trộmtrái câycủaThường trụ ăn? Tăngthưa: Convừa mới đến, vì sao Hòa thượngnói trộmtrái cây?Sư bảo: tangvật vẫn còn. *

Có vị Đại đức được vua ban tử yđến lễbái. Sư cầmcái mũ lên,hỏi: Cái này gọi là gì? Đại đức đáp: Mũ triều thiên.Sư bảo: Thế ấy thì Lão tăngchẳngđội. Sư lại hỏi: Nói thế nào? Đại đức đáp: Tamgiới duy tâm, vạn pháp duy thức.

Sư chỉ cánh cửa hỏi: Cái ấylà gì? Đại đức đáp: Sắc pháp.Sư bảo: Trước rèmban tử y, đối vua thuyết pháp, tạisao khônggiữ nămgiới? Đại đức khôngđáp được. * Sư thượngđường: Xé tan racũnglà ta, gomnhóp lại cũnglàta. Có vị Tăng ra hỏi: Thếnàolà xétanra? Sư bảo: balầnchín là haimươi bảy, Bồ-đề Niết-bàn chân như giải thoát tức tâmtức Phật. Tađã nói thế ấy, ngươi lại nóithế nào? Tăng thưa: con chẳngnói thế ấy.Sư bảo: cái chén đánh rơi xuốngđất,cái dĩabể thành bảy miếng.Tănghỏi thế nào là gom nhóp lại? Sư bèn ngồi khoanh tay. * Sư dạy chúng:
- Việc lớn chưa sáng như đưa ma mẹ,việc lớn đã sángnhư đưa ma mẹ. Lại dạy:
- Ta thấy Tổ Bá Trượngkhôngbiết tốt xấu,đại chúngvừa họp lấy gậy đồng thời đánh đuổi, lại gọi “đại chúng”,chúngxoay đầu lại,bèn bảo “ấy cái gì, có chỗ nào cùngnói”.Lại Hòa thượngHoàngBá cũngvậy,đánh chúngchạy,lại gọi “đại chúng”,chúng xoay đầu lại, bèn bảo “trăng tợ cung loan mưa ít gió nhiều”. * Sư sắp tịch gọi môn đồ lại nói: Nơi đây hết duyên,ta sẽ đi vậy, rồi ngồi kiết già thị tịch, thọ chín mươi támtuổi được bảy mươi sáu tuổi hạ.

* 8. NGƯỠNG SƠN HUỆ TỊCH

Tổ thứ hai Tông Qui Ngưỡng - (804-899) Thiền sư Huệ Tịch quê ở Hoài Hóa,Thiều Châu,con nhà họ Diệp.Năm mười lămtuổi, Sư muốn xuất gia,cha mẹ khôngcho.Đến nămmười bảy tuổi, Sư chặt hai ngón tay, đến trướcchamẹ quì thệcầu chánh phápđể báoânsanh thành dưỡngdục. Cha mẹ mới cho xuất gia.

Sư đến chùa NamHoa xin xuất gia với Thiền sư Thông. Chưa được thọ giới cụ túc, Sư đã đi du phương. * Sư đến yết kiến Đam Nguyên,nhân đây được huyền chỉ. Đam Nguyên bảo:
- Quốc sư lúc đươngthời đượcsáu đờiTổ sư truyền cho chín mươi bảy viên tướng(tướngtròn),Ngài trao cho Lão tăngdặn rằng: “Sau khi ta tịch diệt ba mươi năm,có ôngSa-di từ phươngnamđến,sẽ làmhưngthạnh giáo này,ngươi nên thứ lớp truyền trao chớ để đoạn dứt.” Nay ta trao cho con, con phải vânggiữ.

Nói xong,ĐamNguyên trao bản ấyqua choSư. Sư nhận được, xemqua một lượt, bèn đem đốt. Hômkhác, Đam Nguyên hỏi Sư:
- Nhữngtướng ta trao cho hôm trước cần phải quí trọnggiữ kín. Sư thưa:- Hômấy xemxong,con đốt quách rồi. Đam Nguyên bảo:
- Pháp môn này của ta khôngngười hội được,chỉ có thầy ta và các bậc Tổ

sư Đại thánh mới hiểu hết,sao conlại đốt đi? Sư thưa:
- Con một phen xemqua đã biết ý chỉ trongđó,ứngdụngđược chẳngcần

cầm bản. Đam Nguyên bảo:
- Tuy như thế, nơi con thìđược, người sau làmsao tin đến được? Sư thưa:
- Hòa thượngnếu cần, con chép lạichẳngkhó. Sư liền chép hết lại thành một tập chẳngsót một điều,trình lên.Đam

Nguyên khen là đúng. Sư giặt y,ĐamNguyên hỏi: Chính bây giờ làmgì? Sư đáp: Chính bây giờ

nhằm chỗ nào thấy? Sư còn Sa-di đến tham vấn Qui Sơn Linh Hựu. Qui Sơn hỏi:- Ngươi là Sa-di có chủ hay Sa-di không chủ? Sư thưa:- Có chủ.
- Chủ ở chỗ nào? Sư từ bên đông sang bên tây đứng. Qui Sơn biết con người kỳ lạ nên cố tâm

chỉ dạy. Sư hỏi:- Thế nào là chỗ ở của chânPhật? Qui Sơn đáp:
- Dùngcái diệu tư(nghĩ nhớ) mà khôngtư (nghĩ nhớ) xoay cáitư tinhanh sángsuốt vô cùng, tư hết trởvề nguồn,tánh tướngthườngtrụ,sự lýkhônghai, chân Phật như như. Ngay câu nói ấy,Sư đốn ngộ,dừng lại đây hầu hạ Qui Sơn.

* Sư sangGiangLăngthọ giới ở lại một hạ để học luật.Sau đó, Sư đến tham vấn NhamĐầu. NhamĐầu thấySư liền giở phất tử lên. Sư trải tọacụ. NhamĐầu đưa phất tử lại sau lưng.Sư vác tọa cụ lên vai đi ra.NhamĐầu bảo: “Ta chẳng nhận ôngbuông, chỉ nhận ông thâu.” * Sư đến thamvấn Thạch Thất, hỏi:
- Phật với đạo cách nhau bao nhiêu? Thạch Thất đáp:- Đạo như xè tay, Phật như nắm tay. Sư từ Thạch Thất,Thạch Thất tiễn ra tới cổngbảo rằng:
- Ngươi chớ một bềđi, về sau ở lại bên ta.

* Vi Trụ đến Qui Sơn xin một bài kệ.Qui Sơn bảo:
- Thấy mặt trình nhau vẫn là kẻ độn, huống là bày trên giấy mực. Vi Trụ đến xin Sư. Sư vẽ trên giấy một tướng tròn,chú rằng: Nghĩ mà biết là rơi vào đầu thứ hai, chẳng nghĩ mà biết là rơi vào đầu thứ ba. * Một hôm, ThượngTọa ở Qui Sơn đưa phất tử lên bảo:
- Nếu người nào làmđược đạo lý liền cho phất tử. Sư thưa:- Tôi làm được đạo lý, lại được chăng? ThượngTọa bảo:- Chỉ làm được đạo lý liền được. Sư bèn chụp tay giựt cây phất tử đi.

* Qui Sơn cùngSư du hành,bỗngchimtha quả hôàngchín đánh rơi trước mặt.Qui Sơn vội lượmquả hồngđưa Sư. Sư nhận quả hồngđi lại nước rửa, rửa xong,Sư dângQui Sơn.Qui Sơn bảo:“Ở chỗ nào conđượcquả này?”Sư thưa: “Đây là đạo đức củaHòathượngcảmnên.” Qui Sơn nói: “con đâuphải khôngcó”, liền bẻ nửa quả hồng cho Sư. * Sư đến phiên chăn trâu dưới sườn núi, thấy một vị Tănglên núi khôngbao lâu lạixuống.Sư bèn hỏi:“Thượngtọa saokhônglưu lại trongnúi?” Tăngnói: “Chỉ vì nhân duyên chẳnghợp.” Sư hỏi: “Có nhân duyên gì thử nóixem.”Tăng nói: “Hòa thượng hỏi tôi tên gì, tôi đáp Qui Chân. Hòa thượng hỏi Qui Chân ở đâu, tôi đáp khôngđược.” Sư bảo: “Thượngtọa trở lên thưa với Hòa thượngcon nói được,Hòathượnghỏi nói thế nào,chỉđáp‘trongmắt,trongtai, trongmũi’.” Vị Tăngtrở lại nói đúngnhư Sư dạy.Qui Sơn quở: “Kẻ nói suôngvô ích,đây là lời thiện tri thức của năm trăm người.” * Sư nằmmộngthấy vào nội viện của đức Di-lặc,trongnhà Tăngcác tòa đều có người ngồi, chỉ có tòa thứ hai trống, Sư liền lên tòa ngồi. Có vị Tôn giả bạch chùy (khai kiểng) rằng: “Hômnay tòa thứ hainói pháp.” Sư đứngdậy bạch chùy rằng: “Pháp Đại thừa lytứcú, tuyệtbách phi, lắngnghe!lắngnghe!chúnggiải tán đi.”

Sư thức giấc đemviệc ấy thuật lại Qui Sơn.Qui Sơn bảo: “Con đã vào vị thánh.” Sư lễ tạ. * Sư vẫn theo Qui Sơn ngót mười lămnăm. Đươc Qui Sơn mật ấn,Sư lãnh chúngở núi VươngMãng.Hóa duyên ở đâykhônghợp,Sư dời đến NgưỡngSơn, học chúngđua nhau đến đấy rất đông. Sư thượng đườngdạy chúng:
- Hết thảy các ngươi!mỗi người tự hồi quangphản quán,chớ ghi ngôn ngữ của ta.Các ngươi từ kiếp vô thủy đến giờ trái sánghợp tối, gốc vọng tưởngquá sâu khó nhổ mau được.Do đó,giả lập phươngtiện dẹp thức thô của các ngươi, như đemlá vàngdỗ con nít khóc,có cái gì làphải.Như người đemcác thứ hàng hóa cùngvàng lập phố bán,bán hànghóa chỉ nghĩ thích hợp với người mua.Vì thế, nói “Thạch Đầu là phố chânkim, chỗ ta làphố tạp hóa”. Có người đến tìmphẩn chuột ta cũng bết cho, kẻ khác đến cầu chân kimta cũng trao cho. Tănghỏi:- Chẳng cần phẩn chuột,xin Hòa thượngcho chân kim? Sư bảo:- Răng nhọn nghỉ mở miệng, năm lừa cũngchẳnghội. Tăngkhôngđáp được. Sư tiếp:
- Tìmhỏi thì có trao đổi, chẳngtìmhỏi thì khôngta.Nếu nói bên thân Thiền tôngcần một người làmbạn cũngkhông,huốnglà có nămbảy trăm chúng? Nếu ta nóiđôngnói tây,ắtgiành nhau lượmlặt,nhưđemnắmtay khôngđể gạt con nít, trọn khôngcó thật.Nay ta nói rõ với các ngươi việc bên cạnh thánh,chớ đemtâmnghĩ tính, chỉ nhằmvào biển tánh của chính mình mà tu hành như thật. Chẳngcần tamminh lục thông. Vì sao?Vì đây làviệc bên chótcủa thánh. Hiện nay cần thức tâmđạt bản,cốt được cái gốc chẳnglo cái ngọn.Sau này,khi khác sẽ tự đầy đủ.Nếu chưa được gốc,dầu cho đemtâmhọc y cũngchẳngđược.Các ngươi đâu chẳngnghe Hòa thượngQui Sơn nói: “tình phàmthánh hết,bày hiện chân thường,sự lý chẳng hai, tức như như Phật”. * Tănghỏi:- Thế nào là ý Tổ sư? Sư lấy tay vẽ vòng tròn trong hư không,giữa vòngtròn viết chữ Phật. Tăngkhôngđáp được.Sư gọi đệ nhất tọa bảo:
- Chẳng nghĩ thiện chẳng nghĩ ác,chính khi ấylà làm gì? Đệ nhất tọa đáp:- Chính khi ấy là chỗ buôngthân mạng của con. Sư bảo:- Sao khônghỏi Lão tăng? Đệ nhất tọa đáp:- Chính khi ấy chẳngthấy có Hòa thượng. Sư bảo:- Đỡ tônggiáo của ta chẳngđứng.

* Sư về Qui Sơn thăm,Linh Hựu hỏi:
- Con đã xưnglà thiện tri thức, có biện được nhữngngười các nơi đến; biết có chẳngbiết có,đã kế thừa thầy hay khôngkế thừa thầy,là nghĩa học là huyền học, con thử nói xem. Sư thưa:
- Con có chỗ kinh nghiệm, khi thấy Tăng các nơi đến liền dựngphất tử dậy,

hỏi y: các nơi lại nói cáinày hay chẳngnói. Lại bảo,ý lão túc các nơi thế nào. Linh Hựu khen:- Đây là nanh vuốt trong Tôngmôn từ trước! Linh Hựu lại hỏi:
- Chúngsanh trên quả đất nghiệp thức mênh mangkhônggốc có thể tựa,

con làmsao biết họ có cùngchẳngcó? Sư thưa:
- Con cóchỗkinh nghiệm, lúc ấycóvị Tăngđi qua trướcmặt,Sư gọi: “Xà lê!” Vị Tăngxoay đầu lại.Sư thưa: Bạch Hòa thượngcái này là nghiệp thức mênh mangkhônggốc có thể tựa. Linh Hựu bảo:- Đây là một giọt sữa sư tử, làmtan sáu đấu sữa lừa.

* Có vị Tăngngười Ấn từ hư khôngđến,Sư hỏi: “Vừa rồi ở đâu đến?”Tăng thưa: “Ở Tây thiên.”Sư hỏi: “Rời Tây thiên lúc nào?” Tăngthưa: “Sớmmai.” Sư bảo: “Sao mà chậmlắmvậy?” Tăngthưa: “Vì còn dạo núi xemnước.”Sư bảo: “Thần thôngdu hí thìchẳngkhông,Phật pháp của Xà-lêcầntrao lạicho Lão tăng mới được?” Tăngthưa: “định sangĐôngđộ lễ Văn-thù, lại gặp TiểuThích-ca”, bèn đem sách chữ Phạn bằng lá bối trao cho Sư, làm lễ rồi nương hư khôngmà đi. Từ đây Sư có hiệu là Tiểu Thích-ca.

* Qui Sơn niêmmột mặt gươnggởi cho Sư. Sư thượngđườngđưa lên bảo: “Chúnghãy nói, là gươngQui Sơn hay gương NgưỡngSơn? Cóù người nói được thì khôngđập nát.” Toàn chúngđều không nói được. Sư liền đập nát. * Sư hỏi SongPhong: “Gần đây chỗ thấy của Sư đệ thế nào?” SongPhong đáp: “Cứ chỗ thấy của tôi, thậtkhôngmột pháp có thểxứngtình.” Sư bảo: “Ngươi hiểu vẫn còn tại cảnh.” SongPhonghỏi: “Tôi chỉ hiểu như thế,Sư huynh thế nào?” Sư đáp: “Ngươi đâu chẳng biết, khôngmột pháp có thể xứngtình.” Qui Sơn nghe khen:
- Một câu của Huệ Tịch nghi chết người trong thiên hạ.

* Sư cùngmột vị Tăngnói đạo,bên cạnh có vịTăngthưa: “Nói đó là Vănthù, nín đó làDuy-ma.” Sư bảo: “Chẳngnói chẳêngnín đó, đâu chẳngphải là ngươi?” Tănglăëngthinh. Sư bảo: “Sao chẳnghiện thần thông?” Tăngthưa: “Chẳngtừ hiện thần thông,chỉ ngại Hòa thượngbắt vào dạy.” Sư bảo: “Xét rõ chỗ đến của ngươi chưa có con mắt giáo ngoại biệt truyền.” * Tănghỏi:- Ývào cửa Thiền tôngđốn ngộ thế nào? Sư bảo:
- Ýnày khó tột.Nếungười thượngcăn thượngtrí trongtôngmôn của Tổ phải một nghe ngàn ngộ được đại tổngtrì. Căn cơ bậc nàythật khó có.Còn hàng căn trí kémnhỏ, như Cổ đức nói “nếu chẳng an thiền tịnh lự đến trongđó trọn khôngbiết gì cả”. Tăngthưa:
- Trừ ngoài bậc đặc cách này,lại riêngcó phươngtiện khiến kẻ học được

vào chăng? Sư bảo:
- Riêngcó riêngkhôngkhiến tâm ngươi chẳng an. Ngươi là người xứ nào? Tăngthưa:- Người U Châu. Sư bảo:- Ngươi có nhớ xứ ấy chăng?
- Thường nhớ.
- Xứ ấylầuđàivườn rừngngười ngựa rộn ràng,ngươi thử nhớlại xemcái

nhớ có nhiều thứ chăng?
- Con đến chỗ ấy tất cả đều chẳng thấy có.
- Ngươi hiểu còn ở cảnh, tín vị thì phải,nhân vị thì chẳng phải. Căn cứ chỗhiểu củangươi chỉđược một huyền,đượcngồi mặc y,về sau tự xem. Vị Tăng ấy lễtạ lui ra.

* Sư trước ởNgưỡngSơn,saudờivề Quan Âm chỉdạy Tăngchúnglàmtiêu chuẩn cho Thiền tông. Còn vài năm tịch, Sư cólàm bài kệ: Niên mãn thất thập thất Lão khứ thị kimnhật Nhậmtánh tự phù trầm Lưỡng thủ phan quật tất. (Nămđầy bảy mươi bảy Chính là ngày tôi đi Mặc tánh tự chìm nổi Hai tay ngồi bó gối.) * Khi Sư sắp tịch ở tại núi Đông Bình, có vài vị Tăngđứnghầu, Sư nói kệ: Nhất nhị nhị tamtử Bình mục phục ngưỡng thị Lưỡngkhẩu nhất vô thiệt Thư thị ngô tôngchỉ. (Một hai hai ba con Mắt thường lại ngước xem Hai miệngmột khônglưỡi Đây là tông chỉ ta.) Nói xong, Sư ngồi hai tay bó gối tịch,thọ bảy mươi bảy tuổi. Vua ban thụy Trí Thông Thiền sư, tháp hiệu Diệu Quang.

 9. HƯƠNG NGHIÊM TRÍ NHÀN

(724-814) Sư quê ở Thanh Châu, chántục xuấtgia,đi thamvấn các nơi. Khiởchỗ Tổ Bá Trượng,Sư tánh thức minh mẫn,thamthiền chẳngngộ. Đến TổBá Trượng tịch, Sư theo thamhọc với Qui Sơn Linh Hựu. Một hôm Qui Sơn bảo:
- Ta nghe ngươi ở chỗ Tiên sư Bá Trượnghỏi một đáp mười,hỏi mười đáp trăm,đó là ngươi thôngminh lanh lợi,ý hiểuthức tưởnglà cội gốc sanh tử. Giờ đây thử nói một câu khi cha mẹ chưa sanh xem?

Sư bị một câu hỏi này mờ mịt khôngđáp được.Trở về liêu,Sư soạn hết sách vở đã học qua,tìm một câu đáp trọn không thể có.Sư than: “Bánh vẽ chẳngno bụngđói.”Đến cầu xin Qui Sơn nói phá. Qui Sơn bảo:
- Nếu ta nói cho ngươi, về sau ngươi sẽ chửi ta; ta nói là việc của ta đâu can

hệ gì đến ngươi? Sư bèn đem những sách vở đã thu thập được đồng thời đốt hết.Sư nói: “Đời này chẳnghọc Phật pháp nữa, chỉ làm Tăngthườnglàmviệc cơm cháo, khỏi nhọctâmthần.” Sư khóc từ giã Qui Sơn ra đi. * Thẳngđến NamDươngchỗ di tích Quốc sư Huệ Trung. Sư trụ tại đây.Một hômnhân cuốc cỏtrên núi,lượmhòngạch némtrúngcây trevangtiếng, Sư chợt tỉnh ngộ phá lêncười. Sư trởvề tắmgội thắp hươngnhắmhướngQui Sơn đảnh lễ, ca tụngrằng: “Hòa thượngtừ biơnnhư chamẹ,khi trước nếu vì connóirồi thì làmgì có ngày nay.” Sư làmbài tụng: Nhất kích vong sởtri Cách bất giả tu trì. Độngdungdương cổ lộ Bất đọa thiểu (tiểu) nhiên ki (cơ). Xứ xứ vô tung tích Thanh sắc ngoại oai nghi. Chư nhân đạt đạo giả Hàmngôn thượng thượng ki (cơ). (Một tiếngquên sở tri Chẳng cần phải tu trì. Đổi sắc bày đường xưa Chẳng rơi cơ lặng yên. Nơi nơi không dấu vết Oai nghi ngoài sắc thanh. Nhữngngười bậc đạt đạo Đều gọi thượng thượng cơ.) * Qui Sơn nghe được, nóivới NgưỡngSơn: “Kẻ nàyđã triệtngộ.” Ngưỡng Sơn thưa: “Đây là máy tâmý thức trước thuật được,đợi conđến nơikhámphá mới chắc.” NgưỡngSơn đến thămSư, bảo:
- Hòa thượngkhen ngợi Sư đệ đã phát minh đại sự, thử nói tôi nghe? Sư đọc bài tụngtrước cho NgưỡngSơn nghe. NgưỡngSơn bảo:
- Đó là do trước kia học tập ghi nhớ mà thành,nếu thật chánh ngộ hãy làm

bài tụngkhác. Sư nói tụng: Khứ niên bần vị thị bần Kimniên bần thủy thị bần Khứ niên bần du hữu trác chùy chi địa Kimniên bần chùy dã vô. (Nămxưa nghèo chưa thật nghèo Nămnay nghèo mới thật nghèo Nămxưa nghèo vẫn còn có đất cắmdùi Nămnay nghèo dùi cũngkhông.) NgưỡngSơn bảo:- Sư đệ ngộ Như Lai thiền mà chưa ngộ Tổ sư thiền. Sư lại nói bài tụng: Ngã hữu nhất ki (cơ) Thuấn mục thị y Nhược nhân bất hội Biệt hoán Sa-di Ta có một ki (cơ) Chớp mắt chỉ y Nếu người chẳnghội Riênggọi Sa-di. NgưỡngSơn gật đầu và về thưa lại Qui Sơn:
- Đángmừng!Sư đệ Trí Nhàn đã ngộ Tổ sư thiền.

* Sau,Sư về trụ tạiHươngNghiêm,Tăngchúngnghe danh kéo nhau đến

thamvấn. Sư thượng đường:
- Đạodo ngộ mà đạt, chẳngtạingữ ngôn, huốnglà thấy miên mật rỡrỡ chưa từngcách rời,chẳngnhọc tâmý. Tạmnhờ hồi quangphản chiếu,hằngngày côngdụngtrọn vẹn, kẻ mê thì tự trái. * Tănghỏi:
- Khi chẳngmộ chư thánh, chẳngtrọng tánh linh mình thì thế nào? Sư đáp:- Muôn cơ thôi bỏ, ngàn thánh chẳngđeo. Khi ấy có Sơ Sơn ở trong chúngphát tiếngụa, hỏi:
- Ấy làtiếnggì? Sư hỏi:- Ai đó? Chúngthưa:- Sư thúc. Sư hỏi:- Chẳng băènglòngLão tăngsao? Sơ Sơn bước ra nói:- Phải. Sư hỏi:- Ngươi nói được chăng? Sơ Sơn nói:- Nói được.
- Ngươi thử nói xem.
- Nếu bảo tôi nói cần phải đáp lạilễ thầy trò mới được. Sư liền bước xuốngtòa lễ bái, hỏi lại câu trước. Sơ Sơn nói:
- Sao chẳngnói, khẳng (nhận) trọng chẳng được toàn. Sư bảo:
- Ngươi nói thế ấy,ba mươi nămtiêu ngược,dù ở núi khôngcó củi đốt, ở

gần nước không có nước uống.Rõ ràng nhớlấy! (Sau Sơ Sơn bị bệnh mửa hai mươi bảy nămmới bớt,cònba nămsau mỗi

khi ăn xong cũnglấy tay móc cho mửa ra. Đúngnhư lời HươngNghiêmthọ ký.) Tănghỏi: “Thế nào là đạo?” Sư đáp: “Rồngngâmtrongcây khô.” - “Con chẳnghội.”Sư bảo: “Tròngcon mắt trongđầulâu.”Hỏi: “Ly tứ cú tuyệt bách phi, thỉnh Hòathượng nói?” Sư đáp: “Trước thợ săn chẳng được nói giới của Bổn sư.” * Sư bảo chúng: Ví như người leo lên cây cao, dướilà vực thẳmngàn thước.Người ấy miệngngậmcành cây,chânkhôngđạp chỗ nào,taykhôngbámvào đâu.Chợtcó người đến hỏi“ý Tổ sư từ Ấn Độ sang”.Nếumở miệngđáp thì mất mạngnát thân, bằngchẳng đáp thì phụ lòng người hỏi. Chính khi ấy phải làm sao? Khi ấy có Thượng tọa Chiêu bước ra thưa:
- Chẳng hỏi khi đã leo lên cây, lúcchưa leo lêncây thì thế nào? Sư cười rồi thôi.

* Có vị Tăngtừ Qui Sơn đến,Sư hỏi: “Nhữngngày gần đây Hòa thượngcó dạy nhữngcâu gì?” Tăngthưa: “Có người hỏithế nào là ý Tổ sư từ Ấn Độ sang, Hòa thượngliền dựngđứngphất tử.” Sư hỏi tiếp: “Trongấy huynh đệ hiểu ý Hòa thượngthế nào?” Tăngthưa: “Trongấy bàn với nhau rằng‘chính nơi sắc mà rõ được tâm,gá nơivật mà hiển đượclý’.”Sư bảo: “Hội thì liềnhội,chẳnghội mắc kẹt nơi ấy chết gấp.” Tăng lại hỏi Sư: “Ý Thầy thế nào?” Sư liền giở phất tử lên. Sư có làmbài kệ: Tử thốt mẫu trác Con kêu mẹ mổ Tử giác mẫu xác Con biết mẹ vỏ Tử mẫu câu vong Con mẹ đều quên Ứngduyên bất thát Hợp duyên chẳng lố. Sư tùy cơ dạy chúngnhữnglời đơngiản,và có làmtrên hai trămbài tụng đối cơ ứngdụngkhôngtheo qui luật, các nơi truyền bá rất thạnh.

* 10. THIỀN SƯ THƯỜNG THÔNG

Ở núi Tuyết Đậu -(834-905) Sư họ Lý quê ởHình Châu, vào núi Thướcxuất gia.Nămhai mươi tuổi,Sư trở về chùa Khai Nguyên ở bổn Châu thọ giới,ở đây học kinh luật bảy năm.Sư tự than: “Ma-đằngsangHán dịch ra văn này,Đạt-ma đến Lươngnói rõ việc gì?” Sư bèn cất bước du phương, đến thamvấn Hòa thượng TrườngSa. TrườngSa hỏi:- Ngươi người ở xứ nào? Sư thưa:- Ở Hình Châu.
- Ta bảo chẳngphải từ kia đến.
- Hòa thượngđã từng ởđây chăng? TrườngSa chấp nhận,cho vào thất. Sau,Sư đến ĐộngSơn,Thạch Sươngthấy pháp không có vị khác. Đến niên hiệu HàmThông,Sư dạo Tuyên Thành,Quậnthú lập Thiền uyển nơi núi Ta Tiên để hiệu Đoàn Thành Viện thỉnh Sư trụ trì. Tăngchúng tìm đến thamvấn * Tănghỏi: “Thế nào là mật thất?”Sư đáp: “Chẳngthônggió.”Tănghỏi: “Thế nào là người trongmật thất?” Sư đáp: “Các thánh tiên xemchẳngthấy.” Lại nói: “Ngàn Phật khôngthể nghĩ, muôn thánhchẳngthể bàn,càn khôn hoại mà khônghoại,hư khôngbao mà chẳngbao,tất cả so sánh khôngbằng, ba đời xướng mà chẳngkhởi.” *

Khoảngniên hiệu QuangKhải (883-885) giặc cướp nổiloạn, Sư đemđồ chúngđến Tứ Minh. Đếnniên hiệuĐạiThuận nămthứ hai (891), Quậnthú thỉnh Sư ởnúi Tuyết Đậu,ở đây sự giáo hóa được hưngthạnh. * Niên hiệu Thiên Hựu nămthứ hai (905) thángbảy,Sư có chút ít bệnh, nhóm chúng thắp hươngphó chúc xong,chấp tay thị tịch, thọbảy mươi hai tuổi.

* 11. NI LIỄU NHIÊN Ở MẠT SƠN

(?_?) Hòa thượngQuán Khê Nhàn đi du phươngđến núi này,tự nói: “Nếu tương đươngthì ở,chẳngvậy thì xô ngã giườngthiền.”Nhàn vừa vào Tăngđường, Liễu Nhiên sai thị giả đến hỏi: “Thượng tọa du phươngđến? hay vì Phật pháp đến?” Nhàn đáp: “Vì Phậtpháp đến.” Liễu Nhiênlên tòa, Nhànđến tham.Liễu Nhiên hỏi: “Hômnay Thượngtọa rời ở đâu đến?” Nhàn đáp: “Rời cửa đườngđến.” Liễu Nhiên bảo: “Sao chẳngđậy lại?” Nhàn khôngđáp được, mới lễ báihỏi: “Thế nào là Mạt Sơn?” Liễu Nhiên đáp: “Chẳngbày đảnh.” Nhàn hỏi: “Thế nào chủ Mạt Sơn?” Nhiên đáp: “Chẳngphải tướngnamnữ.” Nhàn nạt rằng: “Sao chẳngbiến đi?” Nhiên đáp:“Chẳngphải thần,chẳngphải quỉ,biếncáigì?” Nhàn mới kính phục, ởlạilàmTri viên ba năm. * Có vị Tăngđến thamvấn,Nhiên bảo: “Rất lamlũ vậy?” Tăngđáp: “Tuy nhiên như thế vẫn là sư tửcon.”Nhiên bảo: “Đã là sư tử con, vì sao bị Văn-thù cỡi?” Tăngkhông đáp được.Tăng hỏi: “Thế nào là tâm cổ Phật?” Nhiên đáp: “Thế giới nghiêngđổ?” Tănghỏi: “Thế giới vì sao nghiêngđổ?” Nhiên đáp: “Trọn khôngthân ta.”

* 12. ĐỨC SƠN TUYÊN GIÁM

(780-865) Sư họ Chu quê ởKiếmNam, Giản Châu, xuất gia lúc haimươi tuổi,cũng nămấy thọ giới cụ túc.Sư nghiên cứu tinh thâmLuật tạng,thôngsuốt chỉ thú các kinh thuộc Tánh tôngvà Tướngtông. Vì thườnggiảngkinh KimCangBát-nhã, nên thời nhân gọi Sư là Chu KimCang.Sư thườngnói với đồnghọc: “Một sợi lôngnuốt bể cả,tánh bểkhôngthiếu; hạt cảinhỏnémtrên mũi nhọn, mũi nhọn chẳngđộng, học cùngkhônghọc chỉ có ta biết thôi.”

Nghe phươngNamThiền tôngthạnh hành,Sư bất bình nói: “Kẻ xuất gia muôn kiếp học oai nghi của Phật, vạn kiếp học tế hạnh củaPhật,chẳngcòn được thành Phật. Nhữngkẻ ma ở phươngNamdámnói ‘trực chỉ nhân tâmkiến tánh thành Phật’.Ta phải ruồngtận hangổ của chúng, diệt hết nhữnggiốngấy để đền ơn Phật.” Sư bèn khăn gói lên đườngmangtheo bộ Thanh Longsớ sao,ra khỏi đất Thục,nhắm Lễ Dương tiến bước.

Trên đường,Sư gặp một bàgià bán bánh, bèn dừng nghỉ chân và bảo bà lấy ít cái bánhđiểmtâm.Bà già chỉ gánh của Sư hỏi: “Gói ấy là sách vở gì?” Sư bảo: “Thanh Longsớ sao.”Bà hỏi:“Thầy thườnggiảngkinh gì?” Sư đáp: “Kinh Kim Cang.”Bà nói: “Tôi có một câu hỏi,nếu Thầyđáp được, tôixin cúngdườngbánh điểmtâm.Bằngđáp chẳngđược,mời Thầy đi nơi khác?” Sư chịu.Bà hỏi: “Kinh KimCangnói ‘quá khứ tâmbất khả đắc,hiện tại tâmbất khả đắc,vị lai tâmbất khả đắc’,xin hỏi Thượngtọa điểmtâmnào?” Sư đáp khôngđược,bèn hỏi đường lên Long Đàm. * Đến Pháp đường(nhà nói pháp)gặp LongĐàm, Sư nói: “Lâu nay nghe danh LongĐàm, đi đến nơi Đàm(đầm) chẳngthấy,mà Long(rồng) cũngkhông hiện.” SùngTín bảo: “Ngươi đã gần đến LongĐàm.” Sư khôngđáp được,liền dừnglại đây. * Một đêm,Sư đứnghầu.SùngTín bảo: “Đêmkhuya sao chẳngxuống?” Sư kính chào bước ra,lại trởvào,thưa: “Bên ngoài tối đen.” SùngTín thắp đèn cầy đưa Sư. Sư toan tiếp lấy, SùngTín liền thổitắt.Ngay đó, Sư đại ngộ, liềnlễbái. SùngTín hỏi: “Ngươi thấy cái gì?” Sư thưa: “Từ nay về sau chẳngcòn nghi lời nói chư lão Hòa thượngtrong thiên hạ.” Hôm sau, Sùng Tín lên tòa bảo chúng:
- Trongchúngđây có một gã răngnhư kiếmbén,miệngtợ chậu máu,đánh một gậy chẳng ngó lại, khi khác y lên ngọn núi cao vót dựnglập đạo của ta. * Sư đembộ sớ sao chất đốngtrước pháp đường(nhà nói pháp) nổi lửa đốt,

nói:
- Tột cùngcác biệnluận siêu huyềnnhư một sợi lôngnémtronghư không; hết sạch các trọngyếu ở đời in một nhỏ nước gieo tronghồ lớn.Sư lễ từ SùngTín đi du phương. * Đến Qui Sơn,Sư vào pháp đườngtừ phía tây đi qua phía đông,lại từ phía đôngsangphía tây,hỏi:“Có chăng? Cóù chăng?” Qui Sơn ngồi lặnglẽ khôngngó tới. Sư nói: “không, không”,liền đi thẳngra cửa tự nói: “Tuy nhiên nhưthế cũng chẳngđặngthô xuất.” Sư bèn đầy đủ oai nghi đi trở vào.Vừa bước ra cửa,Sư đưa tọa cụ lên, gọi: “Hòa- thượng”,Qui Sơn toan nắmphất tử, Sư liền hét,phủi áo ra đi.

Chiều, Qui Sơn hỏi Thủ tọa: “Vị Tăngmới đến khi sáng còn ở chăng?” Thủ tọa thưa: “Ngay khi đó, y trở ra pháp đườngmanggiày cỏ đi luôn.”Qui Sơn bảo: “Gã ấy về sau, lên tận ngọn núi cao, cấtam cỏ ở, để rồi quởPhật mắng Tổ.”

Sư dừnglại Lễ Dương30 năm.Gặp lúcĐườngVõ Tôn phếgiáo,Sư tị nạn ở một mình trongthạch thất tại Phù Sơn.Đến thời Đại Trungnămđầu (847),Thái thú tên Tiết Đình Vọngtái trùngtu tịnh xá Đức Sơn để hiệu là Cổ đức Thiền viện, tìmkiếmnhữngvị đạo hạnh trụtrì.Nghe tiếngSư, Đình Vọngnhiều phen đến thỉnh, Sư chẳngchịu xuốngnúi. Đình Vọnglập kế,lấy trà,muối đến phao vu Sư phạmcấmpháp,điệu Sư về Châu chiêmlễ.Đình Vọngcố thỉnh cho được Sư ở Đức Sơn.Sau cùngSư chấp nhận.Ở đây,Sư xiển dương Tông phong rất thạnh. * Sư thượng đườngbảo chúng:
- Nơi mình vô sự thì chớ vọngcầu,vọngcầu mà được cũngchẳngphải được.Các ôngchỉ vô sự nơi tâm, vô tâmnơisự thì hư (rỗng) mà linh (lanh lẹ), khôngmà diệu.

Nếu có nói gốc ngọn chừngđầu mảy lôngđều là tự dối.Còncó mảy may nghĩ nhớ,lànghiệp nhân tamđồ.Bấtchợtsanh tình (vọngkhởi) là muôn kiếp bị khóa kín (địa ngục).Danhthánhhiệu phàmtrọn làtiếngrỗng, tướngđặc biệthình xấu xa đều là sắc huyễn. Các ôngmuốn cầu đó,mà khôngbị lụy sao? Và các ông chán đó, lại thành bệnh lớn? Cảhai đều là vô ích. * Sư thượng đườngbảo:
- Hômnay tốikhôngđược thưa hỏi,aithưa hỏi sẽ ănbamươi gậy.Khi ấy

có một vị Tăng bước ra lễ bái, Sư liền đánh.Tăngấy thưa:
- Con chưa thốt ra lờihỏi,vì sao Hòa thượngđánh con? Sư hỏi:- Ônglà người xứ nào?
- Con người Tân La (Triều Tiên). Sư bảo:- Ôngkhi chưa xuống thuyền đãđáng ăn bamươi gậy rồi.

* LongNha hỏi:
- Khi con cầmkiếm Mạc Da toan chặt đầu Thầy thì sao? Sư đưa cổ đến trước.LongNha nói: “Rơi.” Sưcuời hả!hả!Sau,LongNha đến ĐộngSơn,thuật lạiviệc ấy. ĐộngSơn hỏi: “Đức Sơn nói thếnào?” LongNha thưa: “Đức Sơn khôngnói.”ĐộngSơn bảo: “Chớ nói Đức Sơn khôngnói, hãy đem đầu Đức Sơn trình Lão tăngxem?” LongNha biết lỗi xin sámhối.

Có người đemviệc ấy thuật lại Sư, Sư bảo: “Ônggià ĐộngSơn khôngbiết tốt xấu, gã ấy đã chết đượcbao lâu, cứu được chỗ dụnggì?” * Sư thượngđườngbảo: “Hỏi tức có lỗi, chẳnghỏi lại trái.” Có vị Tăngbước ra lễ bái. Sư liền đánh.Tăngthưa: “Con mới lễ bái vì sao Hòa thượngđánh?” Sư bảo: “Đợi ngươi mở miệng làmgì kịp.” * Sưsai thị giả gọi Nghĩa Tồn,Nghĩa Tồn đến,Sư bảo: “Ta bảo kêu Nghĩa Tồn,ngươi đến làmgì?” Nghĩa Tồn không đáp được. * Sư thấy vị Tăng đến,liền đóngcửa. Vị Tănggõ cửa. Sư hỏi: “ai” Tăngthưa: “sư tử con”.Sư mở cửa. Tănglễ bái.Sư liền leo lên cổ cỡi, nói: “Súc sanh này từ xứ nào đến?” * Tuyết PhongNghĩa Tồn hỏi: “Tôngthừa từ trước,riêngcon cóphần chăng?” Sư đánh mộtgậy, bảo: “Nói gì?” Nghĩa Tồn thưa: “Chẳnghội.” Hôm sau, giờ thưa hỏi, Sư nói: “Tôngcủa ta khôngcầu lời,thật khôngcó một pháp dạy người.” Tuyết Phongnhân câu này được tỉnh. * Sư dạy chúng:
- Các ôngtừ sángđến chiều có việc gì? chẳngcần trình môi lừa, mỏ ngựa hỏi Lão già Đức Sơn sao? Ta chẳngsợ cácông, chưa biết các ôngcó nhữngnghi vấn gì?

Gần đây trongthời kỳ mạt pháp,có rất nhiều bọn quỉ thần ở nhà bên nói rằng“ta là Thiền sư”.Chẳngbiết học đượcbao nhiêu thiềnđạo, nói tươngtợcho Lão tăng nghe? Các ông!Những lão trọc ở mọi nơi dạy cácôngtu hành thành Phật, chạy bên ngoài thành được bao nhiêu ôngPhật? Các ôngnếu khôngthể học,lại chạy tìmcái gì? Nếu có họccác ôngthử đemcái học đượctrình choLão tăngxem? Một câu chẳngtươngđương phải ăn một gậy đau điếngmới được.

Các ôngbị nhữnglão trọc mọi nơi dùngma mị làmbệnh,nói ta là người tu hành,làmra hình thức in tuồngbộ mặt người đắc đạo.Chớ có nhận dụngtâmnhư thế,muôn kiếp ngàn đời luân hồi trongtamgiới đều là “Có tâm”.Vì cớ sao? Vì tâmsanh thì các thứ pháp sanh. Nếu khéo một niệm chẳngsanh thì hằngthoát khỏi sanh tử, chẳngbị sanh tửtrói buộc, cầnđi thìđi, cầnngồi thì ngồi, lại còn cóviệc gì? * Nhân giả!ta thấy các ôngphát tâmđến trong hội nhữnglão trọc học Phật pháp,gánh vác chẳngtiếc thân mạng,rốt cuộc các ôngđều bị đâmđui mắt,đoạn đứt mạngcăn.Có vài batrămkẻ tươngtợ dâmnữ, nói: “ta làmhóa chủ dựnglập pháp tràng,vì người sau mở mắt cho họ”.Kẻ ấy tự cứu được chăng?

Nhân giả!nói tu hành như thế,các ôngđâu chẳng nghe Lão Hồ (ônggià Ấn Độ,chỉPhật) trảiba kiếp A-tăng-kỳ tu hành mà nay còn đâu? Sau támmươi (80) năm chết mất, cùng các ôngcó khác gì?

Các ôngchớ cuồng!Khuyên các ôngkhônggì hơnTHÔIHẾT đi, VÔSỰ đi. Tâmvừa khởi một niệm tức là quyến thuộc nhà ma,là kẻ tục phá giới.

Các ôngthấy Đức Sơn ra đờinămnăm,mườinăm,đồngnghĩ tụ họp nhau đến nạn vấn,mongta đớ lưỡi khônglời.Các ôngthật là bọn lâu la.Sao nay chẳng để cây dùixoi phủngđãy đựng, xuất đầu haychẳngxuất đầu là tốt,ta cầnhỏi thật các ông , chớ lầm. * Nhân giả!Các ôngchạy lăngxăngbên nhà ngoài,nói “ta hiểu thiền,hiểu đạo”; chỉ ngực, chỉ sườn,khen ngợi,trịnh trọng. Nhữngcái ấy cần phải mửa hết mới được Vô Sự.

Các ôngchỉ cần ngoài khôngmắc thanh sắc,trongkhônghiểu biết năngsở. Vì thể khôngphàm thánh, lại học cái gì? Dù học được trămngàn diệu nghĩa,chỉ là con quỉ ănghẻ bướu, thảy đềulà tinhmị. Tatrongấy rỗngthênh,nóicóchẳng phải có,nói khôngchẳngphải không,nói phàmchẳngphàm, nói thánh chẳng thánh,tất cảchỗ để ychẳngđược,mà làmthầy muôn pháp,cái ấy tachẳngdám chê y.

Sở dĩ Lão Hồ (Phật) mửa ra bao nhiêu phươngtiện đàmdãi dạy các ông VÔ SỰ đi, chớ nhằmbên ngoài tìm. Các ônglại chẳngnhận,muốn được gomgóp nhữngngôn cú thù thắng, dồn tronghôngtrongngực, nói lờikhéo léo, lấy đầu lưỡi biện đếnquần vải, cốt mongcho người biết,nóita làThiềnsư,mongcó chỗ xuất đầu lộ diện.Nếu có kiến giải như thế là con quỉ ở xươngtrôn,có ngày sẽ vào địa ngục Bạt thiệt. Đến đó rồi, tìm người nói ta là Thiền sư đi!

Kẻ khách trongnhà thiền vừa bị người hỏi đến việc bổn phận,miệngin cây cọc,liền trở lạinói với họ Bồ-đề Niết-bàn chân như giải thoát,dẫn rộngtrongba tạng, nói giáo là thiền là đạo,dối gạt người chungquanh,có gì là dính dáng,chê bai tiên Tổ của ta.

Chỗ thấy của lão Đức Sơn này chẳngphải thế,trongấy Phật cũngkhông, pháp cũngkhông; Đạt-ma là ônggià Hồ tanh hôi, Bồ-tát thập địa là kẻ gánh phẩn, Đẳnggiác Diệu giác là kẻ phàmphu phá giới,Bồ-đề Niết-bàn là cây cọc cột lừa, mười hai phần giáo là bộ sổ của quỉ thần là giấy lau ghẻ,Tứ quả Tamhiền Sơ tâm Thập địa là quỉ giữ mồ xưa, tự cứu được chăng? Phật là cục phân của ônggià Hồ (Ấn). * Nhân giả! chớ lầmthân mặc áo ghẻ bướu,học việc gì? Ăn cơmno rồi,nói chân như Niết-bàn,ngoài da lại có máu chăng? Cần phải có ýkhí trượngphu mới được.

Các ôngchớ mến thánh,thánh là danh từ rỗng.Đến tamgiới mười phương thế gian,nếu có một hạt bụi, một pháp thật để cho các ôngnhận lấy,sanh hiểu gìn giữ quí trọng,trọn rơi vào thiên ma ngoại đạo,ấy là có học được,cũnglà bọn tinh mị dãhồ nươngcỏ dựa cây.

Các ông!khoảngnày khôngcó một pháp cho các ônggiải hội, tự mình cũngchẳnghội thiền. Tacũngchẳngphải thiện tri thức,mọi việc đều khônghiểu, chỉ biết đi ỉa đi đái, ăncơmmặc áo,còn có việc gì?

Lão Đức Sơn này khuyên các ôngchi bằnggiữbổn phận đi, sớm thôi dứt đi, chớ học cuồngloạn,mỗi người gánh tử thi một cách linh hoạt đi. Các lão trọc trongmiệngưa ăn đàmdãi của người,nói “talà người vào tamgiới tu hạnh uẩn tích,nuôi lớn thaithánh,nguyện thành quả Phật”.Nhữngbọn như thế,Lão Đức Sơn này thấy như tên độc bắn vào tim, kimchâmvào mắt,đã cô phụ tiên Tổ, làm lụy Tôngđồ của ta.Họ nói “ta là kẻ xuất gia”,như thế ăn tiêu của thí chủ mười phương,thật sự một giọt nước cũngchẳngtiêu đặng,còn chẳngdámđi trên đất quốc vương, cha mẹ khôngnuôi món ngon vật lạ, đâu phải là khôngviệc.Chớ lầm dụngtâm, vua Diêm-la sẽ thămhỏi ngươi,sẽ xỏ mũi ngươi trói vào cột trụ đểđền lại nợ trước. Chớ bảoLão tăng chẳng nói.

Các ôngthật là cóphước gặp Đức Sơn ra đời, vì các ôngcổi dây tróibuộc, thoát khỏi lồnggiam, gỡ khỏi lưngngựa, được làmngười tốt, tamgiới lục đạo bắt ôngchẳngđược.Lại khôngcó phápkhác.Cái sángrỡ rỗngrangkhôngngại tự tại ấy, chẳng phải vật do các ôngtrang nghiêm được.Từ Phật đến Tổ đều truyền pháp này mà được xuất ly. Một Đại tạngkinh chỉ làchỉnh lý các ông hiện thời.

Các ôngchớ nhằmchỗ khác tìmkiếm, cho đến Đạt-ma _ vị Tăngnước Hồ con mắt xanh nhỏ_ đến xứ này cũngchỉ dạy các ôngVô Sự đi, dạy các ôngchớ tạo tác,mặc áo ăn cơm,đi ỉa đi đái,lại khôngcó sanh tử đángsợ,cũngkhông Niết-bàn nên được,không Bồ-đềđể chứng, chỉ là tầmthườngmột người Vô Sự.

Nhất là, chớkhoanh tay làmThiềnsư,tìmchỗ xuấtđầu, dùnglờikhéo léo lừa gạt kẻ hậu sanh,muốn được người gọi mình là Trưởnglão,trên phần của chính mình khôngchút dính dáng,vẫn là tâm thức lăngxăngngày đêmtác quái chẳngdừng, tán thán trịnh trọngta là tôngđồ của Mã Đại sư ở GiangTây.Lão Đức Sơn này chẳngphải thế.

Này hết thảy các ông!ta thấy Hòa thượngThạch Đầu ônggià khôngbiết tốt xấu,sở dĩ măéngcác đồ đệ: “các ngươi chớ mắc nơi thanh sắc,danh ngôn, cú nghĩa,cảnh trí, cơ quan,đạo lý thiện ác,phàmthánh,thủ xả,phan duyên,nhiễm tịnh, minh ám, hữu vô, trongcác cái đáng nghĩ,được thế mới phải là người Vô Sự. Phật cũng chẳngbằngngươi,Tổ cũng chẳng bằngngươi.” * Nhân giả!chớ chạymòn gót chân cácông,khôngcó thiền đạonào khác có thể học.Nếucó học được, tức làhai đầuba cổ, là kiến giải của ngoại đạo.Cũng khôngcó thần thôngbiến hóa thật.Nếu ôngnói thần thônglà thánh thì chư thiên, longthần,tiên, ngoại đạo được ngũ thần thôngvà tu-la cũngcó thần thônglý ưng là Phật sao?

Ở trên đảnh núi một mình, ngày ăn một bữa, ngồi mãi chẳngnằm,sáu thời lễ tụng, vẫn còn hồ nghi sanh tử. Lão Hồ (Phật) có nói: “các hạnh vô thườnglà pháp sanh diệt”.Nếunói nhập địnhngưngthần tịnh lự mà được,bọnNi-kiền-tử v.v… các thầy ngoại đạo cũngnhập được đại định támmuôn kiếp,đâu chẳngphải là Phật ư? Phải biết rõ tà kiến tinh mị. * Nhân giả!Lão Hồ chẳngphải Thánh. Phật là cục cứt của Lão Hồ.Cần thiết nhân giả biện rành tốt xấu,chớ mắc nhân ngã thì khỏi bị chư thánh cột,Bồ-đề cột, giải thoát, thù thắng, danh ngôn,diệu nghĩa nhận chìm,trói buộc.Vì cớ sao? - Vì một niệmvọngtâmchẳng sạch tức là sanh tử tiếp nối.

Nhân giả!thời giờ chẳngđợi người,chớ để trôi qua thángngày,thời gian đángtiếc.Lão tăngchẳngmongcác ônglàmkẻ tớ gánh vác ruộngnhà.Nếu các ôngchấp nhận thì tin lấy,nếu chẳngchấp nhận thì mỗi người có một cái bát mang lên vai mà đi. Lão tăng cũngchẳngcần các ông.

Các lão trọc ở mọi nơi,một người chiếmcứ một xứ, nói thiền nói đạo,các ôngmau đi học lấy chép lấy.Ta trong đây khôngcó một pháp cho các ông.

Nhân giả!hỏi lấy học lấy để làmtri giải,Lão tăngkhôngthể vào địa ngục Bạt thiệt. Nếu có một hạt bụi, một pháp chỉ dạy cho người,nói rằngcó Phật có pháp, có tam giới để ra, đều làdã hồ tinhmị. * Chư nhân giả!muốn được biết chăng? Chỉ là cái rỗngkhông,còn khôngcó một mảy bụi có thểđược, nơinơithanhtịnh,sángrỡ rỗngsuốt,trongngoài đều sángsuốt, vô sự, vô y, khôngchỗ nươnggá thì có việc gì? Lão tăngtừ sanh đến tử chỉ là Lão tỳ-kheo,tuy sanh trongtamgiới mà khôngcấu nhiễm, còn muốn được ra khỏi chỗ nào? Dù có chỗ đi,cũng là lồng bẫy, ma sẽ có cơhội thuận tiện.

Nhân giả!chớ dụngthân tâm,vì khôngthể được,chỉ cầntrongtất cả thời chớ kẹt nơi thanh sắc,cốt phải nhữnghành lý từ trước một lúc némhết, chóng thoát xiềngxích,hằnglìa cái (ngũ cái) triền(thập triền).Mộtniệmkhôngsanh thì mé trước mé sau dứt, không nghĩ không nhớ,khôngmột pháp hợp tình. * Nhân giả!làmsao cắmmỏ xuống,các ôngnhiều tri giải, đãtừngbiết mặt mày y chăng? Kẻ xuất gia,cho đến bậc Bồ-tátthập địa mãn tâmtìmdấu vết của y cũngchẳngđược.Do đó,chư thiên hoan hỉ, địa thần đỡ chân,mười phươngchư Phật khen ngợi,ma vươngkhóc lóc.Vì cớ sao? Bởi cáirỗngkhôngnày hoạt bát rạngngời,khôngcội gốc,khôngchỗ nơi. Nếu người đến đượctrongấy,conmắt đứngchớp đều không liên hệ. * Nhân giả!chớ cầu Phật, Phật làkẻ giặc đại sát nhân lừa bao nhiêu người rơi vào hầmma dâm.Chớ cầu Văn-thù Phổ Hiền, là kẻ tớ ruộng nhà.Đángtiếc, là bậc trượngphu đườngđườngmà uốngthuốc độc của người.Bèn toanlàmThiền sư, trước mặt thấy thầnthấyquỉ,về sau cuồngloạn chạysangnhà bêntìmSư bà đập ngói bói cho.Bị cáclão trọcvô tri, xủquẻ bảo lễ quỉTổ sư,quỉ Phật,quỉBồ-đề Niết-bàn.Kẻ dâmnữ nhỏ ấy chẳnghội, liền hỏi “thế nào là ý Tổ sư từtây sang”, lão trọc kia liền đánh giường thiền làm cảnh, hoặc dựng phất tử,bảo “trời trongtốt, mưa tốt, lồngđèntốt”,lờilẽkhéo léo gượnglàmtiết mục,có huyềnlộ,điểu đạo, xè tay. Nếu nhậnnhữnglời nóinhư thế, khác nào đembátbáu đựngđồ dơ,như đem phẩn làmhươngchiên-đàn. * Nhân giả!kia đã là trượngphu,ta cũngvậy,khiếp nhược với ai? Mà trọn ngày đến các lão trọc mọi nơi nhận lấy đàmdãi của họ,trọn khôngbiết hổ thẹn, khổ thay!khổ thay!làmcuồngloạn ngươi,nhân quả rõràngsẽ làmthân trâu kéo cày mangbừa.

Hoặc kẻ tròngmắt chợt hiện,khí lực chẳngthêm, dùnggậy to đập xương sốngông, ăn cướp áo cơmcủa Phật, nói“ta tu hành xong”. * Sư dạy chúng:
- Có khi cỡiđầu cọpnắmđuôi cọp, câuthứ nhất rõ tôngchỉ, khi khôngnói thấy bày cơ phong, như đồngđiện chớp. * Sư có bệnh, Tănghỏi: “Lại có cái chẳngbệnh chăng?” Sư đáp: “Có.” Tănghỏi: “Thế nào là cái chẳng bệnh?” Sư bảo: “Ôi da!Ôi da!” Sư lại bảo chúng:
- Chụp khôngtìmtiếngluốngnhọc tâmthần các ngươi; mộngtỉnh, tỉnh rồi trọn khôngcó việc gì.

Nói xong, Sư ngồi yên mà tịch.Nhằmđời Đườngniên hiệu HàmThông nămthứ sáu (865),ngày mùngba thángchạpnămẤt Dậu.Sư thọ támmươi sáu tuổi. Vua sắc thụy Kiến Tánh Đại sư.

*
LỜI DỊCH GIẢ

Chúngtôi cố tránh né khôngdámlạmbàn nhữngngôn ngữ và hành động của chư Thiền đức. Bởilẽ khôngmuốn độc giả nhai lại nhữngbã xác mía khô,để mỗi độcgiả tự thưởng thức vị cam lồ của chính mình phát minh.

Nhưng, qua ngôn ngữ của ngài Đức Sơn,nếu chúngtôi khôngbàn e có nhiều độc giả hiểu lệch lạc,khiến bản nguyện của chúngtôi khôngđạt được,mà có thể trái lại là khác.Do đó, chúngtôi có ít lời bình như sau:

Đức Sơn là một ngôi sao sángtrongThiềnmôn vào thời Đườngmạt. NhữngThiền sinh đến thamvấn đa số đượcNgài cho ăn gậy.Mỗi khi thượng đườngdạy chúng,Ngài thườngdùngnhữngngôn ngữ táo bạo,mà người ta gọilà “mắng Phật mạ Tổ”.

Vì sao Đức Sơn có hành động ngôn ngữ ấy? Bởi lẽ,Ngài quá NHIỆT TÌNH, nói theo danhtừ nhà Thiềncó “tâmlão bà”. Chúngta thấy,khi Ngài cất gánh kinh lên vai sangphươngNam,khôngvì tìmhiểu thiền, mà cốt“tiêu diệt chúngma quái (Thiền tông) để báo ân Phật”.Tâmniệmấy,đã nói lên Ngài là sứ giả của Luật,Giáo.Luật,Giáo là lý tưởngtối thượngđời Ngài phải phụngthờ.Như vậy, Ngài sangphươngNamvới NHIỆT TÌNH hộ pháp “tồi tà phụ chánh” (dẹptà giúp chánh).

Sau khi gặp LongĐàm,lý tưởngtối thượngcủa Ngài tôn thờ đã trở thành hình ảnh chết,là cặn bã của người xưa. Chí nguyện “tồi tà phụ chánh” của Ngài đã tan biến như mây khói, hay ngược lại chính Ngài tự thấy mình là nguời “phụ tà tồi chánh” (giúp tà dẹp chánh).Đột biến bất thần ấy,khiến Ngài manggánh kinh ra trước pháp đường thiêu sạch.

Có ngồi nhà giammới biết thươngnhữngngười bị giam,đó là NHIỆT TÌNH của Đức Sơn qua giai đoạn hai.

Thiền,Đạo là cái linh minh hiện hữu nơi mình. Songvừa khởi tâmtìmnó liền mất,mongthấy nó đã chẳnghiện.Nó khôngphải nhữngvăn tự khô cằn,cũng khôngphải ngôn ngữ sanh diệt.Bámvào văntự, vào ngôn ngữ để cầu Thiền cầu Đạo thật làđạisailầm. Bỏmình đi cầuThiềncầu Đạonơingười,thậtlàviệc “cỡi trâu tìmtrâu”,“bính đinh cầu hỏa”.

Nhưng, nhà giamvăn tự ngôn ngữ, dây xiềngcầu cạnh bênngoài đã và đanggiam giữ xiềngxích bao nhiêu người có thiện chí học đạo.Do đó,với NHIỆT TÌNH của Đức Sơn phải đập tan nó bằnggậy,mạt sát chúngbằnglời,hầu mongcổi trói cho mọi người.Đúngnhư lời bình của Vân Môn sau này “chỉ có Đức Sơn mới hay khen ngợi Phật, Tổ”.

Phật, Tổ cố lậpmọi phươngtiện để phá chấp cho chúngta.Chúngta không mượn phươngtiện ấy để gột sạch vọngchấpcủa mình, trái lại bámlấy phương tiện cho là cứu kính, thậtlà tự lấydây trói mình. Khi đãbị tróirồi, chạy cầu người khác mở trói. Đó là từ sai lầm này sangsai lầm khác,cả đời lẩn quẩn làm sao thoát được!

Ai đã có “tâmlão bà” trôngthấy thế mà chẳngthương? Huốngnữa Đức Sơn là một nạn nhân vừa thoát nạn,trôngthấy bạn đồnghành của mình đangbị bao vây,làmsao khôngcó nhữngcái đánh tóe lửa, nhữnglời mắngtét tai,lấy làm phươngtiện cứu cấp.

Cho nên,đọcĐức Sơn, chúngta đừngkhó chịu bởingôn ngữ và hành động của Ngài,vì biết đólà phươngtiện cấpbách, cũngđừngbắt chước ngôn ngữ ấy để phỉ báng TamBảo mà phải đọa địa ngục.Chúngta cần phải học NHIỆT TÌNH của Đức Sơn,và cốt nhận ra chỗ chí yếu mà Ngài muốn chỉ dạy.

 ĐỜI THỨ SÁU SAU LỤC TỔ

I. TÔNG TÀO ĐỘNG ĐỜI THỨ HAI: Có cả thảy 26 vị
1.- Tào Sơn Bổn Tịch Thiền sư
2.- Vân Cư Sơn Đạo ƯngThiền sư… II.TÔNG LÂM TẾ ĐỜITHỨ HAI: có 22 vị 1.-HưngHóa Tồn Tương Thiền sư
2.- Tam Thánh Huệ Nhiên
3.- Thiền sư Đại Giác… III. TÔNG QUINGƯỠNG ĐỜI THỨ BA: có 10 vị 1.-Vô Trước Văn Hỷ Thiền sư

2.- NgưỡngSơn Nam Tháp QuangDũng… IV. NỐI PHÁP ĐỨÙC SƠN: có 9 vị
1.- Nham Đầu Toàn Khoát Thiền sư
2.- Tuyết PhongNghĩa Tồn…

* 13. TÀO SƠN BỔN TỊCH THIỀN SƯ

Tổthứ hai Tông TàoĐộng - (840-901) Sư họ Huỳnh hiệu Bổn Tịch, quêở Bồ Điền Tuyền Châu (nay là tỉnh Phước Kiến huyện Bồ Điền). Lúc nhỏ,Sư chuyên học Nho.Nămmười chín tuổi,Sư lên núi Linh Thạch ở huyện Phước Đườngxuất gia,đến hai mươi lămtuổi thọ giới cụ túc.Khoảngniên hiệu HàmThông(860-874),Sư đi thamvấn Thiền tông.Trước, Sư đến ĐộngSơn (nay là tỉnh GiangTây huyện Cao An) thamvấn Thiền sư LươngGiới. * ĐộngSơn hỏi: “Xà-lê tên gì?” Sư thưa: “Bổn Tịch.” ĐộngSơn bảo: “Lại nói lên trên?” Sư thưa: “Chẳngnói.”Động Sơn hỏi: “Vì sao chẳngnói?” Sư thưa:“Chẳng tên Bổn Tịch.” Động Sơn gật đầu.Từ đây, Sư vào nhập chúng. *

Sư theo hầu ĐộngSơn mấy năm. Một hôm, Sư đến từtạ đinơikhác.Động Sơn mật truyền Tôngchỉ,lại hỏi: “Ngươi đi đến chỗ nào?” Sư thưa: “Đến chỗ khôngbiến dị.” ĐộngSơn bảo: “Chỗ không biến dị lại có đến sao?” Sư thưa: “Đến cũngchẳng biến dị.” * Sư đi đến Tào Khê lễ tháp Tổ,trở về Cát Thủy.Chúngnghe danh Sư tìm đến thỉnh khai pháp.Vì ngưỡngmộ Lục Tổ,Sư đặt tên núi là Tào Sơn.Thời gian sau bị giặc loạn,Sư dời về huyện Nghi Huỳnh.Có người cư sĩcúngsở nhà Hà Vươngcho Sư trụ trì. Sư đổi tên Hà Vươngra Hà Ngọc.Nơi đây giáo hóa hưng thạnh,học giả các nơi đua nhaukéo đến, Tông chỉ ĐộngSơn được rực rỡ. * Sư dạy chúng:
- Tình phàm kiến Thánh là khóa kín đườnghuyền, hẳn phải hồi hỗ. Người lấy chánh mạngthật phải đủ ba thứ đọa: Một là phi mao đới giác.

Hai là bất đoạn thanh sắc. Ba làbất thọ thực. Khi ấy,Trù Bố Nạp hỏi:- Phi mao đới gác là cái gì đọa? Sư đáp:- Là loại đọa(bản xưa chép Sa-môn đọa).
- Bất đoạn thanh sắc làcái gì đọa?
- Là tùy đọa (tùy loại đọa).
- Bất thọ thực là cái gì đọa?
- Là tôn quí đọa.

* Nhân Tănghỏi Ngũ vị quân thần chỉ quyết, Sưgiải thích:
- Chánh vị là khônggiới xưa nay khôngvật.Thiên vị là sắc giới có hình vạn tượng. Chánh trungthiên làtrái lýtheo sự.Thiêntrungchánh là bỏsự vào lý. Kiêmđới là thầmứngchánh duyên chẳngrơi vào các hữu,chẳngnhiễmchẳng tịnh, chẳngchánhchẳngthiên.Cho nên nói:Đại đạo hư huyền khôngmắc chân tông, Tiên đức từ trước suy xét một vị này rất diệu rất huyền,phải xétkỹ biện rõ.

Quân là chánh vị, Thần làthiên vị. Thần hướngquân là Thiên trungchánh. Quân thị thần là Chánh trungthiên.Quân thần đạo hiệp là Kiêm đới. Tănghỏi:- Thế nào là quân? Sư đáp:
- Đức diệu trênhoàn vũ, caosángkhắp bầu trời (diệu đứctôn hoànvũ, cao

minh lãng thái hư).
- Thế nào là thần?
- Máy linh hoằng đạo thánh,trí chân lợi quần sanh (linh cơ hoằng thánh đạo,

chân trí lợi quần sanh).
- Thế nào là thầnhướng quân?
- Khôngrơi nhữngđườngkhác,lắngtình nhìn mặt vua (bất đọa chư dịthú,

ngưngtình vọng thánh dung).
- Thế nào là quânthị thần?
- Dángđiệu tuy chẳngđộng, đuốc sángvẫn khôngthiên (diệu dungtuy bất

động,quangchúc bản vô thiên).
- Thế nào là quânthần đạo hiệp?
- Hồn nhiên khôngtrongngoài,dunghòa trên dưới yên(hồn nhiên vô nội

ngoại, hòadung thượnghạ bình). Sư lại bảo:
- Lấy quân thần thiên chánh mà nói, chẳngcho phạmở giữa. Cho nên thần khen vua, khôngdámcó lời chê bai ấy vậy.Đây làTôngyếu pháp của ta.Kệ rằng: Học giả tiên tu thức tự tông Mạc tươngchân tế tạp ngoan không Diệu minh thểtận tri thương xúc Lực tại phùngduyên bất tá trung. Xuất ngữ trực giao thiêu bất trước Tiềm hành tu dữ cổ nhân đồng Vô thân hữu sự siêu kì lộ Vô sự vô thân lạc thủy chung.

Dịch: Học giả trước cần hiểu tự tông Chớ đem chân tế lẫn ngoan không. Tột thểdiệu minh biết xúcchạm Sức tại phùng duyên chẳngmượn trung. Thốt lời cần phải thiêuchẳngđến Thầmđi nên với cổ nhân đồng. Khôngthân có việc siêu đườngtẻ Khôngviệc khôngthân lạc thủy chung. Vân Môn hỏi:- Thế nào là hạnhSa-môn? Sư đáp:- Ăn lúa mạ của thường trụ ấy vậy.
- Liền khi ấy đi thì sao?
- Ngươi lại chứa được chăng?
- Chứa được.
- Ngươi làmsao chứa?
- Mặc y ăn cơm có cái gì khó.
- Sao chẳngnói mang lôngđội sừng? Vân Môn lễbái.

* Sư bảo chúng:
- Các ôngtrọn giữ cách thức, sao chẳngcùngy nói một chuyển ngữ, khiến

y chẳngnghi đi? Vân Môn ở trong chúngbước ra hỏi:
- Chỗ mật mật (thầmkín) vì sao chẳng biết có? Sư đáp:- Chỉ vì mật mật nên chẳng biết có.
- Người này làm sao thân cận?
- Chớ nhằm chỗ mật mật thân cận.
- Khi chẳngnhằm chỗ mật mật thì sao?
- Mới giỏi thân cận. Vân Môn: dạ! dạ!

* TăngNhuệ thưa:- Con nghèo cùngxin Thầy cứu giúp. Sư bảo:- Xà-lê Nhuệ lại gần đây! Thanh Nhuệ lại gần. Sư bảo:
- Kẻnhà nghèo ởTuyềnChâu uốngxongba chén rượu, vẫn nói chưadính môi. * Chỉ Y đạo giả đến thamvấn,Sư hỏi:
- Đâu chẳng phải Chỉ Y đạo giả ư? Đạo giả thưa:- Chả dám.
- Thế nào là việc của Chỉ Y?
- Chiếc áo cừu vừa khoác vào thân,muôn phápthảy đều như.
- Thế nào là dụng của Chỉ Y? Đạo giả lại gần: dạ!liền đứng tịch. Sư bảo:- Ngươi chỉ giỏi đi thế ấy,sao chẳng giỏi đến thếấy? Đạo giả chợt mở mắt hỏi:
- Một chân tánh linh khi chẳng nương bào thai thì thế nào? Sư bảo:- Chưa phải diệu.
- Thế nào là diệu?
- Chẳngmượn! mượn! Đạo giả trân trọng liền tịch. Sư dạy bài tụng: Giác tánh viên minh vô tướngthân Mạc tươngtri kiến vọngsơ thân. Niệmdị tiện ư huyền thể muội Tâmsai bất dữ đạo vi lân. Tình phân vạn pháp trầm tiền cảnh Thức giám đa đoan tán bản chân. Như thị cú trungtoàn hiểu hội Liễu nhiên vô sự tích thời nhân.

Dịch: Tánh giác viên minh khôngtướngthân Chớ đem thấy biết dối xagần. Niệmkhác bèn lầm huyền thể ấy Tâmsai sao được đạo chung thân. Tình phân muôn pháp chìm cảnh trước Thức biện lăng xăngmất bản chân. Trongcâu như thế toàn lãnh hội Rõ ràngvô sự tích thời nhân. * Tănghỏi:- Sa-môn đâu khôngphải là người đủ lòng đại từ bi? Sư đáp:- Phải.
- Chợt gặp lục tặc đến phải làm thế nào?
- Cũng phải đủ đại từ bi.
- Thế nào là đủ đại từ bi?
- Dùngmột cây kiếmdẹp sạch.
- Sau khi dẹp sạch thế nào?
- Mới được hòa đồng.

* Tănghỏi:- Mày với mắt cùngbiết nhau chăng? Sư đáp:- Chẳng biết nhau.
- Vì sao chẳng biết nhau?
- Vì đồngtại một chỗ.
- Thế ấy là chẳng phân?
- Mày chẳng phải làmắt,mắt chẳngphải là mày.
- Thế nào là mắt?
- Quả nhiên rồi.
- Thế nào là mày?
- Tào Sơn lại nghi.
- Tại sao Hòa thượnglại nghi?
- Nếu chẳng nghi tức quả nhiên rồi.

* Tănghỏi:- Thế nào làkiếm khôngmũi? Sư đáp:- Chẳng do rèn luyện mà thành.
- Dụng nó thế nào?
- Người gặp đều chết.
- Người chẳnggặp thì sao?
- Cũng phải rơi đầu.
- Người gặp đều chết là cố nhiên, người chẳnggặp vì sao lại rơi đầu?
- Ông chẳng thấy nói “hay sạch tất cả” sao?
- Sau khi sạch hết thế nào?
- Mới biết có cây kiếm này.

* Tănghỏi:- Huyễn vốn nào chân? Sư đáp:- Huyễn vốn nguyên chân.
- Chính khi huyễn làmsao hiển bày?
- Tức huyễn liền hiển.
- Thế ấy thì trướcsau chẳnglìa nơi huyễn?
- Tìm huyễn tướngkhôngthể được.

* Sư hỏi vị Tăng: “Làmgì?” Tăngthưa: “Quét đất.”Sư hỏi: “Trước Phật quét hay sau Phật quét?”Tăngthưa: “Trước sau đồngthời quét.” Sư bảo: “Đemđôi giày qua cho Tào Sơn.” *

Tănghỏi HươngNghiêm: “Thế nào là đạo?” HươngNghiêmđáp: “Khô mộc lý longngâm.”(trongcây khô có rồng ngâm) Tăng hỏi: “Thế nào người trong đạo?” HươngNghiêm đáp: “Độc lâu lý nhãn tình.”(trong đầu lâu có tròng con mắt) Tăngkhônglãnh hội, đến hỏiThạch Sương: “Thế nào là khô mộc lý longngâm?” Thạch Sươngđáp: “Vẫn còn đeo cái hỉ.”Tănghỏi: “Thế nào độc lâu lý nhãn tình?” Thạch Sươngđáp: “Vẫn còn đeo thức.” Tăngkhônglãnh hội đến trình với Sư. Sư bảo:
- Thạch Sươngônggià Thanh văn khởi cái kiến giải. Sư làmbài tụng: Khô mộc longngâm chân kiến đạo Độc lâu vô thức nhãn sơ minh. Hỉ thức tận thời tiêu tức tận Đương nhân na biện trọc trung thanh.

Dịch: Cây khô rồng ngâm thật thấy đạo Đầu lâu khôngthức mắt rạng ngời. Hỉ thức hết thời tin tức lặng Người này đâu biện đục trongtrong. Tănglại hỏi Sư:- Thế nào khô mộc lý long ngâm? Sư đáp:- Huyết mạch chẳngđoạn.
- Thế nào độc lâulý nhãn tình?
- Khô chẳng hết.
- Lại có người được nghe chăng?
- Trọn người trên đại địa chưa có một người chẳng nghe.
- Khô mộc lý long ngâm làchươngcú gì?
- Chẳng biết chương cú gì, nguời nghe đều mất.

* Sư dạy chúng:
- Chư Tăngở đây cốtdưới yáo hội thôngđược việc hướngthượng,chớ có rảnh rangqua ngày.Nếu chỗ thừa đươngđã rõ ràng, liền chuyển được chư thánh về sau lưngmình, mới là tự do. Nếu chuyển chẳngđặng, hẳn phải học được thập thành,lại cầnđến sau lưngcác ngài khoanh tay nói đại thoại gì? Nếu chuyển được chính mình thì tất cả cảnh thô trọngđến đều làmchủ được.Ví như đi trong chỗ lầy trợt técũnglàmchủ được. Nhưcóvị Tănghỏi ngài Dược Sơn: “Tronggiáo lý tam thừa lại cóTổ ýchăng?” Dược Sơn đáp:“Có.”Tăngthưa: “Đã có,TổĐạt-ma lại đến làmgì?” Dược Sơn bảo: “Chỉ vì có cho nên đến.” Thế là đâu khôngphải làm chủ được chuyển được về nơi mình sao?

Kinh nói: “Phật Đại ThôngTrí Thắng,mười kiếp ngồi đạo tràng,Phật pháp chẳnghiện trước, chẳngđặngthành Phật đạo.” Nóikiếp là đới(kẹt) vậy,gọi đólà thập thành,cũnggọi là đoạn sấmlậu (rỉ chảy).Chỉ là đầu mười đườngđã bặt, chẳngquên đại quả, nênnóithủ trụđamtrước,gọi làthủthứ thừa đươngkhông phân quí tiện.

Ta thườngthấy trongtùnglâmthích bàn một thứ hai thứ,lạihaythành lập được sự chăng? Nhữngcái ấy chỉ nhằmviệc đã qua hiểnbày. Các ôngchẳngthấy ngài NamTuyền nói: “Cho ôngthập thành,so với Vươnglão sư vẫn còn một đườngtuyến.” Rất khó!việc đến đây cần phải chín chắn mới được minh bạch tự tại. Bất luận thiên đường địangục ngạ quỉ súcsanh,chỉ là tất cả chỗ chẳngdời đổi, nguyên là người thuở xưa, cốt yếu chẳngđi con đườngxưa. Nếu có tâmvui mừng thành đới trước nếu thoát được giản trạch là sao? Cổ đức nói: “Chỉ e chẳngđược luân hồi.”

Các ôngnói phải làmsao? Như người hiện nay nói có chỗ tịnh khiết,thích hướngvề việc ấy. Đây là bệnh thật khó trị. Nếu việc thô trọng ở thế gian lại là nhẹ, bệnh tịnh khiết thật là nặng. Như phápvị Phật, phápvị Tổ trọn làđớitrước. Tiên sư nói: “Tâmnghĩ là phạmgiới,nếu được Pháp vị là phátrai.” Hãy bảo thế nào là được vị? Chỉ là pháp vị Phật, pháp vị Tổ,vừa có tâmvui mừnglà phạmgiới.Như hiện nay nói phá trai phá giới là khi làmphép ba phen yết-ma,ấy sớmđã phá rồi. Nếu là bệnh thamsân si thô trọng, tuy khó dứt mà lại nhẹ,còn bệnh vô vi vô sự tịnh khiết lại nặngkhôngcó gì thêmđược.Tổ sư ra đời cũngchỉ vì cái ấy, chẳng riêngvì các ông.Hiệnnay làmkẻ rảnh rangqua ngày,làmcon chồn, contrâu tu hành lại thích,chẳngphải cóthiềncó đạo.Như các ôngmỗi thứ tìmkiếm,tìm Phật tìmTổ,cho đến Bồ-đề Niết-bàn, đến bao giờ thôi dứt xongxuôi ư? Đều là tâmsanh diệt. Do đó chẳnggiốngnhư con chồn,con trâu ngơ ngơ khôngbiết, chẳngbiết Phật, chẳngbiết Tổ,cho đến Bồ-đề Niết-bàn và nhân quả thiện ác.Chỉ đói đến là ăn cỏ, khát đến thì uốngnước.Nếu được thế ấy, chẳnglo chẳngxong xuôi. Đâu chẳngnghe nói: “Tính toán chẳngthành ấy là biếtcó (Tâm),mới hay manglôngđội sừngkéo cày mangbừa.” Được cáitiện nghi này, mới làđạmbạc. Đâu chẳngthấy đức Di-lặc,A-súc và nhữngthế giới Diệu Hỉ v.v… vẫn bị thượng nhân kia (Duy-ma-cật) gọi là Bồ-tát giải đãi khônghổ thẹn.Cũngnói là biến dịch sanh tử, vẫn e còn phần nhỏ giải đãi.

Nơi việc bổnphận phảinênlàmsao? Cầnphải chínchắn mới được. Mỗi người đều có một chỗ để ngồi, dù Phật ra đời xâmphạmchỗ ấy cũngkhôngđược. Thể hội cáiấytu hànhchẳnglà thíchthú lắmư!Muốn biết việc này, chính nó khiến ta thành Phật thành Tổ,cũng chính nó khiến ta rơi trong tamđồ lục đạo. Tuy nhiên như thế,vẫn khôngcó chỗ dụng, mà lìay cũngchẳngđược,cốt cùngy làm chủ tể mới được.Nếu làmchủ tể được tức là khôngcòn biến dịch.Nếu làmchủ tể khôngđược tức là biến dịch.Ngài Vĩnh Gia nói: “Phóngđãnglăngxăngchuốc họa ương.” Tănghỏi:- Thế nào là phóngđãnglăng xăng chuốc họa ương? Sư đáp:- Chỉ là cái ấy.
- Làmsao khỏi được?
- Biết có (Tâm) liền được,dùngkhỏi làmgì?chỉ là Bồ-đề Niết-bàn phiền não vô minh v.v… thảy đều chẳngcần khỏi,cho đến việc thô trọng ởthế gian cũngthế.Miễn biết có (Tâm) là được chẳngcần khỏi, khỏi tức đồngbiến dịch rồi. Cho đến thành Phật thành Tổ,Bồ-đề Niết-bàn, nhữngcái ấy đều họa ươngchẳng nhỏ.Tại sao như vậy? Bởi vì biến dịch.Nếu khôngbiến dịch,cần phải chạmviệc tự do mới được.

NamChâu Soái Nambình ChungVươngnghe danh Sư chosứ đithỉnh.Sư chẳngđến, chỉ biên bài tụngcủa Đại Mai để đáp: Tồi tàn khô mộc ỷ hàn lâm Kỷ độ phùngxuân bất biến tâm Tiều khách ngộ chi du bất cố Dĩnh nhân na đắc khổ truy tầm.

Dịch: Cây khô gãy mục tựa rừng xanh Mấy độ xuân về tâmchẳngsanh Lão tiều trông thấy nào đoái nghĩ Dĩnh khách thôi thì chớ hỏi phanh. * Sư dạy chúngkệ rằng: Tùng duyên tiến đắc tương ưng tật Tựu thể tiêu đình đắc lực trì Miết khởi bản lai vô xứ sở Ngô sư tạm thuyết bất tư nghì.

Dịch: Từ duyên tiến được tươngưngnhanh Đến thể lặngdừng đắc lực chậm Chợt khởi từ xưa khôngchỗ nơi Thầy ta tạm nói không nghĩ nghị. * Sư thượng đường,có vị Tăng bước ra hỏi: “Thế nào là người đại xiển-đề?” Sư đáp: “Chẳngsợ nghiệp.” Tănghỏi: “Thế nào là người vô minh?” Sư đáp: “Trước sau chẳnggiác ngộ.” Tănghỏi: “Hai người này ai ở trước?” Sư đáp: “Người vô minh.” Tănghỏi: “Người xiển-đề vì sao ở sau?” Sư đáp: “Người hướngđi.”Tăngthưa: “Thế ấy thì người vô minh chẳng từ ngày nay đi.”Sư đáp: “Phải.” Tăngthưa: “Đã chẳngtừ ngày nay đi, vô minh từ chỗ nào đến?” Sư đáp: “Chỗ sángchẳngdámvào.” Tăngthưa: “Đâu chẳêngphải chẳngminh chẳngám.”Sư bảo: “Phải.”Tăngthưa: “Chính khi ấy thế nào?” Sư bảo: “Chẳng cho chạm.” Sư lại bảo:

- Xiển-đề có nhiều thứ: 1- Giết chagiết mẹ,làmthân Phật ra máu,phá hòa hợp Tăng,hủy hoại già-lam,đây quyết định thật báo chịu cácthứ khổ. 2- Cũng làmnhư trước,nhưngmà giết cha vô minh mẹ thamái,chẳngtin có Phật Pháp Tăngcó thể phá, cógià-lamcó thể hoại, cholà nghiệp từ tâmmà thành,nên đọa cũngchịu các thứ quả hư vọng. Hai loại này lên xuốngchẳngđồng. 3- Biết chính mình có việc bản lai,gọi là chamẹ,chẳngnhân bên ngoài mà được, khôngtu khôngchứng,phi nhân phi quả, chẳngdo thấy được,chẳngtừ chứùngmà thành. Chỗ được,chẳngkhởi chấp cha, gọi là giết,chẳngkhởi chấp mẹ,gọi là hại, tức là tất cả việc bổn phận chẳnggiữ chẳngcòn,nên gọi là giết hại.Vừa có mảy may kính trọng, đượcý vị thìchẳngthành, chỉ biết cóviệc chính mình, nêngọi là đại xiển-đề. Do đây dấy lên diệu lực tức là thể hội tôngthừa từ trước, thừa kế việc nhà, cần cắt đườnghuyền, phácác congvạy, như Lão nhân Tân Phong khéo chỉ. * Đời Đườngniên hiệu Thiên Phục (901) mùa hạ nămTân Sửu ban đêm, Sư

hỏi Tri sự:
- Hôm nay là ngày mấy thángmấy? Tri sự thưa:- Ngày rằmtháng sáu. Sư bảo:
- Tào Sơn bình sanh đi hành khước đến nơi chỉ biết chín mươi ngày là một

hạ, sáng mai giờ thìn ta đi hành khước. Hôm sau, đúng giờ thìn thắp hương,Sư ngồi yên lặngmà hóa,thọ sáu mươi hai tuổi,ba mươi bảy tuổihạ. Vuaban thụylàNguyên ChứngThiền sư, tháphiệu Phước Viên.

* 14. THIỀN SƯ ĐẠO ƯNG

ở Vân Cư - (?-902) Sư họ Vươngngười ở Ngọc Điền U Châu.Thuở bé,Sư đã xuất gia theo thầy học đạo. Nămhai mươi lămtuổi, Sư thọ giới cụ túctại chùaDiên Thọở PhạmDương. Bổn sư bắtSư học kinh luật Thanh văn (Tiểu thừa). Sư than: “Kẻ đại trượngphu đâu thể chịuluật nghi còngtrói ư?” Sư bèn đến núi ThúyVi hỏi đạo và ở lại đây ba năm. * Một hôm, códu TăngtừDự Chươngđếnkhen ngợi pháphội ởĐộngSơn,

Sư liền từ tạ, đến ĐộngSơn. ĐộngSơn hỏi:- Từ đâu đến? Sư thưa:- Từ Thúy Vi đến.
- Thúy Vi có lời gì dạy đồ chúng?
- Thúy Vi cúngdườngLa-hán,con hỏi: “cúngdườngLa-hán,La-hán có

đến chăng”, Thúy Vi hỏi con: “mỗi ngày ông ăn cái gì”.
- Thật có lờinày chăng?
- Có.
- Chẳng uổng tham kiến bậc tác gia (đạt đạo).
- Xà-lê tên gì?
- Tên Đạo Ưng.
- Lại nói lên trên?
- Nói lên trên tức chẳngtên Đạo Ưng.
- Ngươi đáp tương tợvới ta lúc đến Vân Nham.

* Sư hỏi:- Thế nào là ý Tổ sư? ĐộngSơn đáp:
- Sau này Xà-lê có nơi chốn ở yên, chợt có người đến hỏi như thế,phải đáp

làmsao?
- Đạo Ưngtội lỗi.

* ĐộngSơn hỏi:
- Ta nghe Hòa thượng Tư Đại sanh làmvua nước Nhật là thậtgiả? Sư thưa:
- Nếu là Tư Đại, Phật còn chẳng làm, huống làlàmvua. ĐộngSơn gật đầu. Một hôm, Động Sơn hỏi:- Từ đâu đến? Sư thưa:- Đạp núi đến.
- Quả núi nào nên ở?
- Có quảnúi nào chẳng nên ở.
- Thế ấy là cảnước đều bị Xà-lê chiếmhết.
- Chẳng phải.
- Thế ấy là ngươi đã được đường vào?
- Không đường.
- Nếu không đường làm sao được cùngLão tănggặp nhau?
- Nếu có đườngthì cùngHòa thượngcách núi vậy.
- Kẻ này về sau ngàn muôn người nắmchẳngđứng.

* Sư theo ĐộngSơn lội qua suối. ĐộngSơn hỏi: “Nước cạn sâu?” Sư thưa: “Chẳngướt.” ĐộngSơn bảo: “Kẻ thô.”Sư thưa: “Thỉnh Thầy nói.” ĐộngSơn nói: “Chẳngkhô.” * Sư làmtương,ĐộngSơn hỏi: “Làmgì?” Sư thưa: “Làmtương.”ĐộngSơn hỏi: “Dùngmuối nhiều ít?” Sư thưa: “Xoay vào.” ĐộngSơn hỏi: “Làmthành vị gì?” Sư thưa: “Đắc.” * ĐộngSơn hỏi Sư:
- Người đại xiển-đề giết chahại mẹ,làmthânPhật chảymáu,pháhòa hợp

Tăng,các việc như thế hiếu dưỡng đâu còn? Sư thưa:- Mới được hiếu dưỡng. Từ đây ĐộngSơn giao Sư làm lãnh tụ trong chúng.

* Sư cất thảo amnơi TamPhong, trải quatuần nhật khôngxuốngtrai đường.

ĐộngSơn thấy lạ hỏi:
- Mấy ngày nay sao ngươi khôngđến thọ trai? Sư thưa:- Mỗi ngày có thiên thần cúng dường. ĐộngSơn bảo:
- Ta bảo ngươi là kẻ vẫn còn kiến giải. Ngươi rảnh chiều lại. Chiều, Sư đến. ĐộngSơn gọi:- Ưngamchủ! Sư ứng thanh: Dạ! ĐộngSơn bảo:- Chẳng nghĩ thiện chẳngnghĩ ác là cái gì? Sư trở về amngồi yên lặnglẽ,thiên thần tìmmãi khôngthấy,trải ba ngày như thế mới thôi cúng dường. * Sư đến trụ ở núi Vân Cư, tứù chúngđua nhau tìmđến,pháp hội nơi đây rất

thạnh hành. Sư dạy chúng:
- Phật pháp đâu cónhiều việc,hành đượclà phải.Chỉ biết tâmlà Phật,chớ cho Phật chẳngbiết nói. Muốn được việc như thế phải là người như thế.Nếu là người như thế thì còn lo cái gì? Nếu nói việc như thế là khó,thì các bậc tiên đức từ xưa thuần phác chân thật, vốn khôngkhôn khéo. Giả sử có người đến hỏi “thế nào là đạo”,hoặc khi các ngài đáp “ngói gạch gốccây làmgì” đều chú trọngviệc căn bản ởdưới gót chân lâunay đãsẵn có. Nếu thật hữu lực, làngười bất tư nghì, nắm đất biến thành vàng. Nếu khôngcó việc nhưthế,dùôngnói được như hoa như gấm, nói ta phóngquangđộngđịa thế gian khôngai hơn,nóitộthết, mà mọi người vẫn khôngtin nhận.Bởi lâu nay việc dưới chân nhà mình vẫn rỗngkhông, chẳngcó một chút khí lực.

Các ông!Ví như con chó săn chỉ biếtđuổi theo dấu chân thôi.Nếu khi gặp con linh dươngmọc sừngthì chẳngnhữngkhôngthấy dấu chân,mà hơi hámcũng khôngbiết. Tănghỏi:- Con linh dươngkhi mọc sừng thì sao? Sư đáp:- Sáu lần sáu là ba mươi sáu.Hội chăng? Tăngthưa:- Chẳnghội. Sư bảo:- Chẳng thấy nói “không dấu chân” sao?

* Có một vị Tăng ởtrongphòngtụngkinh. Sư ởngoài cửa hỏi: Xà-lê tụngđó là kinh gì? Tăngthưa: Kinh Duy-ma.Sư bảo: Chẳnghỏi kinh Duy-ma người tụng là kinh gì? Vị Tăng này nhân đó được ngộ. * Có vị quan liêu đến cúngdường, hỏi: Thế Tôn có mật ngữ, Ca-diếp chẳng phú tàng,thế nàolàThế Tônmật ngữ? Sư gọi: Thượngthơ!Vị quan ấy:dạ!Sư hỏi: Hội chăng? Vị quan thưa: Chẳnghội. Sư bảo: Ôngnếu chẳnghội thì Thế Tôn có mật ngữ. Nếu ông hội thì Ca-diếp chẳngphú tàng. * Sư dạy chúng:
- Các ôngdù họcđượcviệc bên Phật,vẫn là dụngtâmsai lầmrồi.Cácông đâu khôngthấy cổ nhân giảngđược chư thiên rải hoa cúngdường, đá gật đầu,còn chẳngcan hệ việc chính mình, ngoài ra còn có nghĩa gì? Như hiện nay toan đem thân tâmhữu hạn nhằmtrongvô hạn mà dùng thì có giao thiệp gì? Như đemkhúc cây vuôngtra vào lỗ tròn thì sự sai ngoa nhiều ít? Nếu khônghợp việc ấy,dù ông nói tươi như hoa đẹp như gấmvẫn là vô dụng, vì chưa rời tình thức vậy.Nếu tất cả việc đều hướngtrongấy đến sạch hếtmới được khônglỗi, mới được xuấtthân. Nếu một sợi lôngmột mảy tóc đẹp chẳnghết liền bị trần lụy, huốnglà quá nhiều, sai chừnghào ly phạmlỗi bằngquả núi. Cổ nhân nói: Chỗ học chẳngsạch hết,ấy là kẻ thế gian; việc trongkhuê các bỏ chẳngđặng,đều là rỉ chảy.Phải nhắmtrong ấy nhận lấy, trongmọi hành độngđều dẹp sạch tất cảviệc,mới đượckhônglỗi. Như người sự sự đềuliễu, vật vật đều thông, chỉ gọi là người liễusự,chẳnggọi là tôn quí. Nên biết tôn quí tự có đườngriêng, là vật thế gian rất trọng rất quý. Chẳng được sau nàyhướngbên tôn quí.Nênbiết khôngthể nghĩ bàn,chẳngxứngtâm mongmuốn.Do đó cổ nhân nói: “Ví như hai gươngsáng, ánh sángđối nhau,ánh sángsoi nhau,khôngthiếu khôngdư.” Đâu chẳngphải là một loại, vậy mà vẫn còn gọi việc bên ảnh tượng.Như khi mặt trời mọc lên,ánh sángsoi khắp thế gian là một nửa, một nửa này gọi làgì? Như hiện nay người chưa nhận đượcviệc thô thiển bóngsáng ởngoài cửa, mà muốn làmviệc trong nhà thì làm sao làm được? * Sư dạy:
- Người được chẳng nhẹnhỏ, người sángchẳngdùnghèn, người biết không than thở,người hiểu khôngchán xấu.Từ trời rơi xuốnglà bần cùng, từ đất vọt lên là phú quí,trongcửa ra thânlàdễ, trongthân ra cửalà khó. Độngthì chônthân ngàn thước,chẳngđộngthì liền đó mọc mầm.Một câu nói siêu thoát cứuđược người đươngthời. Nói bàn chăúng cần nhiều,nói nhiều ắt là vô dụng. Tănghỏi:- Thế nào từ trời rơi xuống là bần cùng? Sư đáp:- Chẳng quí mà được.
- Thế nào từ đất vọt lên là phú quí?
- Trongkhôngmà được có.

* Sư dạy:
- Liễu khôngthật có,được thì khôngchỗ mong, nói khônglẽ phải,hành khôngchỗ nương, tâmkhôngchỗ gá,đến tột mới được khônglỗi. Ở chỗđôngnhư khôngngười,ở chỗ khôngngười như đông,nơi thân như khôngthân,ở thế như khôngthế,đâu chẳngphải đức vô nhiễu,vượt hơn muôn loài,thoát khỏi tất cả trói buộc.Ngàn người muôn người được,còn nói chẳngbằngmình. Như hiện nay được cọngkhởi một loại bạn đầu,cổ nhân nói: “thể hội được việc bên nây,lại sanggiẵmđạp bên kia”.Bên nây có việc gì? Bên kia lại giẵmđạp gì? Sở dĩ nói có cũngchớ đemđến, nói không cũngchớ đemđi, hiện tại đây là việc nhà ai? * Sư dạy:
- Muốn thể hộiviệc này phải như người thở ra khônghít vào,mới cùng người này tươngưng.Nếu thể hội được ý người ấy mới cho ít phần nói bàn,mới có ít phần hành lý. Tạmthời chẳnghiện như đồngngười chết,huốnglà như nay bàn nămluận tháng? Như người thườnghiện thì lo gì việc nhà chẳngxong,muốn biết việc lâu xa chỉ như việc hiện nay,hiện nay nếu được lâu xa cũngđược.Như người ởviễn phươngvề nhà,đi đếnlà phải,phải thì tấtcả đềuphải, chẳngphải thì tất cả đều chẳngphải.Cầnđược lửa sángtrên đầu phát, cũngchẳngphải hay làm tất cả, tất cả chẳnglàm.Nên nói: trọn ngày thamviệc trước mặt, quên mất việc sau lưng. Nếu thấy việc sau lưng,quên mất việc trước mặt.Như người chẳngtrước sau thì có việc gì? * Sư dạy:
- Như xemvật tronglòngbàn tay,quyếtđịnh quyết định,mới có thểtùy duyên.Nếumột như thế thìngàn muôn cũngvậy,trongngàn muôn khó làmmột hai,một hai khôngthể được.Đâuchẳngnghe nói: Người hiển chiếulà dễđược, người hiển chiếu rồi thì khó được,chẳng nói hoàn toàn không, mới là hi hữu. Nếu khôngđược như thế chẳngcho gắnglàm, gắnglàmtức sanh não,sanh não tức lui sụt đạo,lui sụt đạo thì tột đến trên thân, là thấy chẳng được, nói gì làđại thoại.

Các ôngxuất gia như kẻ tội ra khỏi khámđường, nên ít muốn biết đủ, chớ thamdanh lợi ở đời,nhịn đói nhịn khát chí cầu vô vi, được ở trongPhật pháp mười phần sốngchín phần chết,chớ trái với Phật pháp nhổ đinh cắt sắt,chớ mang nhiều việc Như Lai,nên phải ít.Mỗi người tự liễu lấy,cóviệc thì lại gần đây, khôngviệc hãy lui đi. * Sư trụ trì ba mươi nămtại Vân Cư đạotruyền khắp thiên hạ.Chúnghiện có mặt đến một ngàn nămtrămvị. NamXươngvươngtôn Sư làmthầy,nguyện kính làmthầy đời đời.

Đời Đườngniên hiệu Thiên Phục nămđầu (902) mùa Thu,Sư có chút ít bệnh,đến ngày hai mươi támthángchạp,vì chúngnói pháp lần chót.Sau đó, Sư từ biệt chúng,chúngđều thươngmến.Lưu lại đến ngày mùngba thánggiêngnăm sau,Sư hỏi thịgiả: Hômnay ngày mấy? Thị giả thưa: mùngba.Sư bảo: “ba mươi năm sau,chỉ nói là cái ấy”. Sư ngồi ngay thẳng từ chúngtịch.

 15. HƯNG HÓA TỒN TƯƠNG THIỀN SƯ

(?-924) Sư làmthị giả Lâm Tế,Lạc Phổ đến thamvấn.Lâm Tế hỏi: Ở đâu đến? Lạc Phổ thưa: Ở Loan Thành đến.LâmTế bảo: Có việc đemhỏi được chăng? Lạc Phổ thưa: Mới thọ giới chẳnghội. LâmTế bảo: Đập tan nước Đại Đường tìmcái người chẳnghội cũngkhông, đến nhà thamthiền đi. Sư đi theo sau LâmTế,thưa: Vị Tăngvừa mới đến là thành phá y hay chẳngthành phá y? LâmTế bảo: Ta nào có quản,ngươi thành pháhaychẳngthành phá?Sư thưa: Hòa thượngchỉgiỏi đem con chimsẻ chết để dướiđất bắn,mà chẳnggiỏi đemchuyển ngữ che đậy người. LâmTế hỏi: Ngươi lại làmsao? Sư thưa: Thỉnh Hòa thượnglàmTăngmới đến. LâmTế bèn nói: Mới thọ giới chẳnghội. Sư thưa: Lại là tội lỗi của Lão tăng. Lâm Tế bảo: Lời của ngươi giấu kín mũi nhọn.Sư suy nghĩ, Lâm Tế liền đánh.

Chiều LâmTế lại hỏi: Hômnay ta hỏi Tăngmới đến là đemchimsẻ chết để dưới đất bắn,hay đến trongổ đập? Đến ngươi thốt được lời,lạihét khởi xong. Nhằmtrongmây xanh đập.Sư thưa: Giặc cỏ đại bại. LâmTế liền đánh.

* Ở hội của TamThánh Huệ Nhiên, Sư làmThủ tọa,thườngnói:
- Ta nhắmphươngnamđi hành khước,một phen gặp được đầu gậy,mà

chẳngtừngtìm ra một người hội Phật pháp. Tam Thánh nghe được hỏi:
- Ngươi đủ con mắt gì mà nói thếấy? Sư liền hét. TamThánh nói: phải là ngươi mới được. Sau,Đại Giác nghe thuật lại,bèn nói: Làmsao được gió thổi gã đến trong cửa Đại Giác này. * Sư đến hội Đại Giác làmViện chủ. Một hôm,Đại Giác gọi:
- Viện chủ!Tanghe ôngnói: “nhắmphương namđi hành khước,một phen gặp được đầu gậy,mà chẳngtừngtìmra một người hội Phậtpháp”, ôngcứ yvào đạo lý gì mà nói như thế? Sư liền hét!Đại Giác liền đánh. Sư lại hét! Đại Giác lại đánh. Hôm sau, Sư đi ngangqua pháp đường,Đại Giác gọi: Viện chủ!Ta vẫn còn nghi hai tiếnghét của ônghômqua.Sư lại hét!Đại Giác lạiđánh. Sư lại hét!Đại Giác lại đánh.Sư nói:

- Tôi ởchỗ Sư huynh TamThánh học được câu khách chủ, nay bị Sư huynh bẻ gãy rồi, xin cho tôi pháp môn an lạc. Đại Giác bảo:
- Cái gã mù, đến trongấy đã chịu thua,cổi áo nạp ra đánh đòn một trận. Ngay lời nói này,Sư hiểu được đạo lý Tiên sưLâmTế ở chỗ Tổ HoàngBá ăn gậy. * Sư khai đường, niệmhương:
- Một cây hươngnày vốn vì Sư huynh TamThánh,TamThánh đối với ta rất ít oi; vốn vì Sư huynh Đại Giác,Đại Giác đối với ta rất dư dật; chẳngbằng cúngdường Tiên sư Lâm Tế. * Tănghỏi:- Khi bốn phươngtámhướng đến làmsao? Sư bảo:- Đánh khoảnggiữa. Tăngliền lễbái. Sư bảo:
- Hômqua điphótrai giữa đườnggặp một trận gió lớnmưa to, phảiđến

trong cổ miếu ẩn mình mới qua. Sư hỏi vị Tăngmới đến:- Ở chỗ nào đến? Tăngthưa:- Ở chỗ Thiền sư Thôi đến.
- Có đemđược cái hét của Thiền sư Thôi chăng?
- Chẳng đemđến được.
- Thế ấy chẳngphải ở chỗ Thiềnsư Thôi đến. Tăng liền hét. Sư bèn đánh.

* Sư dạy chúng:
- Tachỉ nghe ngoài hành langhét, ởgiá sau cũnghét.Cácôngchớ cóhét mù, hét loạn,dù cho hétđược HưngHóa bay đến trụ tronggiữa trời,lại phải rơi xuốngtắt thở, đợiHưngHóa tỉnh lạisẽbảo ông“chưa hiện tại”. Vì cớ sao?Ta chưa từngnhằmtrongmàn lụa đỏ để chân châu,với nhữngngười các ônghét loạn trong hư không để làm gì? * Vua ĐườngTrangTôngđi Hà Bắctrởvề đến Ngụy Phủ dừnglại Hành

Cung, cho sứ mời Sư. Sư đến,Vua hỏi:
- Trẫm thâu Trung Nguyên nhận được hòn ngọc quí, chưa từng có người trả

giá. Sư nói:- Xin Bệ hạ cho xem. Vua lấy hai tay vuốt từ đầu đến chân. Sư nói:- Ngọc quí của quân vương ai dám trả giá. TrangTôngrất vui, ban cho Sư tử y và hiệu,Sư đều từ chối chăúngnhận. Vua bèn tăëng ngựa, Sư nhận. * Sư cỡi ngựa, chợt bị ngựa quăngté gãy chân.Sư gọi: Viện chủ!chuốt cho ta một cái chân cây. Việnchủ chuốtxongđemđến cho Sư. Sư cặp vào đi khấp khểnh chungquanh viện,hỏi Tăngchúng:
- Các ngươi biết Lão tăngchăng? ChúngTăngđáp:- Làmsao mà không biết Hòathượng. Sư bảo:- Pháp sư què nói được đi chẳngđược. Sư đi đến pháp đườngsai Duy-na đánh chuônghọp chúng. Chúngtụ họp,

Sư bảo:
- Lại biết Lão tăng chăng? Chúngkhôngđáp.Sư ném chân cây, ngồi ngay thẳng thị tịch.

* 16. VIỆN TAM THÁNH - THIỀN SƯ HUỆ NHIÊN

Sau khi được LâmTế truyền tâmpháp,Sư dạo khắp các tùnglâm.Đến

NgưỡngSơn, NgưỡngSơn hỏi:- Ngươi tên gì? Sư thưa:- Huệ Tịch. NgưỡngSơn bảo:- Huệ Tịch là tên của ta.
- Huệ Nhiên. NgưỡngSơn cười to.

* Nhân có vị quan đếnhỏiđạo, NgưỡngSơn hỏi: Quan ở vị nào?Quan thưa: Thôi quan.NgưỡngSơn dựngđứngphất tử hỏi: Lại Thôi được cái này chăng? Quan khôngđối được.NgưỡngSơn dạy chúngđáp; nhiều người đáp mà không hợp. Sư bệnh nằmtại nhàniết-bàn,NgưỡngSơn saithịgiả đến thỉnh Sư đáp. Sư bảo thị giả: Chỉ nói với Hòa thượngngày naycó việc.NgưỡngSơn lại sai thị giả đến hỏi: Chưa biết có việc gì? Sư đáp: Tái phạm chẳngtha. Sư đến HươngNghiêm, Hương Nghiêm hỏi:- Ở đâu đến? Sư thưa:- Ở LâmTế đến.
- Đemđược thanh kiếmcủa LâmTế đến chăng? Sư lấy tọa cụ che miệng,đánh rồi đi.

* Đến Đức Sơn,Sư vừa trải tọa cụ, Đức Sơn bảo:
- Chớ trải cáikhăn phủi bụi, trongđây không có canh cặn cơm thừa. Sư thưa:- Dù có cũng không có chỗ đổ. Đức Sơn liền đánh,Sư chụp gậy đẩy thẳngđến giườngthiền. Đức Sơn cười to. Sư khóc nói: trời xanh!rồi xuốngnhà thamthiền. * Sư ở hội Tuyết Phong, Tuyết Phong nói:
- Mỗi người tự có tấmgươngxưa một mặt,con khỉ con vượn cũngcó tấm

gươngxưa một mặt. Sư ra hỏi:
- Bao nhiêu kiếp khôngtên,tại sao Hòa thượng lập tên gươngxưa? Tuyết Phong nói:- Bị vết tích. Sư quở:- Lão Hòa thượng này câu thoại đầu cũngchẳngbiết. Tuyết Phong nói:- Lão tăng tội lỗi, bởitrụ trì nhiều việc.

* Gặp Hòa thượngBảo Thọ khai đường(mở hội thamthiền),Sư đẩy một vị Tăngra trước Bảo Thọ.Bảo Thọ liền đánh vị Tăngấy.Sư nói: Trưởnglão vì người thế ấy,làm mù mắt hết nhân dân trongthành Trấn Châu. * Ở Viện Tam Thánh, Sư thượngđường:
- Ta gặp người liền ra, ra thì chẳng vì người. Liền xuống tòa.

* 17. HÒA THƯỢNG ĐẠI GIÁC

Lời Sư thamLâmTế và tiếp HưngHóa đã nói tronghai vị ấy.Khi sắplâm

chung,Sư gọi chúng bảo:
- Ta có một mũi tên cần trao cho ngươi. Có vị Tăng bước ra thưa:- Con xin mũi tên của Hoà thượng. Sư hỏi:- Ngươi nói thế nào là mũi tên? Vị Tăngấy liền hét!Sư đánh mấy gậy,rồi lui về phươngtrượng.Sư gọi vị

Tăngấy vào hỏi:- Ngươi hội chăng? Tăngđáp:- Chẳng hội. Sư lại đánh mấy gậy xong, ném gậy nói:
- Về sau gặp người sáng mắt thuật lại rõ ràng. Sư liền từ giã chúng thị tịch.

18. THIỀN SƯ VĂN HỶ

(820-899) Sư họ Chu quêở Ngữ Khê Gia Hòa, xuất gia hồi bảy tuổi. Niên hiệu KhaiThành nămthứhai (837), Sư đếnTriệu Quậnthọ giớicụ túc,họctập luậtTứ phần.Đếnniên hiệuHội Xương(841-846) phế giáo,Sư trở lại thế gian giấu kín chí xuất trần.Sangniên hiệuĐại Trung(847) sùngtu TamBảo, Sư đến chùa Tề Phongở DiêmQuan tiếp tục tu hành.

Sau,Sư đến yết kiến Thiền sư Tánh Khôngở núi Đại Từ. Tánh Khôngbảo: Ngươi sao không đi thamvấn các nơi?

Sư đi thẳnglên núi Ngũ Đài ởchùa Hoa Nghiêm, sanglễ bái hangKim Cang, gặp một ônggià dắt trâu đi, mời Sư vàochùa.Đến chùa,ônggọi: Quân Đề! Có đồngtử: dạ!ra đón.Ônggià thả trâu, dẫnSư vào trong,Sư nhìn thấy nhàcửa đều hiện sắc vàng.Ônggià ngồi trên giường, chỉ cái đôn bảo Sư ngồi. Ônggià hỏi:- Vừa ở đâu đến? Sư thưa:- Ở phươngnamđến.
- Phươngnam Phật pháp trụ trì thếnào?
- Đời mạt pháp Tỳ-kheo ít giữ giới luật.
- Chúng nhiều ít?
- Hoặc ba trăm, hoặc năm trăm. Sư hỏi lại:- Ở đây Phật pháp trụ trì thếnào?
- Rắn rồnglẫn lộn, phàmthánh chung ở.
- Chúng nhiều ít?
- Trước ba ba, sau ba ba. (Tiền tam tam, hậu tamtam.) Đồngtử dângtrà và tô lạc, Sư dùngvào cảmthấy tâmý sảngkhoái. Ônggià đưa chungpha lê lên hỏi Sư:- Phươngnamlại có cái này chăng? Sư thưa:- Không.
- Hằng ngày lấy cái gì uốngtrà? Sư khôngđáp được. Thấy bóngmặt trời xế chiều, Sư hỏi:
- Tôi xin nghỉ lại một đêm ởđây được chăng? Ônggià bảo:- Ông còn chấp tâm chẳng được nghỉ.
- Tôi đâu có chấptâm.
- Ngươi đã thọ giới chưa?
- Thọ giới đã lâu.
- Ngươi nếu không chấp tâmđâu cần thọ giới. Sư từ tạ trở xuống.Ônggià sai đồng tử tiễn chân. Sư hỏi đồng tử:- Trước ba ba sau ba ba, là nhiều ít? Đồngtử gọi: Đại đức!Sư ứngthanh: Dạ!Đồng tử bảo: Ấy nhiều ít? Sư lại hỏi:- Đây là chỗ gì? Đồngtử đáp:- Đây là chùa Bát-nhã tronghangKimCang. Sư buồn bã,biết ônggià đó là Văn-thù mà khôngthế nào gặp lại được. Sư đảnh lễ Đồngtử xin một câu khi từ biệt.Đồngtử nói kệ: Diện thượngvô sân cúng dường cụ Khẩu lý vô sân thổ diệâu hương Tâmlý vô sân thị trân bảo Vô cấu vô nhiễmthị chân thường.

Dịch: Trên mặt khôngsân đồ cúng dường Trongmiệngkhông sân xuất diệu hương Trongtâmkhông sân làtrân bảo Khôngnhơ khôngnhiễmlà chân thường. Nói xong,Quân Đề và chùa đều ẩn,chỉ thấy trongmây nămsắc Văn-thù cỡi kimmao sư tử qua lại, chợtcó cụmmây trắngtừ phươngđôngbay qua chelấp. * Niên hiệu HàmThôngnămthứ ba (862),Sư đến HồngChâu lại viện Quan Âmyết kiến NgưỡngSơn.Qua câunói,Sư liền khế ngộ bản tâm. NgưỡngSơn cử Sư xung chức Điển tọa. * Sư nấu cháo,thườngthấy Văn-thù hiện trên nồi cháo. Sư lấy cây giầmquậy

cháo đập,nói:- Văn-thù tự Văn-thù, Văn Hỷ tự Văn Hỷ. Văn-thù nói kệ: Khổ hồ liên căn khổ Điềmqua triệt đới điềm Tu hành tam đại kiếp Khước bị lão tănghiềm. (Dưa đắnggốc vẫn đắng Dưa ngọt rễ cũngngon Tu hành ba đại kiếp Lại bị lão tăng đòn.) * Một hôm,có một vị Tănglạ đến xinmột bữa cơm, Sư bớt phầnăn của

mình cúngdường. NgưỡngSơn dự biết hỏi:
- Vừa rồi có người đã vào quả vị đến,ngươi có cấp phần ăn chăng? Sư thưa:- Bớt phần của con cúng dường. NgưỡngSơn bảo:- Ngươi được lợi ích lớn.

* Niên hiệu QuangKhải nămthứ ba (887),Tiền Vươngthỉnh Sư trụ Long

Tuyền Giải thự (nay là viện Từ Quang). Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là tướng Niết-bàn? Sư đáp:- Chỗ khói hương hết, nghiệm.
- Thế nào là đạiý Phật pháp? Sư gọi Viện chủ đến! ôngthầy này bị bệnh điên.
- Thế nào là tự mình? Sư lặng thinh. Vị Tăng ấy mờ mịt, lại hỏi câu trên. Sư bảo:- Trời trongbụi mù, chẳng nhằm bên mặt trăng bay.

* Niên hiệu QuangHóa nămthứ hai (899), Sưcó chútbệnh. Đến ngày hai

mươi bảy thángmười vào lúc giờ tý giữa đêm,Sư bảo chúng:
- Tâmtamgiới hết tức là Niết-bàn. Nói xong, Sư ngồi kiết già thị tịch, thọ tám mươi tuổi, sáumươi tuổi hạ.

* 19. THIỀN SƯQUANG DŨNG

ở NamTháp Sư họ Chươngquê ở PhongThành – DựChương. Khi mẹ sanh Sư, có thần quangsoi sángkhắp sân,ngựa trong chuồngđều kinh hoảng, nhân đó đặt tên Sư là Quang Dũng. Thuở nhỏ Sư rất thông minh, theo NgưỡngSơn xuất gia.

Sư sangmiền Bắc yết kiến LâmTế,lạitrởvề hầu NgưỡngSơn.Ngưỡng Sơn hỏi:- Ngươi đến làmgì? Sư thưa:- Đảnh lễ ra mắt Hòa thượng.
- Thấy Hòa thượngchăng?
- Dạ thấy.
- Hòa thượngsao giống in lừa?
- Con thấy Hòa thượngcũng chẳnggiốngPhật.
- Nếu chẳng giốngPhật thì giốngcái gì?
- Nếu có chỗ giốngthì cùng lừa khác gì? NgưỡngSơn ngạc nhiên nói:
- Phàmthánh cả hai đều quên,tình hết, thể hiện bày,ta lấy đâynghiệmxét

người,hai mươi nămkhôngngờ vực. Con nên gìn giữ đó. NgưỡngSơn thườngchỉ Sư bảo với nguời:
- Kẻ này là nhụcthân Phật.

* Sau, Sư kế vị ở NgưỡngSơn tháp phía nam.Có vị Tănghỏi:
- Văn-thù là thầy bảy đức Phật, Văn-thù có thầy chăng? Sư đáp:- Gặp duyên liền có.
- Thế nào là thầyVăn-thù? Sư dựngđứng cây phất tử chỉ đó. Tăngthưa:- Cái ấy là phải sao? Sư ném cây phất tử khoanh tay.

* Tănghỏi:- Thế nào là diệu dụngmột câu? Sư đáp:- Nước đến thành hồ.
- Chân Phật ở tại chỗ nào?
- Nói ra khôngtướng, cũngchẳngtại nơi khác. Khôngrõ Sư tịch lúc nào và ở đâu.

* 20. THIỀN SƯ TOÀN KHOÁT

ở NhamĐầu -(828-887) Sư họ Kha quê ở Tuyền Châu. Thuở thiếu thời, Sư theo Nghị Cộng ởThanh Nguyên xuất gia.Sau Sư đến TrườngAn ở chùa Bảo Thọ thọ giới cụ túc và học tập các bộ kinh luật.

Sư dạo khắp các thiền uyển,kết bạn cùngTuyết PhongNghĩa Tồn,Khâm Sơn Văn Thúy.Từ núiĐại TừsangLâmTế,LâmTế đã qui tịch, đếnyết kiến NgưỡngSơn.

Vừa vào cửa, Sư đưa cao tọacụ, thưa:Hòa thượng.NgưỡngSơn cầmphất tử toan giở lên. Sư thưa: Chẳng ngại tay khéo. * Đến thamyết Đức Sơn,Sư cầmtọa cụ lên pháp đườngnhìn xem. Đức Sơn hỏi: Làmgì? Sư quát tháo.Đức Sơn hỏi: Lão tăngcó lỗi gì? Sư thưa: Lưỡngtrùng côngán.Sư trở xuốngnhà thamthiền.Đức Sơn nói:Cái ôngthầy intuồngngười hành khước.

Hômsau lên thưa hỏi,ĐứcSơn hỏi:Xà-lê phải vị Tăngmới đến hômqua chăng? Sư thưa: Phải.Đức Sơn bảo: Ở đâu học được cái rỗngấy? Sư thưa: Toàn Khoát trọn chẳngtự dối.Đức Sơn bảo: Về sau chẳng được cô phụ Lão tăng.

Hômkhác đến tham,Sư vào cửa phươngtrượngđứngnghiêngmình hỏi: Là phàm làthánh? Đức Sơn hét!Sư lễ bái.

Có người đemviệc ấy thuật lại cho ĐộngSơn nghe.ĐộngSơn nói: Nếu chẳngphải Thượngtọa Khoát rất khó thừa đương.Sư nghe được lời này bènnói: Ônggià ĐộngSơn chẳngbiết tốt xấu lầm buông lời, ta đương thời một tay đưa lên một tay bắt. * Tuyết Phongở Đức Sơn làmphạn đầu(trưởngban trai phạn). Một hôm cơmtrễ,Đức Sơn ômbát đếnpháp đường. Tuyết Phongphơi khăn lau,trôngthấy Đức Sơn bèn nói: Ônggià này,chuôngchưa kêu trốngchưa đánh mà ômbát đi đâu?

Đức Sơn trởvề phươngtrượng. Tuyết Phong thuật việc nàychoSư nghe. Sư bảo: Cả thảy Đức Sơn chẳng hội câu rốt sau.

Đức Sơn nghe,sai thị giả gọi Sư đến phươngtrượng, hỏi: Ôngchẳngchấp nhận Lão tăng sao? Sư thưa nhỏ ý ấy.

Đến hômsau,Đức Sơn thượngđườngcó vẻ khác thường. Sư đến trước nhà tăngvỗ tay cười to, nói: Rất mừng!ôânggià Đườngđầu hội được câu rốt sau, người trongthiên hạkhôngbì được ông,tuynhiêncũngchỉ sốngđượcba năm (quả nhiên ba nămsau Đức Sơn tịch). * Một hôm,Sư cùngTuyết Phong,KhâmSơn ba người họp nhau,bỗngdưng Tuyết Phongchỉ một chén nước.KhâmSơn nói: Nước trong,trănghiện.Tuyết Phongnói: Nước trong, trăngchẳnghiện.Sư đá chén nước rồi đi. Từ đó về sau, KhâmSơn đến ĐộngSơn. Sư và Tuyết Phong nối pháp Đức Sơn. * Sư cùngTuyết Phongđến từ Đức Sơn.Đức Sơn hỏi: Đi về đâu? Sư thưa: Tạmtừ Hòa thượnghạ sơn.Đức Sơn hỏi: Con về sau làmgì? Sư thưa: Chẳng quên.Đức Sơn hỏi: Con nươngvào đâu nói lời này? Sư thưa: Đâu chẳngnghe “trí vượt hơn thầy mới khamtruyền trao, trí ngangbăèngthầy kémthầy nửa đức”. Đức Sơn bảo: Đúngthế!đúngthế! phải khéo hộ trì. Hai vị lễbái rồilui.

Tuyết Phongvề Mân Xuyên ở gộp Tuyết Phongtrên núi TượngCốt. Sư cất am ởnúi Ngọa LongĐộngĐình.Đồ chúng tấp nập kéo đến. * Tănghỏi:- Khôngthầy lại có chỗ xuất thân chăng? Sư đáp:- Trước tiếnglôngxưa nát.
- Kẻ đường đườngđến thì sao?
- Đâmlủng con mắt.
- Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn sang?
- Dời ngọn núi Lô đi, ta sẽ vì ôngnói.

* Sư cùngLa Sơn đi xemnền tháp. Đigiữa đườngLa Sơn gọi: Hòa thượng! Sư xoay đầu hỏi: Làmgì? La Sơn đưa tay chỉ nói: Trongấy có miếngđất tốt. Sư quở: Kẻ bán dưa ởQuaChâu.Lại đi khoảngít dặm, La Sơn lễ bái hỏi: Hòa thượng đâu chẳngphải ở ĐộngSơn ba mươi nămmàchẳngchấp nhận ĐộngSơn ư? Sư đáp: Phải. La Sơn lại hỏi: Hòa thượngđâu chẳng phải nối pháp Đức Sơn mà chẳng chấp nhận Đức Sơn chăng? Sư đáp: Phải. La Sơn hỏi tiếp: Chẳngchấp nhận Đức Sơn thì miễn hỏi, còn ĐộngSơn có khuyết điểmgì? Sư làmthinh giây lâu đáp: ĐộngSơn là ông Phật đẹp,chỉ là không hào quang. * Sư hỏi vị Tăngmới đến:- Ở đâu đến? Tăngthưa:- Ở Tây Kinh đến.
- Sau trận giặc HoàngSào lại lượm được kiếmchăng?
- Lượmđược. Sư đưa cổ làmthế nhận chặt.Tăng nói: Đầu thầy rơi. Sư cười to.

* Sư dạy chúng:
- Phàmviệc trongđại tổngcươngtôngphải biết cú.Nếu chẳngbiết cú khó hội được câunói. Cáigì là cú?Khitrămviệc chẳngsuy nghĩ, gọi là chánhcú, cũnggọi là cư đảnh(ởtrên đảnh), làđược trụ, là rõràng,làtỉnh tỉnh,làchắc thật, là khi Phật chưa sanh, là đắcđịa, là cùngkhi ấy sẽ cùngkhi ấy v.v… Phá tất cả thị phi mới cùngtiện, chẳngcùngtiện lăn trùngtrục dưới đất. Nếu nhìnchẳngthấu liền bị người đâmđui mắt.Chỗ con mắt nhìn lờmờ in tuồngcon dêbị giết mà chưa chết.Cổ nhân nói “hôn trầmchăúngtốt,cần chuyển được mới nên”.Chạm đến liền chuyển mới cùng tiện, chẳngcùng tiện. Thị cú cũngchặt phi cú cũng chặt, tự nhiên lăn trùngtrục,tự nhiên trước mắt hiện rõ ràng,no tràn hông. Chẳnghiểu chối bỏ, chẳnghiểu nhai nát. Đâuchẳngnghenói “chối bỏ vật làtrên, theo vật là duới”.Vừa khởi tíxíu tình liềnrơixuốngđất.Nếu lànhai nát thìheo chómắt đỏ ngầu.

Nếu có người hỏi thế nào là thiền,nên đáp với y: “bịt lỗ đít lại,mới có ít phần hơi hám,mới biết cạn sâu lớp lớp”…

Huynh đệ!thấy cùngchăng? nói thế hộichăng? Chớcótrọn ngày rầmrĩ, sẽ khôngcó ngày xong.Muốn đượcdễ hộicầnbiết ởtrướcthanh sắcchẳngbị muôn cảnh làmhoặc loạn,tự nhiên hiện rõ ràng,tự nhiên vô sự. Tiến tới trước thanh sắc mà vẫn thản nhiên,in tuồngmột đốnglửa lớn,chạmđến liền cháy,lại còn có việc gì? Đâu khôngnghe nói “chẳngphải trần chẳngxâmphạmta,mà khi ta vô tâmnó cháy”. * Sau này có người hoặc hỏi Phật, hỏipháp,hỏiđạo,hỏi thiền,Sư đều hư lên một tiếng.Sư thườngbảo chúng: Khi Lão già này đi, sẽ rống lên một tiếng rồi đi. * Đời Đườngsau thời QuangKhải,TrungNguyên giặc cướp dấy lên,chúùng Tăngđều đi tránh nơi khác.Sư vẫn an nhiên ở đây.Một hôm giặc đến, chúngtrách Sư khôngcó gì dângbiếu,bèn đâmSư. Sư thần sắc khôngđổi, chỉ rốnglên một tiếngrồi chết. Tiếngấy vangxa đến mười dặm. Sư tịch nhằm nămQuang Khải thứ ba (887) ngày mùng tám tháng tư.

* 21. THIỀN SƯ NGHĨA TỒN

ở Tuyết Phong - (822-908) Sư họ Tằngngười NamAn Tuyền Châu.Sư sanh tronggia đình thờ Phật, thuở nhỏ đã khôngchịu ăn thịt cá.Còn trongnôi mà Sư nghe tiếngchuông,hoặc thấy tràng phan, hoa hương, tượng Phật Bồ-tát liền cười.

Nămmười hai tuổi. Sư theo cha đến chùaNgọc Gián ởBồ Điền, thấy Luật sư Khánh Huyền bèn đảnh lễ nói: thầy con!rồi ở lại đây luôn. Đến mười bảy tuổi, Sư được cạo tóc. Sau,Sư đến chùa BảoSát ở UKhê thọgiới cụtúc. Sư thường dạo qua các thiền họäi. * Tại ĐộngSơn,Sư làmPhạn đầu (trưởngban trai phạn) đangđãigạo.Khâm Sơn hỏi: Đãi cátbỏ gạo hayđãi gạo bỏ cát?Sư đáp: Gạocát đồngthờibỏ. Khâm Sơn hỏi: Đại chúnglấy gì ăn? Sư bèn lật úp thau đãi gạo.KhâmSơn nói: Cứ theo nhân duyên này,huynh hợpởĐức Sơn. * Một hôm, ĐộngSơn hỏi: Làmgì đây? Sư thưa: Đẽo máng.ĐộngSơn hỏi: Đẽo mấy búa được thành? Sư thưa: Một búađẽo thành. ĐộngSơn bảo: Vẫn là việc bên này,việc bên kia thì sao? Sư thưa: Hẳn được khôngchỗ hạ thủ. Động Sơn bảo: Vẫn là việc bên này,việc bên kia thì sao?Sư im lặng. *

Sư đến tạmbiệt ĐộngSơn,ĐộngSơn hỏi: Ngươi đi đâu? Sư thưa: Đi về trongđảnh núi. ĐộngSơn hỏi: Đươngthời từđườngnào ra? Sư thưa: Từ đường vượn bay đảnh núi ra.ĐộngSơn hỏi: Nay quay lại đườngmà đi? Sư thưa: Từ đườngvượn bay đảnh núi đi.ĐộngSơn bảo: Có người chẳngtừ đườngvượn bay đảnh núi đi, ngươi biết chăng? Sư thưa: Chẳngbiết.ĐộngSơn hỏi: Tại sao chẳng biết? Sư thưa: Y khôngmặt mày.ĐộngSơn bảo: Ngươi đã chẳngbiết,sao biết khôngmặt mày? Sư khôngđáp được. * Đến Đứùc Sơn, Sư hỏi: Tông thừa từ trước, con có phần cùngchăng? Đức Sơn đánh một gậy,bảo: Nói cái gì? Sư thưa: Chẳng hội. Hôm sau, giờ thưa hỏi, Đức Sơn bảo chúng: Tông của ta khôngngữ cú,thật khôngmột pháp cho người.Sư nhân đó có tỉnh. * Sư cùngNhamĐầu đi đếnNgao Sơn ở Lễ Châu gặp trở tuyết(tuyết xuống quá nhiều) dừnglại, NhamĐầu mỗi ngày cứ ngủ,Sư một bề ngồi thiền.Một hôm, Sư gọi: Sư huynh!Sư huynh!hãy dậy. Nham Đầu hỏi:- Làm cái gì? Sư nói:
- Đời nay chẳnggiải quyết xong, lão Văn Thúy đi hành khước đến nơi chốn,

bị y chê cười, từ ngày đến đây sao chỉ lo ngủ? Nham Đầu nạt:
- Ngủ đi!mỗi ngày ngồi trên giườnggiốngnhư thổ địa, ngày sau bọnma

quỉ namnữ vẫn còn. Sư chỉ trong ngực nói:- Tôi trong ấy còn chưa ổn, không dám tự dối.
- Tôi bảoôngsau này lên trênchót núicất thảo amxiển dươngđại giáo,sẽ

nói câu ấy.
- Tôi thật còn chưa ổn.
- Nếu ôngthật như thế,cứ chỗthấy của ôngmỗi mỗi thôngqua,chỗ phải

tôi sẽ chứngminh cho ông, chỗ chẳng phải tôi sẽ vì ôngđuổi dẹp.
- Khi tôi mới đếnDiêmQuan thấy thượngđườngnói nghĩa sắc khôngliền

được chỗ vào.
- Từ đây đến ba mươi năm rất kỵ khôngnên nói đến.
- Tôithấy bàikệ của ĐộngSơn quasông: “Thiết kỵ tùngtha mít, điềuđiều

dữ ngã sơ,cừ kim chánh thị ngã, ngã kim bất thị cừ.”
- Nếu cùng ấy tự cứu cũngchưa tột. Sau,hỏi Đức Sơn: việc trongtôngthừa từtrước concóphần chăng,Đức

Sơn đánh một gậy hỏi: nói cái gì, tôi khi đó giốngnhư thùng lủngđáy. Nham Đầu nạt:
- Ông chẳng nghe nói “từ cửa vào chăúng phải của báu trong nhà”?
- Về sau làmthế nào mới phải?
- Về sau, nếu muốn xiển dươngĐại giáo,mỗi mỗi từ tronghôngngực mình lưu xuất,sau này cùng tache trời che đất đi! Sư nhân câu ấy đại ngộ liền đảnh lễ, đứngdậy kêu luôn: Sư huynh!ngày nay mới là thành đạo ở Ngao Sơn. * Tănghỏi:- Hòa thượng thấy Đức Sơn được cái gì liền thôi? Sư đáp:- Ta đi tay không, về tay không.

* Có hai vị Tăngđến,Sư lấy tay chặn cửa am,nhảy vọt ra,nói: Ấy cái gì? Tăngcũngnói: Ấy cái gì? Sư cúi đầu vào am.Tăngtừ Sư đi nơi khác.Sư hỏi: Đi nơi nào? Tăngthưa: Hồ nam.Sư bảo: Ta có người bạn đồnghành ở NhamĐầu, gởi ôngmột lá thơ đưa hộ.Thơ viết: “Tôi gởi thơ lên Sư huynh, từ ngày tôi thành đạo ở Ngao Sơn về sau cho đến ngày nay vẫn còn no chẳng đói.”

Tăngđến NhamĐầu,NhamĐầu hỏi: Từ nơi nào đến? Tăngthưa: Tuyết Phongđến,có thơdânglên Hòa thượng.NhamĐầu tiếp thơxonghỏi: Có ngôn cú gì khác chăng? Tăngbèn thuật lại lời trước.NhamĐầu hỏi: Ôngấy nói sao? Tăng thưa: Khôngnói, chỉ cúi đầu vào am.NhamĐầu nói: Ôi!ta hối hận lúc đầu chẳng nói với y câu rốt sau. Nếu nói với y thì người trong thiên hạkhônglàmgì được lão Tuyết. * Tăngở lại đến cuối hạ mới lên thưa hỏi câu ấy.NhamĐầu bảo: Sao chẳng hỏi sớm? Tăngthưa: Chưa dámdễ dàng.NhamĐầu bảo: Tuyết Phongtuy cùngta đồngđiều sanh,mà chẳngcùng ta đồng điều tử.Cần biết câurốt sau chỉ làthế. * Vị Tănghỏi Hòa thượngTây Sơn: Thế nàolàý Tổ sưtừ Ấn sang? Tây Sơn

đưa cây phất tử lên chỉ đó. Tăngkhôngchấp nhận. Sau,vị Tăngấy đến thamvấn Sư. Sư hỏi: Ởnơi nào đến? Tăngthưa: Ở Chiết Trungđến.Sư hỏi: Hạ nămnay ởtại đâu? Tăngthưa: Ở TâySơn Tô Châu. Sư hỏi: Hòa thượngan ổn chăng? Tăngthưa: Khi đến thấy Ngài được muôn phước. Sư hỏi: Sao khôngở đó tu học? Tăngthưa: Phật pháp chẳngsáng. Sư hỏi: Có việc gì? Tăngthuật lại việc trước.Sư hỏi: Tại sao ôngchẳngchấp nhận Ngài? Tăng thưa: Ấy làcảnh.Sư bảo: Ông thấy kẻ namnữ ởTô Châu chăng? Tăng thưa:Thấy. Sư hỏi: Ôngthấy cây cối trên đườngchăng? Tăngthưa: Thấy.Sư bảo: Phàmthấy namnữ đất cát suối rừngthảy đều làcảnh, ôngchấp nhận nhữngcái ấy chăng? Tăngthưa: Chấp nhận. Sư bảo: Tạisaogiở phất tử ôngkhôngchấp nhận? Tănglễ bái thưa: Conchấpbướngnói bừa,xinHòa thượngtừ bi.Sư hỏi: Tộtcàn khôn là con mắt, ôngtìm chỗ nào ngồi xổm. Tăngkhôngđáp được. * Có một vị Tăng ở dưới núi cất thảo am,nhiều nămkhông cạo tóc,dùngmột ốngcây dài ra bên suối múc nước.Vị Tăngkhác thấy hỏi: Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn sang? Amchủ đáp: Suối sâu ống cây dài.

Sư nghe việc này,nói: rấtlàkỳ quái. Một hômSư cùngthị giả đemdao cạo theo đến am. Vừa gặp mặt,Sư dẫn lời nói trước hỏi, phải lời amchủ chăng? Am chủ nói: Phải. Sư bảo: Nếu nói đượcchẳngcạo tóc ông.Amchủ liền đi gội đầu, quì gối trước Sư, Sư liền cạo tóc cho.

* Tam Thánh Huệ Nhiên hỏi:- Cávàngvượt khỏi lưới lấy gì ăn? Sư bảo:- Đợi ôngvượt khỏi lưới sẽvì ông nói. Tam Thánh nói:
- Là thiện tri thức của một ngàn nămtrămngười,mà câu thoại đầu cũng

chẳngbiết. Sư bảo:- Lão tăng trụ trì nhiều việc.

* Sư hỏi vị Tăngmới đến: Vừa rời chỗ nào đến? Tăngthưa: Phú Thuyền (Thiền sư HồngTiến) đến.Sư hỏi: Biển sanh tử chưa qua,vì sao lại Phú Thuyền (úp thuyền)? Tăngkhôngđáp được,bèn trở về thuật lại Phú Thuyền.Phú Thuyền bảo: Sao khôngnói y khôngsanh tử. Tăngtrởlại nóilờinày. Sư bảo: Đây không phải lời của ông.Tăngthưa: Phú Thuyền nói thế ấy.Sư bảo: Ta có hai mươi gậy gởi cho Phú Thuyền, còn tatự ăn hai mươi gậy, chẳng can hệ gì việc Xà-lê. * Huyền Sa Sư Bị thưa:- Hiện nay có đại dụng,Hòa thượngphải làm sao? Sư đem ba trái cầu gỗ đồngthời ném ra. Huyền Sa ra bộ chẻ bia. Sư bảo:- Người hiện ở Linh Sơn mới được như vậy. Huyền Sa thưa:- Cũng là việc nhà mình.

* Một hôm, Sư ở trongnhàtăngđóngcửa trước cửa saunổilửa đốt,lạikêu: Cứu lửa!Cứu lửa!Huyền Sa đemmột thanh củi từ cửa sổ némvào trong. Sư bèn mở cửa. * Sư thượng đường:
- Núi Namcó một con rắn mũi to, hết thảy các ôngđều phải khéo xem. Trường Khánh bước ra thưa:
- Hôm nay trongnhà này có người tán thân mất mạng. Vân Môn lấy cây gậy ném trước Sư rồi ra bộ sợ. Có người đem việc này thuật lại Huyền Sa.Huyền Sa nói:
- Phải là huynh Lăngmới được.Tuy nhiên nhưthế,nếu tathì chẳngvậy. Tănghỏi:- Hòa thượng làm thế nào? Huyền Sa nói:- Dùngnúi Namlàmgì.

* Một hôm, Sư bảo Huệ Lăng (Trường Khánh):
- Ta thấyQui Sơn hỏiNgưỡngSơn “chư thánh đi chỗnào”, NgưỡngSơn

đáp: “hoặc ở trên trời, hoặc ở nhân gian”. Ngươi nói ý NgưỡngSơn thế nào? Huệ Lăngthưa:
- Nếu hỏi chỗ ravào của chư thánh mà nói thếấy thì khôngđược. Sư bảo:
- Ngươi đều không chấp nhận, chợt có người hỏi ngươi đáp thế nào?
- Chỉ nói lầm.
- Là ngươi chẳnglầm.
- Đâu khác với lầm.

* Sư sắp thị tịch, Sư tự chế tháp và làm bài minh,tựa rằng:
- Phàmtừ duyên mà có là trước sau thành hoại,chẳngtừ duyên mà được muôn kiếp thườngvững; Vữngthì hằngcòn,hoại thì tổn giảm. Tuy nhiên ly tán chưa đến,ngại gì dự bị sắp đặt? Sở dĩ, chất đá làmnhà,cưa cây đónghòm, bưng đất đổ đốnglàmkhám. Các việc đã đủ, đầu xây hướngnam,chân về hướngbắc, nằm ngang quanúi.

Chỉ mongđến giờ, đồngđạo chớtráiýta. Người biếttâmta, thì chẳngđổi chí ta, dặn sâu! lại dặn!…

Sư trụ Mân Xuyên hơn bốnmươi năm, học giả mùa Đôngmùa Hạ chẳng dưới số một ngàn năm trămngười.

Đời Lươngniên hiệu Khai Bình năm thứ hai (908) vào thángba,Sư có chút ít bệnh.Mân Soái sai lươngy đến xemmạch.Sư bảo: Ta chẳngphải bệnh,trọn chẳnguốngthuốc.Sư đểkệ và trao phápxong, ngày mùnghai thángnăm, sángđi dạo LamĐiền,chiều về tắmrửa, nửa đêmnhập diệt.Sư thọ támmươi bảy tuổi, nămmươi chín tuổi hạ.


ĐỜI THỨ BẢY SAU LỤC TỔ

I.-TÔNG TÀO ĐỘNG ĐỜITHỨ BA : có 14 vị
1- Thiền sư QuangHuệ ở Hà Ngọc
2- Thiền sư TùngChí ở KimPhong
3- Thiền sư Xử Chơn ởLộc Môn…

II.- TÔNG LÂM TẾ ĐỜITHỨ BA A- Nối pháp HưngHóa Tồn Tương: Thiền sư Bảo Ứng hay Nam Viện Ngung

III.-TÔNG QUINGƯỠNG ĐỜI THỨ TƯ A- Nối pháp Thiền sư Quang Dũng: có 5 vị
1- Thiền sư Toàn Phó ở Thanh Hóa
2- Thiền sư Huệ Thanh ởBa Tiêu…

IV.- NỐIPHÁP ĐỨC SƠN ĐỜI THỨ HAI A- Nối pháp Nham Đầu Toàn Khoát: có 9 vị
1- Thiền sư Sư Nhan ở Đoan Nham… B- Nối pháp Tuyết PhongNghĩa Tồn: có 56 vị
1- Thiền sư Sư Bị ở Huyền Sa
2- Thiền sư Huệ Lăng ởTrườngKhánh
3- Thiền sư Văn Yển ởVân Môn khai Tổ tông Vân Môn…

* 22. THIỀN SƯ HUYỀN NGỘ

HiệuQuang Huệ ở Hà Ngọc Ban đầu Sư ở LongTuyền thượng đườngdạy chúng:
- Hòa thượngTuyết Phongvì người như chim đại bàngcánh vàngbắt rồng

ăn. Có vị Tăng ra hỏi:- Hòa thượng thì thế nào? Sư bảo:- Ở nơi nào đi đến?
- Thế nào ý Tổsư từ Ấn sang?
- Sao chẳnglễ bái đợi chừng nào?
- Thế nào là mật truyền tâm? Sư lặng thinh giây lâu. Tăngthưa:- Thế ấy luống nhọclắngtai. Sư gọi thị giả bảo:- Đemlửa đến.

* Tănghỏi:
- Cổ nhân nói: “nếu nhớ một câu luận, một kiếp làmdã hồ tinh”, chẳngbiết

ý cổ nhân thế nào? Sư bảo:- Nhà tăngLongTuyền chưa từng khóa.
- Hòa thượngthế nào?
- Gió thổi bên tai.

* Tănghỏi:- Thế nào là một câu trước tiếng? Sư đáp:- In tuồngchẳngnói.
- Cổ nhân nói: “như một hạt tuyết trên lò lửa”, ý chỉ thế nào?
- Khéo tiếc giữ lôngmày.
- Chỉ dạy thế nào liềnchẳnglầmtrongthời gian?
- Không thểtrên tuyết lại thêm sương.
- Thế ấy là toànnhân nơi Hòa thượng?
- Nhân cái gì?

* Có khi Sư đưa gậy lên chỉ chúng:
- Từ trước vẫn lưu lại một đườngphương tiện này để tiếp người. Vị Tăng ra hỏi:- Hòa thượnglại đứngđầu đườngvậy.
- Tạ nhau xong. Tănghỏi:- Thế nào và Văn-thù? Sư đáp:- Khôngcó mặt trăngthứ hai.
- Việc hiện giờ thế nào?
- Chính là mặt trăng thứ hai.

* Tănghỏi:- Thế nào là lời Như Lai? Sư đáp:- Gió mạnh có dây trói.
- Thế nào là diệuminh chân tánh?
- Rộng rãi chớ bóp hẹp.

* Sư thượng đườnggiây lâu. Có vị Tăng bước ra hỏi:
- Vị chúngkiệt lực,họa ra cửa tư,chưa biết tha lỗi, chẳng tha lỗi? Sư vẫn lặêngthinh. *

23. THIỀN SƯ TÙNG CHÍ

Hiệu Huyền Minhở Kim Phong Thượngtọa Tiến hỏi:- Thế nào là chánh chủ Kim Phong? Sư đáp:- Đây cách trấn huyện chẳngxa,Xà-lê chớ thứ lớp.
- Sao chẳngnói?
- Miệng như bàn đá.
- Ngàn phong muôn phong, thếnào là Kim Phong? Sư bèn vạch trán rồi thôi.

* Sư đưa chiếc gối chỉ Tăngbảo:
- Tất cả người gọi làchiếc gối, Kim Phongnói chẳng phải. Tăngthưa:- Chẳngbiết Hòa thượng gọi làgì? Sư cầm chiếc gối đưa lên. Tăngthưa:- Như thế thì y đó mà hành? Sư hỏi:- Ngươi kêu là gì?
- Chiếc gối.
-Rơi tronghangKimPhong.

* Tănghỏi:- Thân này vô tri như cây đất ngói đá,cái này thế nào? Sư bước xuốnggiườngthiền lại nắmlỗ tai vị Tăngấy vặn.Tăngđau quá la

lên. Sư bảo:- Ngày nay mới nắm được cái vô tri. Tănglễ bái đi ra.Sư gọi: Xà-lê!Tăngxoay đầu lại. Sư bảo: Nếu vào nhà tăngkhôngđược nói lại.Tănghỏi: Vì sao? Sư bảo: Sẽ có nhiều người cười Kim Phongtâmlão bà. * Sư thượng đường:
- Việc còngiấu kín, hợplýnên lấytênnhọn chống.Có người nóiđược

chăng? Nếu có người nói được, KimPhongsẽ chia nửa Viện cho ở. Có vị Tăng bước ra làm lễ. Sư bảo:- Thấy nhau dễ được,ởchung tốt đẹp khó,vì người. Sư bèn xuốngtòa. Sư hỏi Tăng: Ra đi từđâu?Tăngthưa: Từ Triệu Châu. Sư hỏi: TriệuChâu nối pháp ai? Tăngthưa: NamTuyền.Sư bảo: Ôngđâu phải từ Triệu Châu đi? Tăngthưa: Chẳngbiết tôn ý Hòa thượngthế nào? Sư bảo: Triệu Châu thật nối pháp NamTuyền.

Đến chiều giờ thưa thỉnh,Tăngthưa: Sáng này nhờơn Hòa thượng từ bi mà con chưa hội, thỉnh Hòa thượngchỉ dạy.Sư bảo: Nếu đến chỗ khác,chớ nói câu sau của KimPhong.Tăng hỏi: Vì sao thế? Sư bảo: E làmnhục Triệu Châu. Tănghỏi:- Thế nào là gia phongcủa Hòa thượng? Sư đáp:- Trước cửa Kim Phongkhôngcó tấmbảngnămdặm.

* Về sau Sư trụ tại viện Báo Ân ở Kim Lăngvà tịch tại đây. Vua phongthụy là Viên QuảngThiền sư tháp hiệu Qui Tịch.

* 24. THIỀN SƯ XỬ CHƠN

Ở Lộc Môn Sư trụ trì tại viện Hoa Nghiêm ởnúi Lộc Môn. Có vị Tănghỏi: Thế nào là gia phongcủa Hòa thượng? Sư đáp: Có muối khônggiấm.Tănghỏi: Thếnào làđạonhân?Sư đáp: Có miệnggiốnghệt lỗmũi. Tănghỏi: Chợt gặp khách đến đemcái gì đốiđáp? Sư bảo: Cổnggỗ cửa lá cảmơn ôngđi qua. * Tănghỏi: Tổ Tổ tươngtruyền,truyền vật gì? Sư bảo: Ca-sa KimLan.Tăng

hỏi: Thếnào là Bát-nhã trong rương? Sư bảo: Trongđiện Phật để sáu trămquyển. Tănghỏi: Sau khi Hòa thượng trămtuổi sẽ đi về đâu? Sư đáp: Làmcon trâu nhà họ Lý ởdưới núi. Tăngthưa: Chocon cùngđi theo được chăng? Sư bảo: Nếu ôngđi theo chớ giốngđầu mọc sừng. Tăngđáp: Dạ!Sư hỏi: Nên đến chỗ nào? Tăngthưa: Con mắt Phật biện còn chẳngđược.Sư bảo: Nếu chẳngbỏ qua cũnglà mờ mờ. * Tănghỏi: Thế nào làThiền?Sư đáp: Loan phụngvào lồnggà.Tănghỏi: Thế nào là đạo? Sư đáp: Chỉ sen cột voi lớn.Tănghỏi: Khi kiếp hoại cái này có hoại chăng? Sư đáp: Đến bờ nhìn mắt cọp,khắp nơi một trườngsầu.Tănghỏi: Thế nào là chỗ Hòa thượngchuyển thân? Sư đáp: Canh ba đêmqua rơi mất chiếc gối. Sư có làmbài kệ dạy chúng: Nhất phiến ngưng nhiên quangxán lạn Nghĩ ý truy tầmtốt nan kiến Bỉnh nhiên trịch trước khoát nhân tình Đại sự phân minh giai tổng biện. Thị khoái hoạt vô hệ bạn Vạn lượnghuỳnh kim chung bất hoán Nhậmtha thiên thánh xuất đầu lai Tùng thị hướngcừ ảnh trung hiện.

Dịch: Một mảnh lóng trong sángkhắp trời Để lòngtìm kiếmcách xa vời Rõ ràngném đến nhân tình rỗng Việc lớn phân minh thảy biện rồi. Mới là vui sốngkhôngbuộc ràng Muôn lượngvàng ròng đổi chẳngmàng Mặc tình ngàn thánh hiện ở thế Từ ấy theo y trong bóngvàng.

* 25. THIỀN SƯ HUỆ NGUNG

Hiệu BảoỨng ởNam Viện Sư trụ trì NamViện nêngọi làNamViện Huệ Ngung,cũnghiệu BảoỨng

nên gọi Bảo Ứng Hòa thượng ởNhữ Châu. Sư thượng đườngdạy chúng:- Trên cục thịt đỏ vách đứng ngàn nhẫn. Có vị Tăng hỏi:
- Trên cụcthịtđỏvách đứngngàn nhẫn,đâuchẳngphải lời củaHòathượng? Sư đáp:- Phải. Vị Tăng ấy liền giở giườngthiền. Sư bảo: con lừa mù, liền đánh.

* Sư hỏi vị Tăngmới đến: Vừa rờinơinào đến? Tăngthưa: Vừa rờiTrường

Thủy.Sư bảo: Đi dòngđônghay dòngtây? Tăng thưa: Thảy khôngthế ấy. Sư hỏi: Làmsao? Tăng trân trọng.Sư liền đánh, đuổi xuống pháp đường.

* Sư hỏi Tăng: Vừa rời nơi nào đến? Tăngthưa: Vừa rời NhượngChâu.Sư hỏi: Đến làmgì? Tăngthưa: Riêngđến lễ bái Hòa thượng.Sư bảo: Dườngnhư lão NgungBảo Ứngchẳngở đây.Tăngliền hét!Sư bảo: Đã nói với ôngchẳngcó ở đây,lại hét cái gì? Tănglại hét!Sư liền đánh. Tănglễ bái.Sư bảo: Gậy này bổn phận ngươi đánh ta,mà ta lại đánh ngươi, bagậy nămgậy cốt lời này. * Hòa thượngTư Minh khi chưa trụ Tây Viện đến thamvấn Sư, lễ bái xong,

hỏi:
- Khôngcó vật gì tốt khác,từ Hứa Châu mua được dao cạo NhấtKhẩu

GiangTây đến hiến Hòa thượng. Sư hỏi:- Ôngtừ Hứa Châu đến, nơi nào mua được dao cạo Giang Tây? Tư Minh nắmtay Sư, bấmmột cái. Sư bảo:- Thị giả nhận lấy. Tư Minh phủi áo ra đi. Sư nói:- Athích thích.

* Sư thượng đườngnói:
- Các nơi chỉ đủ con mắt thốt trác đồngthời,mà chẳngđủ dụngthốt trác

đồngthời. Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là dụngthốt trác đồng thời? Sư đáp:
- Tác gia (bậc đạt đạo) thấy nhau chẳng thốt trác thì thốt trác đồng thời mất. Tăngthưa:- Đây vẫn chưa phải chỗ con hỏi. Sư hỏi:- Chỗ ngươi hỏi thếnào? Tăngthưa:- Mất. Sư liền đánh.Vị Tăng ấy chẳng chấp nhận.

* Sau vị Tăngấy ở tronghội Vân Môn nghe haivị Tăngnhắc lại nhân duyên này.Mộtvị Tăngnói: đươngthời NamViện đánh gãy Tăngkia.Ôngnghe lời nói này hốt nhiên đại ngộ. Chừngđó,ôngmới thấy chỗ đáp của NamViện.Ôngbèn trở về Nhữ Châu yết kiến Sư, Sư đã qui tịch.Ôngđến thưa hỏi PhongHuyệt. PhongHuyệt nhận ra liền hỏi:Thượngtọa khi xưa hỏiTiên sư câuthốt trácđồng thời đây chăng? Ôngthưa: Phải.PhongHuyệt hỏi: Hội chưa? Ôngđáp: Hội. PhongHuyệt hỏi: Ôngkhi ấy hội thế nào? Ôngnói: Tôi khi ấy in tuồngđi trong bóngđèn.PhongHuyệt nói: Ông hội.

* 26. THIỀN SƯ TOÀN PHÓ

HiệuThanhHóa - (882-947) Sư quê ở CônSơn quậnNgô,cha làmnghề mua bán.Sư theo chađến Dự

Chương nghe các thiền hội thạnh hành, liền xin xuất gia. Sư đến GiangHạ yết kiến Đại sưThanh Bình. ThanhBình hỏi:Ngươi đến cầu cái gì? Sư thưa: Cầu pháp.Thanh Bình cho là lạ,chấp nhận vào chúng.Sư được thọ giới, thờ thầyrất thuần cẩn.

Một hôm,Sư tự bảo: “Ông thầy học vô thường,đâu nên bày biện phiền như vầy?” Sư liền từ tạ thầy đi du phương.

Đến Nghi Xuân,Sư yếtkiến Thiền sư QuangDũng. QuangDũnghỏi: Từ đâu đến? Sư thưa: Từ Ngạc Châu đến. QuangDũnghỏi: Sứ quân Ngạc Châu tên gì? Sư thưa: Ở đất Hóa chẳngdámxúc phạm.QuangDũngbảo: Ở đây chẳngsợ. Sư thưa: Đại trượng phu cần gì biết nhau.QuangDũngngạc nhiên cười to. Sư dừnglại đây và thâmngộ tông chỉ, được Quang Dũngấn khả.

* Sau,Sư dạo Lô Lăng,quan huyện An Phước lập Thiền uyểnỨngQuốc thỉnh Sư trụ trì. Học chúngđua nhau đến thamvấn,ở đâytrở thànhthiền hội hưng thạnh.Nhà vua nghe tiếngban cho Sư hiệu Thanh Hóa. * Tănghỏi:- Thế nào là chỗ Hòa thượngcấp thiết vì người? Sư đáp:- Sángnhìn đông nam, chiều nhìn tây bắc.
- Chẳng hội.
- Khách luốngqua ĐôngDươngmà khôngbiết vật báu Đông Dương.
- Thế nào là chánh phápnhãn?
- Không thểban ngày mà đái trên giường. Về sau, cóvị Tăngđồnghươngkhuyên Sưtrởvề cốhương. Văn Mục Vươngđặc biệt quí trọngSư. Nhà Tấn niên hiệu Thiên Phước nămthứ hai (937), Văn Mục Vươngkhai phá ngọn núi Vân Phonglập thiền viện cũngđể Thanh Hóa, thỉnh Sư trụ trì. Nơi đây pháp lữ đôngvầy. * Tănghỏi:- Hòa thượng được bao nhiêu tuổi? Sư đáp:- Mới thấy nămrồi chín thángchín, hiện nay lại thấy láthu vàng.
- Thế ấy tức là vô số?
- Hỏi lấy lá vàng.
- Cứu kính việc thế nào?
- Sáu chiếc đầu tử đầy bồn đỏ.

* Tănghỏi:- Tăngchết sẽ đi đến đâu? Sư đáp:- Sôngdài không gián đoạn,hòn bọt mặc gió trôi.
- Lại nhận sự cúngkiến chăng?
- Cúngkiến chẳngkhông.
- Thế nào là cúngkiến?
- Lão chài giở chèo hát,trong hangnghe tiếngvang.

* Đến TrungHiến Vươngban cho Sư tử y phươngbào,Sư từ chối chẳng nhận.Sư nói: Tôi khôngthích dùng,sợ engười sau bắtchước tôi mà muốn như thế.

Niên hiệu Khai Vận nămthứ tư (947) thángbảy nămĐinh Mùi, Sư có chút bệnh, ngồi an nhiên thị tịch, thọ sáu mươi sáu tuổi.

* 27. THIỀN SƯ HUỆ THANH

Ở núi Ba Tiêu Sư người Tân La (Triều Tiên) nămhai mươi támtuổi đến NgưỡngSơn yết

kiến Nam Tháp QuangDũng, nhân đây được ngộ đạo. Sư trụ trì tại núi Ba Tiêu đồ chúngđến thamvấn rất đông. Có vị Tănghỏi: Thế nào là nước BaTiêu (cây chuối)? Sư đáp: Mùa đông ấmmùa hạ mát.Tănghỏi: Thế nào là kiếmthổi lông(kiếmbén thổi sợi lôngqua liền đứt)? Sư tiến ba bước. Thế nàolà Hòathượngmột câu vì người? Sư đáp: Chỉ e Xà-lê chẳnghỏi. * Sư thượng đườngcầm gậy đưa lên bảo chúng:
- Các ôngcócây gậy thì tachocác ôngcâygậy,cácôngkhôngcó gậy thì

ta cướp cây gậy các ông. Sư chốnggậy đứng,rồi bước xuốngtòa.

* Tănghỏi:- Giặc đến cần đánh,khách đến cần xem,chợt gặp khách giặc

đồngthời đến thì làm sao? Sư bảo:- Trong thất có một đôi giày cỏ rách.
- Chỉ như đôi giày cỏ rách lại kham thọ dụngchăng?
- Ông nếu đemđi, trước hungsau chẳngkiết.

* Tănghỏi:- Quang, cảnh đều quên lại là vật gì? Sư đáp:- Tri.
- Tri cái gì?
- Kiến Châu cửu Lang.

* Tănghỏi:
- Chẳng hỏi hai đầu ba cổ, thỉnhThầy chỉ thẳng bản lai diện mục? Sư ngồi thẳnglặng thinh.

* 28. THIỀN SƯ SƯ NHAN

Ở Đoan Nham Sư họ Hứa quê ở Mân Việt,xuất gia từ nhỏ, giữ giới luật đầy đủ.Đi du

phương,trước nhất Sư đến NhamĐầu. Sư hỏi NhamĐầu: Thế nào là lý bản thường? NhamĐầu đáp: Động. Sư thưa: Khi độngthế nào? NhamĐầu bảo:Chẳngphải lý bản thường. Sư trầmngâm giây lâu.NhamĐầu bảo: Chấp nhậntức chưakhỏi căn trần, chẳngchấp nhận tức hằngchìmsanh tử. Sư liền lãnh hội, thân tâmsángsuốt. * Sư đến yết kiến Giáp Sơn Thiện Hội. Thiện Hội hỏi: Ở nơi nào đến? Sư thưa: Ở Ngọa Long.Thiện Hội hỏi: Khi đến Ngọa Longdậy chưa? Sư bèn nhìn qua ngó lại. Thiện Hộibảo: Trênvết thươnglại để bổiđốt. Sư thưa: Hòa thượng lại khổ như thế để làmgì? Thiện Hội bèn thôi.

Sư tìmđến Đan Khưu, suốt ngày ngồi trên thạch bàn như kẻ ngu,thỉnh thoảngtự gọi: “ôngchủ nhân”, lạiứngthanh: “dạ”,bèn bảo: “tỉnh tỉnhlấy về sau chớ bị người gạt”.Bốn chúngngưỡngmộ đức của Sư, thỉnh Sư trụ trì tạiĐoan Nham,học lữ nghe danh đua nhau kéo đến. * Cảnh Thanh hỏi:- Trời không thểche, đất khôngthể chở, đâu chẳngphải? Sư đáp:- Nếu phải tức bị che chở.
- Nếu chẳng phải Đoan Nhamvừa gặp? Sư tự xưng: Sư Nhan.

* Có ba vị Tăngngười Ấn,thân xanh mắt đỏ như luồngđiện,so vai đồng bước đến lễ Sư. Sư hỏi: Các ôngtừ đâu đến? Ba vị ấy thưa: Ở Thiên Trúc đến.Sư hỏi: Khởi đilúcnào? Họđáp: Sángđi vừa đến.Sư hỏi: Được chẳngnhọc chăng? Họ đáp: Vì pháp quên nhọc.Sư nhìn kỹ thấy chân họ chẳngdính đất,Sư bảo: Vào nhà tăng an nghỉ. Sánghômsau chẳngthấy ba vị ấy.

Tănghỏi: Thế nào là Phật? Sư đáp: Trâu đá.Hỏi: Thế nào là pháp? Sư đáp: Con trâu đá.Hỏi: Thế ấy là chẳngđồng? Sư đáp: Hiệp khôngđược.Hỏi: Tại sao hiệp chẳngđược? Sư đáp: Không có cái đồng có thể đồngthì hiệp cái gì? * Tănghỏi: Làmsao thươnglượngđược chẳngrơi vào giai cấp? Sư đáp: Đuổi chẳngđi. Hỏi: Vìsaođuổi chẳngđi? Sư đáp: Vìytừ trướckhônggiai cấp. Hỏi: Chẳngbiết ở vị nào? Sư đáp: Chẳngngồi điện Phổ Quang. Hỏi:Lại lý hóa cùngchăng? Sư đáp: Tiếngvangba cõi trọng,chỗ nào chẳng về chầu. * Một hôm, có bà lão trongthôn đến đảnh lễ Sư. Sư bảo: Bà về mau để cứu mấy ngàn sanh mạng. Bà lão về gấp đếnnhà,thấycondâu xáchmột giỏ ốc từ ngoài đồng đemvề. Bàliền tiếp lấy đem xuống hồ thả hết. * Đến khi Sư tịch làmlễ trà-tỳ,có con rắn lớn từ trên cây gieo mình xuống đốnglửa. Sau khi lửa tắt,xá-lợi bay tung,gió thổi cỏ cây ngã rạp.

* 29. THIỀN SƯ TÔNG NHẤT

Phápdanh Sư Bị ở HuyềnSa - (835-908) Sư họ Tạ quêởhuyệnMân, Phước Châu. Thuở nhỏthíchcâu cá,Sư sắm

một chiếc thuyền nhỏ thường thả câu trên sông NamĐài. Đến năm bamươi tuổi, nhằmniên hiệu HàmThôngnămđầu (860),Sư chợt phát tâmcầu giải thoát.Liền bỏ thuyềncâu,Sư lên núi Phù Dung theo Thiền sư Linh Huấn xuất gia,đến chùa Khai Nguyên ở Dự Chươngthọ giới cụ túc với Luật sư Đạo Huyền.Sau đó, Sư chỉ mặc áo gai đi giày cỏ,ăn vừa đủ sống,suốt ngày ngồi yên lặng. Trong chúng thấy đều kinh dị.

Đối với Tuyết PhongNghĩa Tồn, Sư là đànemtrongđạo, mà gần gũi kính thờ như thầy trò. Tuyết Phong thấy Sư khổ hạnh nên gọi làĐầu-đà.

Một hôm, Tuyết Phonghỏi: Cái gì là Đầu-đà Bị? Sư đáp: Trọn chẳngdám dối người.Hômkhác,Tuyết Phonggọi: Đầu-đà Bị!tại sao chẳngđi thamvấn các nơi? Sư thưa: Đạt-ma chẳngđến Đôngđộ, Nhị Tổ chẳngsangTây thiên. Tuyết Phonggật đầu. * Tuyết Phonglên núi TượngCốt hoằnghóa,Sư cùnggóp sức đắc lực. Học

lữ các nơi tụ họpthật đông. Sư nhập thất quênmất sớmchiều, lại xemkinh LăngNghiêmphát minh tâmđịa.Do đó,Sư ứngđối lẹ làngcùngkinh điển phù hợp. Nhữngvị huyền học ở các nơi chưa giải quyết nghi ngờ đều đến cầu Sư chỉ dạy.Đến như Tuyết Phong gạn hỏi đối đáp cũng tươngđương chẳng nhượng. Tuyết Phongbảo: “Đầu-đà Bị là người tái sanh.” * Tuyết Phong thượngđường nói:
- Cần hỏiđượcviệc này,ví như gươngxưa hiện ởtrên đài, Hồ đếnthì hiện

Hồ,Hán đến thì hiện Hán. Sư thưa:- Chợt gặp gương sángđến thì thế nào? Tuyết Phong bảo:- Hồ Hán đều ẩn. Sư thưa:- Lão Hòa thượnggót chân chưa dính đất.

* Trưởng lão Nam Tế đến Tuyết Phong, Tuyết Phong dạy đến hỏi Sư: Sư hỏi:
- Cổ nhân nói: “việc này chỉ ta hay biết”, ýkiến Trưởng lão thế nào? Nam Tế thưa:- Nên biết có người chẳngcầu biết. Sư bảo:- Hòa thượng ở trên chót núi chịu baonhiêu thứ khổ sở để làm gì?

* Tuyết Phong nói:
- Thế giới rộngmột thước gươngxưa rộngmột thước; thế giới rộngmột

trượnggươngxưa rộng một trượng. Sư chỉ lò lửa hỏi:- Lò lửa rộng bao nhiêu?
- Như gươngxưa rộng.
- Lão Hòa thượnggót chân chưa dính đất.

* Sư từ biệt Tuyết Phong rằng:
- Thưa Hòa thượng!“mỗi người có tự do tự tại”,hômnay tôixin xuốngnúi. Tuyết Phong hỏi:- Lời ai nói thế ấy?
- Lời Hòa thượngnói thếấy.
- Còn ông thì sao?
- Chẳng tự do tự tại.
- Biết. Lúc đầu,Sư được thỉnh trụ viện Phổ Ứngtại trườngMai Khê.Kế đó, Sư dời trụtạinúi HuyềnSa.Từđây chúngtăngkhắp nơiđuanhau đếnthamvấn.Học chúnghăèngngày trên số támtrămvị. Mân soái VươngCôngthỉnh Sư diễn Vô thượng thừa và kính Sư làm thầy. * Sư thượng đườngim lặng giây lâu,bảo chúng:
- Tôi đã vì các ôngtriệt khốn (thốngthiết),lại hội chăng? Có vị Tăng thưa:- Khi lặng lẽkhông nói là sao?
- Nói mớ làm gì?[Mớ là tiếng nói tronggiấc mộng.]
- Thỉnh Thầy nói việc bổn phận?
- Ngủ mê làmgì?
- Học nhân tức ngủ mê, còn Thầy thì sao?
- Đâu được thế ấy, chẳng biết ngứa ngáy. Sư lại nói: Đángtiếc!Sư tăngđôngnhư thế,đi hành khước ngàn dặmmuôn dặmđến đây, mà chẳngtiêu cái ngủ mê nói mớ,bèn thối lui.

Vi GiámQuân đến yết kiến Sư, thưa: Hòa thượngTào Sơn rất kỳ quái.Sư hỏi: Vũ Châu cách Tào Sơn mấy dặm? Vi Giámchỉ vị Tăngbên cạnh hỏi: Thượng tọa từngđến Tào Sơn chăng? VịTăngấy nói:Đã từngđến.ViGiámhỏi: VũChâu cách Tào Sơn mấy dặm? Tăngnói: Một trămhai mươi (120) dặm. Vi Giámbảo: Thế ấy là Thượngtọa chưa đến Tào Sơn.Vi Giámđứngdậy đảnh lễ Sư, Sư bảo: Giám Quân nên lễ vị Tăngnày, vị Tăngnày đầy đủ hổ thẹn. * Sư dạy chúng:
- Chư thiền đức!các ôngdu phươnghành khước đến đây, nói rằngta tham thiền học đạo,là có chỗ kỳ đặc,hay chỉ hỏi đônghỏi tây? Nếu có chỗ kỳ đặc hãy thôngqua,tôi sẽ vì các ôngchứngminh là phải hay chẳngphải.Tôi trọn biết hết, lại có kỳ đặc chăng? Nếu khôngcó kỳ đặc,chỉ là người đuổi theo tiếng. Các ông đã đến trongđây,giờ đây tôi xin hỏi: các ông là người có mắt chăng? Nếu có thì hiện đây liền nhận biết được,mà các ôngcó biết được chăng? Nếu các ôngchẳng biết,bị tôi gọi kẻ mù từ nhỏ,kẻ điếc từ nhỏ, có phải chăng? chấp nhận lời nói như thế chăng?

Chư thiền đức!cũngchớ tự khi mà lui sụt, cái chân thật của các ôngđâu từnglà người mù điếc.Chư Phậtmười phươngnắmcác ôngđể trên đầu,chẳng dámlầmlẫn một phần tử, chỉ nói “việc này duy ta hay biết”,hội chăng? Như hiện nay thừa kế,trọnnói làthừa kế Thích-ca. Tôi nói: “Thích-ca cùngtôi đồngtham cứu.” Các ôngnói thamcứu cái gì? hội chăng? Thật khôngphải dễ dàngbiết,phải là người đại ngộ mới cóthểbiếtđược. Nếucái sởngộ chừngbực cũngkhôngthể gặp.Các ônglại biết đại ngộ chăng? Khôngphải là nhậncái chiếusoi trên đầucác ông,khôngphải cái các ôngnói không,nói rỗng, nói bên nây bên kia,nói có pháp thế gian, nói có một cái chẳngphải pháp thế gian.

Hòa thượngcon!hư khôngvẫn từ mê vọnghuyễn sanh.Hiện nay nếu đại ngộ thì còn có chỗnào đểnói năng? Còn khôngcó hư khôngthì chỗ nào cótam giới? nghiệp dẫn,cha mẹ làmduyên sanh ra ta thành lập trước sau? Hiệnnay nói khôngvẫn là lừa dối, huốnglà nói có.Biết chăng? Các ôngđi hành khước đã lâu, tự nói có việc giác ngộ. Nay tôi hỏi ông: ví như chót núi bờ vực chỗ khôngcó dấu vết người,lại có Phật phápchăng? biện được rành rẽ chăng? Nếu biện chẳngđược thật là chưa có.

Tôi thườngnói: trước mặt vị Tăngchết tức là chạmmắt Bồ-đề,thần quang muôn dặmlà tướngsau đảnh. Nếungười gặpđược, chẳngngại ra ngoài ấmgiới, thoát khỏi ý tưởngtrên đầu ông, xưa nay chỉ là thể người chân thật của ông.Chỗ nào còn có một pháp khác che đậy? Các ôngbiết chăng? tin chăng? hiểu thừa đươngđược chăng? Rất cần nỗ lực! * Có vị Tăng hỏi:
- Nhân nghe Hòa thượngnói “tột mười phươngthế giới là một hòn minh

châu”, con làm sao được hội? Sư đáp:
- Tột mười phươngthế giới là một hòn minh châu,dùnghội đểlàmgì? Vị Tăng ấy bèn thôi. Sư hỏi lại:
-Tột mười phương thếgiới là một hòn minh châu,ngươi làm sao hội? Tăngthưa:
- Tột mười phươngthế giới là một hòn minh châu,dùnghội làmgì? Sư bảo:- Biết ngươi nhằmtronghang quỉ tìm kếsống.

* Sư dạy chúng:
- Nay tôi hỏi các ôngđã thừa đươngđược việc gì? tại thế giới nào an thân lập mạng? biện biệt được chăng? Nếu biện chẳngđược in tuồngấn mắt thấy hoa đốm, thấy việc đã sai, biết chăng? Hiện naythấy núi sôngđồngnội sắc khôngtối sángbao nhiêu sự vật đềulàtướnghoa đốmcuồngnhọc sanhra, gọi làtrikiến điên đảo.Phàmngười xuất gia phải Thức tâmđạt bản,nên hiệulà Sa-môn.Nay các ông đã cạo tóc đắp y làm tướng Sa-môn, thì phải có phần tự lợi lợi tha.Mà nay xemthấy đầu đen kịt tối tămnhư dầu hắc,tựcứu còn chẳngđược,làmsao giải cứu cho người.

Nhân giả!nhân duyên Phật pháp là việc lớn, chớ nên thongthả dụmđầu nói bậy nói loạn theo tiếngqua ngày,thì giờ khóđược,đángtiếc,kẻ đại trượngphu sao chẳngtự tỉnh xét,xemlà vật gì? Về tôngphongtừ trước là dòngchư Phật đảnh,các ôngđã thừa đươngchẳngđược.Do đó, tôi phươngtiện khuyên các ông nên từ cửaCa-diếp tiếptụcchóngvượt qua đi. Mộtcửanày vượt khỏi nhân quả phàmthánh,vượt cả biển thế giới diệu trangnghiêmcủa Tỳ-lô,vượt luôn cửa phươngtiện của đức Thích-ca,thẳngđây vĩnhkiếp chẳngdạy có mộât vật để ông trôngthấy.Sao ôngchẳngmau mau thamcứulấy? Khôngnên nói “ta hãy đợi hai đời, ba đời, gom chứa tịnh nghiệp lâu xa mới được”.

Nhân giả!tôngthừa của các ônglà việc gì? Khôngthể do thâmtâmông dụngcôngtrangnghiêmmà được,khôngthể do tha tâmtúc mạngmà được,hội chăng? Như đức Thích-ca ra đờilàmrất nhiều việc,nói mười hai phầngiáo,tạo thành một trườngPhật sự choông. Nhưng, trongcửa này dùngmột điểmchẳng được,dùngmột đầu sợi lônglượngxét chẳngđược.Biết chăng? Như việc trong mộng, cũng như ngủ mớ.Sa-môn chẳng chịu hiện ra là chẳng đồngviệc mộng,bởi vì biết được,hiểuchăng? Biết được tứclà đạigiải thoát,người thấu triệt. Dođó, mà siêu phàmvượt thánh,dứt sanh lìa tử, rời nhân xa quả,siêu Tỳ-lô, vượt Thíchca,chẳngbị nhân quả phàmthánh lừa,tất cả chỗ khôngngười biết được ông,biết chăng? Chớ hằngmắc tronglưới ái sanhtử,bị nghiệp thiện áctróibuộc lôiđi, khôngcó phần tự do. Dù ôngluyện được thân tâmđồnghư không,dù ôngđược đến chỗ tinh minh lặnglẽ chẳngđộng, vẫn khôngra khỏi thức ấm.Cổ nhân gọi nó “như thác nước”.Vìnó chảynhanh nên chăúngbiết vọng,cho là lặnglẽ.Tu hành thế ấy trọn chẳngra khỏi mé luân hồi, vẫn như trước bị luân chuyển.Cho nên nói “các hạnh vô thường, hẳn là côngquả của tamthừa”. Như thế,thật đángsợ.Nếu khôngcó đạo nhãn cũngchẳngđược cứu kính.Sao bằnghiện nay là phàmphu chay chẳngdùngmột mảy côngphu liền được chóngsiêu xuất.Hiểu sức tĩnh tâm chăng? Lại mongthích chăng? Khuyên các ông,như tôi hiện giờ đứngthẳngđợi các ôngnhìn thấy,chẳngdạy các ôngdụngcôngluyện hạnh.Hiện nay chẳngthế ấy, lại đợi khi nào? lại chấp nhận chăng? * Sư dạy chúng:
- Này các ông!giốngnhư người ngồi trongbiển cả nước ngập lút đầu,mà đưa tay hỏi người xin nước uống.Hội chăng? Phàmngười học Bát-nhã Bồ-tát phải đại căn khí có đại trí tuệ mới được.Nếu người có trí tuệ thì hiện nay được siêu thoát. Nếu người căn cơ trìđộn cầnphải siêngnăngkhổ nhọc nhẫn nại,ngày đêm bỏ ăn quên mệt,giốnghệt người đưa đámma mẹ vậy.Cấp thiết thế ấy đến trọn một đời, lại được người dìu dắt cần phải ghi xươngthật cứu, chẳngngại gì cũngsẽ được gặp. Huốnglà, hiện nay ai là người kham chịu thọ học?

Nhân giả!chớ có nhớ câu ghi lời,giốnghệt người niệmthần chú,cất bước đi đến trongmiệngđọc đa đahòa hòa, bịngười nắmđứnghỏi, liền quênmất hết, liền nổi sân nói: Hòa thượngchẳngvì con đáp thoại.Việc học thế ấy là đạikhổ, biết chăng?

Có một bọn Hòa thượngngồi trên giườngthiền xưnglà thiện tri thức, bị người hỏi liền độngthân,độngtay,chỉ mắt,le lưỡi,trợn mắt.Lại có một bọn bèn nói: sángrỡ linh thôngtrí tánhlinh đài haythấy hay nghe,nhằmtrongthửa ruộng thân năm uẩn làm chủ tể. Thiện tri thức! Thế ấy là quádối người. Biết chăng? Nay tôi hỏi các ông: nếu nhận cái sáng rỡ linh thôngấy là ông chân thật, tại sao khi ngủ mê lại khôngcó sángrỡ linh thông? Nếu khi ngủ mê chẳngphải,thì tại sao có khi sángrỡ? Các ônghội chăng? Cái ấy gọi là nhận giặc làmcon,là cội gốc sanh tử, duyên khí vọngtưởng. Các ôngmuốn biết căn do nàychăng? tôi nói với ông: cái sángrỡ linh thông của ôngchỉ nhân pháp sắc thanh hươngvị… của tiền trần mà có phân biệt, bènnói đây làsángrỡ linh thông.Nếu khôngcó tiền trần thì cáisángrỡ linh thông của ôngđồngvới lông rùa sừngthỏ.

Nhân giả!Chân thật ởchỗnào? Nayôngmuốn ra khỏi cáichủ tểcủathửa ruộngthân nămuẩn,chỉ biếtnhậnlấy thểkimcangbí mật.Cổ nhânđã nóivới các ông“viên thành chánh kiến khắp giáp sa giới”.Naytôi lấyítphần nóithí dụ,các ôngcó trí do đó có thể biết: Các ôngthấy mặttrời nơi thế giới này chăng? Người thế gian tạo tác sanh hoạt, baonhiêu việc tâm hành tạo nghiệp đều nhờánh sáng mặt trời mà có.Songmặt trời có nhiều thứ đến tâmhành chăng? lại có chỗ chẳng khắp giáp chăng? Muốn biết thể kimcangnày cũng như thế. Hiện nay núi sôngđất bằng,mười phươngcõi nước sắc khôngsángtối và thân tâmông,đều nhờ cái oai quangviên thành của ôngmà hiện.Cả thảytrời người các loài quần sanh tạo nghiệp thọ quả báo có tánh khôngtánh,đều nhờ cái oai quangcủa ông.Cho đến, chư Phật thành đạothànhquả tiếpvật lợisanh, đều trọnnhờcáioaiquangcủa ông. Nhưngthể kimcanglại có phàmphu chư Phậtchăng? có tâmhành của ôngchăng? Khôngthể nói khônglà đúng được.Biết chăng? Ôngđã có cái kỳ đặc như thế, bày hiện chỗ xuấtthân, saochẳngphát minh lấy? Lại theo người nhằmtrongthửa ruộngthân nămấm, trongcõi quỉ mà tìmkế sống. Hẳn là tự dối mất vậy. Chợt gặp quỉ vô thườngđến,mắt trợn miệngméo thân kiến mạngkiến khi thế ấy thật khó chốngchọi được.Giốngnhư lột vỏ con rùa sống,thật khổ! * Nhân giả!chớ bám lấy kiến giải ngủ mê,cần phải dẹp đi. Chưa giải che đậy bao nhiêu đầu sợi lông? Ônglại biết chăng? Tamgiới khôngyên ví như nhà lửa, vả lại ôngvẫn là người chưa được an ổn,chỉ kết thành đoàn canphạmviệc thế nhân, bên này bên kia bay chạy in tuồng con nai rừngchỉ biết tìm ăn tìmmặc. Nếu thế ấy, đâu thểhànhvươngđạo.Biếtchăng? Quốc vươngđại thần chẳngbắt buộc ông,cha mẹ cho ôngđixuấtgia,mười phươngthí chủ cúngdườngôngáo mặc cơmăn,thổ địa longthần ủnghộ ông,cần phải đầy đủ hổthẹn biết ânmới được. Chớ côphụ lòngtốtcủa người. Khi bệnhnằmliệt trên giường, lăn lộndưới đất, nói làan lạcthìchẳngcó, đều lànhờcơmcháo nuôi dưỡng.Ôngđến khi thân hư hoại như trái dưagangchẳngkhác,rồi đemchôn vùi dưới đất, nghiệp thức mờ mờ khôngchỗ để nương. Sa-môn vì sao lại đến thế ấy? Chỉ vì như côn trùngtrên đất, tôi gọi là tạo nghiệp ở trongđịa ngục.

Hiện nay nếu chẳngliễu ngộ, sángsớmhômnào sẽ thấy vào trongthai lừa bụngngựa, mangách kéo cày hàmsắt dây yên, cối đá xay nghiền nước lửa thiêu nấu,thật chẳngdễ dàng,chịu nhữngđiều rất kinh sợ.Hoàn toàn tạiôngtự tạo khổ lụy, biết chăng?

Nếu là liễu ngộ, liềnđó muôn kiếp chẳngtừngdạy ôngcó nhữngdấu hiệu ấy.Nếu chẳngliễu ngộ thì nhân duyên phiền não ác nghiệp này,chưa phải là một kiếp hai kiếp được hết.Hẳn làcùngvới cái kimcangcủa ôngđồngtuổi thọ, hiểu chăng? * Sư dạy chúng:
- Chân tôngcổ Phật thường tùy vật hiện ứng dụng rành rành nơi nơi sáng rỡ, ẩn hiện thản nhiên,thấpcao đều chiếu. Thế nên,Sa-môn Thượngsĩ duy đạo nhãn là trước, hợp bảnminh tâmmới là cứu kính. Vạn tượngsumla một thể đồng nguồn, rỗngsuốt khôngngằn,ai luận cókẹt,việc trongtrần kiếp hiện ở trước mắt. Người đờicách xalâu đời, nên tráivới thể thường, quên tâmnhận vật,mà ngược với chân tông, chấp có kẹt không, chẳnggặpthầy lành bạn tốt,chỉ tự nhậnhiểu riêngmình. Dù họ có bànluận,lẫnlộn trongý so tính.Cho đến, tìmđến chỗ lý tột vẫn khôngphân biệât chánh tà. Huốnglà bình sanh chưa từngmò bắt.

Nếu là bậccổđức tiênhiền, khi được biếtliềnkhắc kỷ thật hành côngphu, ở amtranh hoặc thất đá trên chót núi. Cổ đức nói: “tình phàmlượngthánh vẫn rơi trongpháp trần,kiến giải của mình chưa quênbèn thànhrỉchảy”. Khôngthể nói: trì trai giữ giới,ngồi mãi chẳngnằm,dừngý quán không,kềmtâmvào định, là đã đúng.Thế ấy,vẫn khôngcó gì giao thiệp.Vì ngoại đạo ở Ấn Độ nhập định được támmuôn kiếp, lắngthần lặnglẽ,nhắmmắt che tròng,thân bặt trí dứt, sau khi số kiếp mãn vẫn khôngkhỏi luân hồi. Bởi vì đạo nhãn chẳngsáng, nguồn gốc sanh tử khôngphá vậy.

Phàmlà kẻ xuất gia thì chẳngthế,khôngnênđồngvới ngoại đạo.Nếu là người chân thật minh đạt,đủ đại tri kiến,haycùngchư Phật cùngtột, tịch chiếu quên biết, rỗng trùmvạn tượng. Như hiện nay, chỗ nào chẳng phải là ông? chỗ nào chẳngrõ ràng? chỗ nào chẳngbày hiện? sao chẳngcùngnó hội đi? Nếu khi không có thửa ruộngnày thìđâu khỏi các thứrỉ chảy, thảythành hư vọng, cái gì là chỗ đắc lực lúc bình sanh?

Nếu ôngthật chưa phát minh, cần phải đặt trong thời gian cấp thiết, quên ăn bỏ ngủ,dườngnhư cứu lửa cháy đầu,như thân mạngsắp chết,tâmthầmtự cứu, bỏ hết các duyên rảnhrỗi,đuổisạch tâmthức, mới có ít phần gần gũi. Nếu không như thế, một hôm nào đó trọn bị thức tình lôi đi, có được phần nào tự do?… * Sư lo đại pháp khó dạy,ít gặp bậc thượngcăn,học giả y lời sanh hiểu, theo

chiếu mất tông, bèn dạy bacâu cương tông: Câu thứ nhất.–Hãy tự đảmnhận,hiệnhành đầy đủ,tộtmười phươngthế giới khôngcó gì khác,chỉ là các ngươi,lại dạy cái gì thấy,cái gì nghe? Toàn là tâmvươngcủa ônglàmra,trọn thànhtríbất động.Chỉ thiết đảmnhận,nênmới khai cửa phươngtiện, khiến các ngươi tin có một phần chân thườnglưu trú.Cùng xưa tột nay chưa có chẳngthị (phải),chưa có chẳngphi (sai).Songcâu này thành pháp bình đẳng. Tại sao? Chỉ vì dùnglời để dẹp lời, lấy lýđể đuổi lý, bình thường tánh tướng,tiếp vật lợi sanh mà thôi. Chính nơi tôngchỉ vẫn còn sángphía trước tối phía sau,gọi là một vị bình thật,là cái lượngchứngtừngphần pháp thân,chưa có câu xuất cách,chết tại câusau,chưa có phần tự do.Nếu biết cái lượngxuất cách,chẳngbị tâmma sai khiến,vào trongtay liền chuyểnđổi lăntrùngtrục dưới đất,nói là thông đại đạo,chẳngrơi vào kiến giải bình thườngtrong lòng.

Câu thứ hai.-Xoay nhânvề quả, chẳngmắc nơi lýbình thườngnhất như. Phươngtiện gọi là vị chuyển, hợp cơ sanh sát, tự tại buôngthâu, tùy nghi vào sanh ra tử, rộnglàmlợi ích tất cả,ra khỏi sắc dục và cảnh ái kiến. Phươngtiện gọi là Phật tánh đốn siêu tamgiới.Đây gọi là hailý cùngsáng, hai nghĩa đồngchiếu, khôngbị hai bên làmđộng, diệu dụnghiện tiền.

Câu thứ ba.- Biết có cái gốc tánh tướngđại trí, kiến giải vượt bực, tối sáng rỗngsuốt, thênh thangkhắp sa giới,một thể tánh chân thật,đại dụnghiện trước, ứnghóa khôn ngằn,toàn dùngtoàn chẳngdùng, toàn sanh toàn chẳngsanh. Phươngtiện gọi là cái cửa từ định. * Sư có kệ: Vạn lý thần quangđảnh hậu tướng Một đảnh chi thời hàxứ vọng Sự dĩ thành ý diệc hưu Thử cá lai tung xúc xứ chu Trí giả liêu trước tiện đề thủ Mạc đãi tu du thất khước đầu.

Dịch: Thần quangmuôn dặmtướngsau đảnh Khi chìmmất đảnh chỗ nào trông Việc đã thành, ý cũngthôi Cái ấy lâu nay chạm đến khắp Người trí nắm được liền đưa lên Chớ đợi phút giây quên mất đầu.

* Huyền Sa du cảnh biệt Thời nhân thiệt tu trì Tamđông dương khí thạnh Lục ngoạt giángsươngthì. Hữu ngữ phi quan thiệt Vô ngôn thiết yếu từ Hội ngã tối hậu cú Xuất thế thiểu nhân tri.

Dịch: Huyền Sa đườngtắt riêng Người đời cần nên biết Ba đôngkhí dươngthạnh Tháng sáu sươngxuốngnhiều. Có lời khônghệ lưỡi Khôngnói rất cần câu Hiểu ta câu rốt sau Ra đời ít người biết. * Sư ứngcơ tiếp vật ngót ba mươi năm, chúngthườngcó mặt tronghội nghe

khôngdưới tám trămvị. Đến đời Lươngniên hiệu Khai Bình nămthứ hai (908),ngày hai mươi bảy thángmười một nămMậu Thìn, Sư có chút bệnh rồi tịch.Sư thọ bảy mươi bốn tuổi, được bốn mươi tuổi hạ.

 30. THIỀN SƯ HUỆ LĂNG

Ở Trường Khánh - (854-932) Sư họ Tôn quê ở DiêmQuan Hàn Châu. Thuởnhỏ, Sư bẩmtánh thuần đạm. Nămmười ba tuổi, Sư đến chùa ThôngHuyền ở Tô Châu xuất gia thọ giới.Sau đó, Sư đi thamvấn khắp các thiền hội.

Niên hiệu Càn Phù nămthứ năm(878),Sư vào xứ Mân yết kiến Tây Viện, thưa hỏi Linh Vân. Nơi Linh Vân, Sư hỏi:
- Thế nào là đạiý Phật pháp? Linh Vân đáp:- Việc lừa chưa đi, việc ngựa lại đến. Sư khôngkhế hội.

* Sư đến Tuyết Phongcũngđề khởi câu hỏi trên.Tuyết Phongđáp: Ôngđâu chẳngphải người Tô Châu? Sư thưa: Con đâu chẳngbiết là người Tô Châu.Tuyết Phongdạy yết kiến Huyền Sa.Đến Huyền Sa, Sư cũnghỏi câu ấy. Huyền Sa bảo: Ônglà Lăngđạo giả tại sao chẳnghội. Sư thưa: Chẳngbiết Linh Vân nói thế ấy là ý tại chỗ nào? Huyền Sa bảo: Chỉ là Lăng đạo giả, khôngthể tìm bên ngoài…

Như thế, nơi Tuyết PhongSư qua lại thưa hỏi ngót hai mươi năm,ngồi rách bảy cái bồ đoàn mà khôngsáng việc này. * Một hôm, Sư cuốn rèmbỗng nhiên đại ngộ,bèn làm bài tụng: Đại sai dã đại sai Quyện khởi liêmlai kiến thiên hạ Hữu nhân vấn ngã thị hàtông Niêmkhởi phất tử phách khẩu đả. (Rất sai cũng rất sai Vừa cuốn rèm lên thấy thiên hạ Có người hỏi ta làtông gì? Cầmcây phất tử nhằm miệng đánh.) * Tuyết Phongnói với Huyền Sa: Kẻ này đã triệt ngộ.Huyền Sa thưa: Chưa được,đây là ý thức làmra,đợi khámphá ra mới tin chắc.Chiều đến,chúngtăng vào pháp đườngthưa hỏi. Tuyết Phongnói vớiSư: Đầu-đà Bị chưa chấp nhận ông, thật có chánh ngộ ở trước chúng nói ra xem. Sư liền nói bài tụng: Vạn tượngchi trungđộc lộ thân Duy nhân tự khẳng nãi vi thân Tích thời mậu hướng đồ trung mích Kimnhật khán như hỏa lý băng.

Dịch: Chính trongvạn tượnghiện toàn thân Chỉ người tự nhận mới là gần Thuở xưa lầmnhắmngoài đườngkiếm Ngày nay xem lại băng tronglò. Tuyết Phong nhìn Huyền Sa nói: Khôngthể là ý thức làm ra.

* Sư hỏi Tuyết Phong: Một đườngtừ trước chư thánh truyền trao thỉnh Thầy chỉ dạy? Tuyết Phonglăëngthinh. Sư lễ bái rồi lui. Tuyết Phong mỉm cười. * Sư vào phươngtrượngthamvấn Tuyết Phong.Tuyết Phonghỏi: Là cái gì? Sư thưa: Ngày nay trời trongphơi bắp là tốt. * Sư xẩn bẩn ở Tuyết Phonghai mươi chín năm. Đến niên hiệu Thiên Hựu nămthứ ba (906),Sư nhận lời thỉnh cầu củaVươngDiên Bân Thích sử Tuyền Châu đến trụ trì tại Chiêu Khánh.

Sau,Mân soái thỉnh Sư sangTây Viện phủ TrườngLạc,để hiệu là Trường Khánh.

* Sư thượng đườngim lặng giây lâu,bảo chúng:
- Lại có người biết nhauchăng? Nếu chẳngbiết nhau làlừa dốihuynh đệ, hiện nay có việc gì? Chớ có bít lấp,lại là việc trongnhà của ai? khôngchịu đảm nhận lại đợi đến bao giờ? Nếu là kẻ lợi căn thamhọc chẳngcần đến trongấy,lại hiểu chăng? Hiện naycó một nhómngười hành khước,lỗtaichứa đầydẫy, dùcho thâu thập được,lạicó phù hợp việc các người đi hành khước chăng? Có vị Tăng hỏi:- Việc hành khước làmsao học? Sư đáp:- Chỉ biết đến người đòi lấy.
- Thế nào là một con đườngriêng?
- Đâu phiền đến hỏi.
- Về danh ngôn diệu nghĩa trongkinh đã nói, chẳngmắc ba bực thỉnh Thầy

nói thẳng?
- Trân trọng!

* Sư dạy chúng:
- Ca ngâmrõ ràng,các ôngcòn chẳnghội, chợt gặp việc mờ tối đến,các

ônglàmsao? Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là việc mờ tối đến? Sư bảo:- Uống trà đi. Trung Tháp thưa:- Xin thỉnh Hòathượng cùnguốngcó bạn.

* Sư dạy chúng:
- Nếu tathuần nêuxướngtôngthừa, nên đóngkín cửa pháp đường, bởi do

“tột pháp thì khôngdân”. Có vị Tăng hỏi:- Chẳngsợ không dân,thỉnh Thầy tộât pháp? Sư bảo:- Lại bỏ rơi chỗ nào?

* Sư khai pháp hai nơi đồ chúngcó đến một ngàn nămtrămvị. Sự giáo hóa

của Sư trong hai xứ Mân Việt ngót hai mươi bảy năm. Đến đời Hậu Đườngniên hiệu TrườngHưngnămthứ ba (932),ngày mười bảy tháng năm, Sư qui tịch.Sư thọ bảy mươi chín tuổi, được sáu mươi tuổi hạ.

* 31. THIỀN SƯ VĂN YỂN Ở VÂN MÔN

Khai Tổtông Vân Môn -(?-949) Sư họ Trươngquê ở Gia HưngCô Tô.Thuở nhỏ, Sư theo Luật sư Chí Trừngở chùa KhôngVươngxuất gia,ý chí cao siêu trí tuệ mẫn tiệp. Đến lớn,Sư thọ giới cụ túc tại giới đàn Tỳ Lăng.Sư hầu thầy mấy năm, học thôngluật bộ, tự thấy việc mình chưa sáng, nên xin đi du phươnghành khước.

Trước Sư đến MụcChâu thamvấn Trần TônTúc. Vừa thấySư đến, Tôn Túc liền đóngcửa. Sư gõ cửa. Tôn Túc hỏi: Ai? Sư thưa: Con. Tôn Túc hỏi: Làm gì? Sư thưa: Việc mình chưa sángxin Thầy chỉ dạy.Tôn Túc mở cửa, trôngthấy Sư liền đóng cửa lại.Như thế,liên tiếp đến ba ngày.Ngày thứ ba, Tôn Túc mở cửa, Sư liền chen vào.Tôn Túc nắmđứngbảo: nói!nói!Sư suy nghĩ. Tôn Túc liền xô ra,nói: “Đời Tần dùi xoay lăn.”Rồi đóngsầmcửa lại,kẹp nát bàn chân Sư. Cái đau thấu xươngấy khiến Sư ngộ nhập. Tôn Túc chỉ Sư đến yết kiến Tuyết Phong. * Sư đến Trangsở của Tuyết Phong,thấy một vị Tăng,bèn hỏi: Hômnay Thượngtọa lên núi chăng? Tăngđáp: Lên.Sư nói: Có một nhân duyênnhờ hỏi Hòa thượngĐườngđầu mà khôngđược nói với ai,được chăng? Tăngbảo: Được. Sư nói: Thượngtọa lên núi thấy Hòa thượngthượngđường, chúngvừa nhómhọp, liền đi rađứngnắmcổ tay, nói:ônggià!trên cổ manggôngsao chẳngcổi đi.Vị Tăngấy làmđúngnhư lời Sư dặn.Tuyết Phong bước xuống tòa, thộâp ngực ôngta, bảo: Nói mau!nói mau!Vị Tăngnói không được.Tuyết Phongbuôngra,bảo: Chẳngphải lời của ngươi.Vị Tăngthưa: Lời của con.Tuyết Phonggọi: Thị giả! đem dây gậy lại đây. Vị Tăngthưa: Chẳng phải lời của con,là lời của một Thượng tọa ởChiếtTrungđangngụ tại Trangsở dạycon nóinhư thế. TuyếtPhongbảo: Đại chúng! đến Trangsở rước vị Thiện tri thức của năm trămngười lên.

Hômsau,Sư lên Tuyết Phong.Tuyết Phongvừa thấy liền hỏi: Nhân sao được đến chỗ ấy? Sư bèn cúi đầu.Từ đây khế hợp ôn nghiên tích lũy. Tuyết Phong thầmtrao Tôngấn cho Sư. * Có vị Tănghỏi Tuyết Phong: Thế nào là chạmmắt chẳnghội đạo,dở chân đâu biết đường? TuyếtPhongnói: Trờixanh!trờixanh!Vị Tăngấyđếnhỏi Sư: Trời xanh làýchỉ thếnào? Sư đáp: Bacân gai một xấp vải.Tăngthưa: Chẳnghội. Sư bảo: Lại dângba thước tre.Tuyết Phongnghe vui vẻ nói với chúng: Ta thường nghi ông thầy này. * Sư từ giã Tuyết Phong,đi hành khước khắp nơi. Đến ĐộngNham,Nhamhỏi: Đến làmgì? Sư đáp: Đến thân cận.Nhambảo: Chạy loạn làmgì? Sư đáp: Tạmthời chăúngcòn.Nhambảo: Biết lỗi là được. Sư đáp: Chạy loạn làmgì? * Đến Sơ Sơn Thiền sưNhơn, Nhơnhỏi:Chỗ đắc lực nóicho một câu?Sư bảo: Mời hỏi to lên. Nhơn liền lớntiếnghỏi. Sư cười nói: Hômnay ăn cơmcháo chưa? Nhơn nói: Ăn cơmcháo rồi.Sư bảo: Kêu rùmđể làmgì? * Đến Ngọa Long,Sư hỏi: Người rõ được mình lại thấycó mình chăng? Ngọa Longđáp: Chẳngthấy có mình mới rõđược mình. Sư hỏi: Nằmdài trên giườngmà học được là cơ thứ mấy? Ngọa Longđáp: Cơ thứ hai.Sư hỏi: Thế nào là cơ thứ nhất? Ngọa Long bảo: Manggiầy cỏ gấp. * Đến GiangChâu gặp Trần thượngthơ thỉnh thọ trai.Vừa thấySư, ônghỏi: Trongsách nho thìchẳnghỏi, bathừa mười hai phần giáo đãcónhữngvị Pháp sư, thế nào làviệc củaNạp tăng(Thiềnsư) hànhkhước? Sư bảo: Đã hỏibaonhiêu người rồi? Trầnthưa: Hiệngiờ hỏiThượngtọa.Sư bảo: Việcđóhãy gác qua, thế nào là ý kinh? Trần đáp:Quyển vànggáy đỏ.Sư bảo: Cái đó là văn tự ngữ ngôn, thế nào là ý kinh? Trần thưa: Miệngmuốn nóimà lời mất,tâmmuốn duyên mà lự quên.Sư bảo: Miệngmuốn nói mà lời mất,là đối cólời;tâmmuốn duyên mà lự quên,làđối vọngtưởng; thế nào làýkinh? Trần khôngđáp được. Sư hỏi: Nghe nói Thượngthơ xemkinh Pháp Hoa phải chăng? Trần đáp: Phải. Sư bảo: Trong kinh nói: “trị sanh sản nghiệp đều cùngthật tướngkhôngtrái nhau”, hãy nóicõi trời Phi phi tưởngcó bao nhiêu người thoái vị? Trần khôngđáp được.Sư bảo: Thượngthơ chớ thao thaoba kinh nămluận,sư tăngnémhết đi vào tònglâm mười nămhai mươi nămcòn chẳngxongthay,Thượngthơlàmsao hộiđược? Trần lễ bái thưa: Tôi tội lỗi. * Sư đến Linh Thọ,Thiền sư Tri Thánh (trụ trìLinh Thọ) dự biết trước,sai chúngđánh ba hồichuôngtrốngra trước cửarước Thủtọa. Nơiđây, Sư sungchức Thủ tọa.

Quảngchủ họ Lưu muốn cử binh,đích thân vào viện thỉnh Linh Thọ tiên tri kiết hungthế nào? Linh Thọ biết trước,từ giã chúngvui vẻ ngồi an nhiên thịtịch. Quảngchủ hỏi Tri sự: Hòa thượngbệnh bao lâu? Tri sự đáp: Chẳngtừngcó bệnh. Hòa thượngcó để lại một phongthơ xin trình Đại vương.Quảngchủ mở thơ ra xem, thấy nói:“con mắt của nhânthiên làThủtọa trongchùa này”. Ônghiểuýchỉ của Linh Thọ bèn dừngbinh và thỉnh Sư trụtrì Linh Thọ.Sư khai pháp ở đây khôngđược bao lâu, lại dời đến chùa QuangThới tại Vân Môn. * Sư nhân bàn chân mangtật nên thườngchống gậy.Một hôm,chốnggậy đi

thấy chúng làmcôngtác công cộng,Sư đưa gậy lên bảo:
- Xem!xem!người Uất ĐơnViệt thấycácông bửa củikhó khăn ở giữa sân họ dọn đồ cúngdườngcác ông, lại vì các ôngtụngkinh Bát-nhã: “Nhất thiết trí trí thanh tịnh, không hai không hai phần,vì khôngkhác không dứt”. Chúngvây quanh Sư khá lâu khônggiải tán, Sư lại bảo:
- Hết thảy các ôngvô cớ chạy đến trong đây để tìm cái gì? Lão tăngchỉ biết ăn cơm,điỉa, hiểu riênglàmgì? Các ôngở mọi nơiđi hànhkhước thamthiền hỏi đạo, tôi hỏi cácôngviệc thamđược thế nào? hãy nêu ra xem? Khi ấy,Sư bất đắc dĩ tụng bài kệ của Tam Bình rằng: Tức thử kiến văn phi kiến văn Tức thấy nghe này chẳngthấy nghe

Sư xoay lại nhìn Tăngbảo: Gọi cái gì làthấy nghe? Sư lại tiếp: Vô dư thanh sắc khả trình quân Khôngthừa thanh sắc đáng trình ngươi

Sư bảo Tăng: Có bao nhiêu thanh sắc ở đầu môi? Sư tiếp: Cá trung nhược liễu toàn vô sự Trongđây nếu liễu toàn vô sự

Sư bảo Tăng: Có sự gì? Sư tiếp: Thể dụng hàphòngphân bất phân Thể dụng ngại gì phân chăúngphân? Sư bảo: Nói là thể, thểlànói.Lại đưa gậy lên bảo: Gậylàthể lồngbàn là dụng,là phân hay chăúng phân? Đâu chẳng thấy nói Nhất thiết trí tríthanh tịnh. * Sư nghe đánh trốngthọ trai,nói với chúng: Tiếngtrốngnhai nát ta bảy phần.Sư lại chỉvị Tăngbảo: Ômcon mèo lại! Giây lâu, Sư bảo: Hãy nóicái trống nhân gì được thành? Chúngkhôngđáp được.Sư tiếp: Nhân đa được thành.Bình thường tanói:

- Tất cả tiếnglà tiếngPhật, tất cả sắc làsắc Phật, tột đại địa làpháp thân, luống tạo thành cái tri kiến Phật pháp.Hiện nay cây gậy chỉ gọi làcây gậy, cái nhà chỉ gọi là cái nhà. * Sư đưa cây gậy lên bảo chúng:
- Phàmphu gọi nó là thật,Nhị thừa phân tíchgọi nó là không, Viên giác gọi nó là huyễn có,Bồ-tát thì đươngthể tức không,Thiền gia thì thấy cây gậy gọi là cây gậy, đi chỉ đi, ngồi chỉ ngồi khôngđược độngđến. * Tănghỏi:
- Một đời chứa ác chẳngbiết thiện,một đời chứa thiện chẳngbiết ác,ý này

thế nào? Sư đáp:- Đuốc!

* Tănghỏi:
- Giếtcha giết mẹ đến trướcPhậtsámhối,giết Phật giết Tổ, đếnchỗnào

sám hối? Sư đáp:- Bày!

* Tănghỏi:- Trongmười hai giờ làmsao được chẳngluống qua? Sư hỏi:- Nhằm chỗ nào hỏi câu này? Tăngthưa:- Con chẳnghội thỉnh Thầy dạy. Sư bảo:- Đembút mực lại. Tăngđembút mực đến.Sư làmbài tụng: Cử bất cố Tức sai hỗ Nghĩ tư lương Hà kiếp ngộ Nêu chẳngđoái Liền sai lẫn, Toan nghĩ suy Kiếp nào ngộ * Tănghỏi:- Thế nào là lời nói siêu Phật vượt Tổ? Sư đáp:- Hồ bỉnh (bánh hồ)

* Sư nói:
- Từ xưa nhẫn lại, các bậc lão túc đều vì lòng từ bi nên có lối nói rơi trên cỏ, tùy lờinói biếtđượcngười.Nếulối nóivạch cỏ chun rathìkhôngcùngấy.Cùng ấy là có câu nói lặp lại rồi hội được lời.Đâu khôngthấy Hòa thượngNgưỡngSơn hỏi vị Tăng: vừa rời ở đâu đến, Tăngthưa: Lô Sơn,Ngài hỏi: từngdạo Ngũ Lão Phongchăng, Tăngthưa: chẳngtừng, Ngài bảo: Xà-lê chẳngtừngdạo núi. Đây là vì lòngtừ bi có lối nói rơi trên cỏ. * Sư bảo:
- Chẳngdámmongcác ôngcó khả năngsóngngược nước,chỉcần cóý thuận dòngcũngkhó được. Xưa LươngToại đến thamvấn với Ma Cốc. Ma Cốc thấy đến liền bỏ đi cuốc cỏ. Lương Toại đến chỗ cuốc cỏ. MaCốc trọn chẳngthèm nhìn, trở vào phươngtrượng đóngkín cửa lại.LươngToại liên tiếp ba ngày đến gõ cửa. Ngày thứ ba vừa gõ cửa, MaCốc hỏi:ai, LươngToại thưa: “Hòa thượngchớ lừa LươngToại.Nếu chẳngđến lễ báiHòa thượngsẽ bị kinh luận gạt,qua mất một đời”.Đây là lối sóngngược nước.Hiện nay được vào đều là ý thuận dòng, cũnggọi là song phong thời tiết. * Sư thượng đường:
- Tôi sự bấtđắc dĩnói với cácông“liền đó vô sự”, ấy đãchôn vùi nhau rồi. Các ônglại nghĩ tiến bộ, nhằmtrước tìmlời theo câu cầu mongđược giải hội. Ngàn khôn muôn khéo lập bày vấn nạn,chỉ là tạo được một trườngluận suông, cách đạo càngxa,có khi nào được thôi dứt. Cái việc này,nếu ở trên ngôn ngữ thì, ba thừa mười hai phầngiáo khôngphải không ngôn ngữ, tại saolại nóigiáo ngoại biệt truyền? Nếu từ học hiểu trí khéo mà được thì, tại sao hàngthánh nhân Thập địa nói phápnhư mây như mưa, vẫn cònbị quở tráchđối vớithấy tánhnhư cách một lớp lụa? Do đây nên biết, tất cả hữu tâm cách xa như trời đất.

Tuy nhiên nhưthế, nếulàngười đắc,nóilửakhôngthể bị cháymiệng, trọn ngày nói việc mà chẳngtừngđộngmôi lưỡi,chưa từngnói đến một chữ,trọn ngày mặc áo ăn cơm mà chưa từngchạm đến một hạt cơm, mangmột mảnh vải.Mặc dù như vậy,vẫn là lời nói trongmôn đình, cần phải thật đắc mới được thế ấy.Nếu nhằmdưới cửa Nạp tăng(Thiền sinh) trongcâu lộ bàychỗ khéo léo vẫn luống nhọc suy nghĩ. Dù là dưới một câu đảm đangđược, vẫn là kẻ ngủ gật. * Sư bảo chúng:
- Đềramột câu nói,dạycácôngthẳngđó đảmđang, là đãtungphẩn trên đầu các ông,dầucho nhổmột sợi lôngmà cả đại địamột lúc sángrực, cũnglà khoét thịt thành thươngtích.Tuy nhiên như thế,cácôngcần phải thật đếnthửa ruộngấy mới được.Nếu chưa được gần,chẳngđược ômcái rỗng; phải trở lui nhằmdưới gót chân của chính mình suy tầmxem, ấy là đạolýgì? Thật khôngcó một mảnh tơ sợi tóc cho các ônggiải hội, cho các ôngnghi ngờ.Tất cả mọi người các ôngmột phần việc đại dụnghiện tiền,chẳngnhọc khí lực của các ôngchừng bằngsợi tóc,liền cùngPhật, Tổ khôngkhác.

Tự vì các ônggốc tin cạn mỏng nghiệp ác sâu dầy,đột nhiên mọc quá nhiều sừngtrên đầu,quảy đãy bát đi ngàn dặmmuôn dặmchịu khuất phục người.Vả lại các ôngcó chỗ nào chẳngđủ? Kẻtrượngphu ai mà vô phần? Chạmmắt đảmđang được vẫn là chẳngđược tiện,huốnglà chịu người lừa dối, nhận sự trừngphạt của người.Vừa thấy Hòa thượnggià mở miệng,liền khéo ômđá lấp miệnglại. Thế mà,như bầy lằngxanh giành nhau trên đốngphẩn,ba người nămngười dụmđầu thương lượng. Khổ thay!

Huynh đệ!các bậcCổ đứcmột thờivì các ôngkhôngphải thế, sởdĩ phươngtiện buôngmột lời nửa câu là khai thông cho các ôngthấy đườngvào. Bao nhiêu việc bên nâyđềugomnémmột bên,riêngtự đemhết khí lực chúmục vào, thì đâu chẳngđược ít phần tươngthân.Thích thay!thích thay!Thời giờ chẳngđợi người,hơithở rachẳngbảođảmhít vào,thửhỏi thân tâmcòndùngvào chỗ rảnh rỗi nào khác? Cần phải chú ý!chú ý!trân trọng. * Tănghỏi: Thế nào là đạo? Sư đáp: Đi. Tăngthưa: Con chẳnghội thỉnh Thầy nói? Sư bảo: Xà-lê côngbằng phân minh đâu được trùngphán. * Sư thượng đườngnói:
- Cho biết thời vậïn xui xẻo sanh nhằmthời xui Tượngquí (cuối thời Tượngpháp),Sư tăngbắc lễ Văn-thù, nam du Hành Nhạc.Nếu đi hành khước như thế,là danh tự Tỳ-kheo ăn tiêu của tín thí, khổ thay!khổ thay!Nếu có ai hỏi đến thì đen tợ dầu hắc,chỉ cần giữ hình thức qua ngày.Giả sử có hiểu hai cái ba cái, cũngluốnghọc đa văn ghi nhớ ngôn ngữ. Đến nơi chỉ tìmnhữnglời nói tươngtợ của bậc lão túc ấn khả,quên lửngthượnglưu làmnghiệp bạc phước.Hômnào đó, vua Diêm-la bắt đóng đinh ông, chớ bảo không người vì tôi nói.

Nếu là kẻ sơ tâmhậu họcphải cần đemhết tinh thần,chớghi suônglời người nói, nhiều rỗng chẳng bằngít thật, về sau chỉ là tự gạt, có việc gì gần gũi. * Sư thượng đườngnói:
- Các Hòa thượngcon!dù ôngnói có việc gì vẫn là trên đầu thêmđầu,trên tuyết thêmsương,trongquan tài trợn mắt,trên vết phỏngđể bổi đốt,cái ấymột trườngbừa bãi chẳngphải việc nhỏ. Các ông phải làmsao mỗi người tự tìmlấy chỗ thác sanh của mình; tốt nhất, chớ dạo suôngchâu huyện nắm bắt những lời nói rỗng.Đợi Hòa thượnggià mở miệngliền hỏi Thiền,hỏi đạo, hướngthượnghướng hạ,làmsaothế nào,ghi chépthành quyểnsách tonhét trongđãy dađểsuy gẫm. Đến bên lò lửa ba người nămngười dụmđầu,miệngđọc lẩmnhẩm,lại nói: cái ấy là lời côngtài, cái ấy là lời từ lý đạo xuất, cái ấy là lời đến trên việc nói, cái ấy là nói thể.Ônggià bà già trongthất ôngăn cơmxongchỉ cần nói mộng,nói ta hội Phật pháp xong. Sẽ biết rằngông đi hành khước đến nămlừa mới được thôi dứt.

Lại có một bọn vừa nghe người nói chỗ thôi dứt, liền nhằmtrongấm, giới khép mi nhắmmắt, ở tronghangchuột già tìmkế sống,dưới hắc sơn ngồi trong cõi quỉ, thế mà liền nói “được con đườngvào”.Mộngthấy chăng? Bọn như thế,dù giết một muôn người có tội lỗigì? Bảolà hạthủ côngphu mà chẳnggặp bậc tác gia (minh sư),đến rốt chỉ là kẻ ôm hư không.

Các ôngnếu thật có chỗthấy, thử đemlại xem,sẽ cùngcác ôngthương lượng. Chớ rỗng,khôngbiết tốt xấu, ngơ ngáo,dụmđầu nóinhữngcâu côngán suông.Chẳngkhéo lão già này thấyđược kéo lôi rakhámphá,chẳngtươngđương sẽ bị đánh bể ống chân.Chớ bảo rằng chẳng nói. Trong da các ông có máu chăng? Sư cầmgậy đồng thời đuổi hết.

* Sư mỗi khi nhìn thấy Tăngliền nói: giám(xét). Tăngmuốn đáp lại,Sư nói: di (chao). * Sư có làmmột bài kệ: Vân Môn tủng tuấn bạch vân đê Thủy cấp du ngư bất cảm thê Nhập hộ dĩ tri lai kiến giải Hà phiền tái cử lịch trungnê.

Dịch: Vân Môn chót vót khỏi lùmmây Cá lội không dừngnước chảy bay Vào cửa đã rành trình kiến giải Đâu phiền lại nói gạch trong lầy. * Đến niên hiệu Càn Hòa nămthứ bảy (955)nhà Hán,ngày mùngmười

tháng tư, Sư ngồi ngay thẳng thị tịch. Sau này,nhằmniên hiệu Càn Đức nămđầu (963) nhà Tống, Tốngtriều cho mở cửa tháp thấy nhục thân Sư vẫn nguyên vẹn,râu tóc vẫn ra dài.Quan quân thỉnh nhục thân Sư về kinh đô cúngdườnghơn một tháng, mới nghinh về nhập tháp.


ĐỜI THỨ TÁM SAU LỤC TỔ

1.-TÔNG TÀO ĐỘNG ĐỜI THỨ TƯ A.- Nối pháp Thiền sư Xử Chơn.Có 6 vị
1.- Thiền sư Trí Tịnh Ngộ Không ởCốc Ẩn
2.- Thiền sư Hành Nhơn ởPhậtThủ Nham Lô Sơn

2.-TÔNG LÂM TẾ ĐỜI THỨ TƯ A.- Nối pháp Thiền sư Bảo Ứng NamViện Ngung. Có 1 vị 1.- Thiền sư Diên Chiểu ở Phong Huyệt

3.-TÔNG QUINGƯỠNG ĐỜI THỨ NĂM A.- Nối pháp Thiền sư Huệ Thanh ở Ba Tiêu.Có 4 vị
1.- Thiền sư Thanh Nhượngở HưngDương
2.- Thiền sư Pháp Mãn ở núi UCốc

4.-NỐI PHÁPĐỨC SƠN ĐỜITHỨ BA A.- Nối pháp Huyền Sa Sư Bị.Có 13 vị
1.- Thiền sư Quế Sâm ởViện La-hán
2.- Thiền sư Huệ Cầu ở Viện An Quốc

5.-TÔNG VÂN MÔN ĐỜITHỨ HAI. Có 61 vị
1.- Bạch Vân TườngHòa thượng
2.- Thiền sư TrừngViễn ở Viện Hương Lâm
3.- Thiền sư TôngHuệ ở Thủ Sơ ĐộngSơn

* 32. THIỀN SƯ TRÍ TỊNH NGỘ KHÔNG

Ở Cốc Ẩn Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là chỗ Hòa thượng chuyển thân? Sư đáp:- Kẻ nằmriêng.
- Thế nào là đạo?
- Phụng lâm quan.
- Con chẳng hội.
- Thẳng đến Kinh Nam.
- Thế nào là đườngchỉ qui?
- Chớ dụngy.
- Lại cho con đến cùng chăng?
- Chỗ nào để được ngươi.
- Một hội Linh Sơn đâu khác hiện giờ?
- Chẳngkhác hiện nay.
- Việc chẳng khác là thế nào?
- Như Lai mật chỉ, Ca-diếp chẳng truyền.

* 33. THIỀN SƯ HÀNH NHƠN
Ở Lô SơnPhật ThủNham

Sư người ở Nhạn Môn, khôngbiết tên họ gì, chỉ biết thuở nhỏ học Nho. Một hôm, Sư xả tục xuất gia,chí cầu đạt đạo.Sư du phương, trước đến yết kiến Thiền sư Xử Chơn,thầy trò khế hợp.

Sau Sư tìmđến sôngHoài lên ngọn Lô Sơn.Phía bắc hòn núinàycó đảnh như nămngón tay,dưới đó có thất đá sâu hơn ba trượng, Sư ở yên tại đây.Nhân đó, Sư được hiệu là Hòa thượng Phật Thủ Nham.

Sư khôngthâu đệ tử, có vị Tăngamở gần thườngtới lui giúp đỡ.Quanh thất Sư thườngcó con nai lạ mình như đãy gấmvà chimchóc đoanh vây.Quốc chủ GiangNam làLý Thị nghe danh Sư rất ngưỡngmộ, ba phen sai sứ đi thỉnh mà Sư chẳngchịu đến.Ôngcố tình thỉnh cho được,buộc lòngSư phải đến chùa Thê Hiền khai pháp hội. Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là đối hiện sắcthân? Sư đưa một ngón tay lên. Ở đây chưa đầy một tháng, Sư lén trốn về núi lại.

* Một hôm,Sư có chút bệnh,bảo vị Tăngambên cạnh rằng: “Trời đúngngọ, ta đi vậy.” Vừa đúngngọ vị Tăngấy thưa cho Sư hay.Sư liền bước xuốnggiường đi ít bước đứng sữngmà tịch. Sư thọ hơn bảy mươi tuổi. Trên ngọn núi có một gốc tùng trongngày Sư tịch nó cũngkhô héo.

Quốc chủ sai họahình Sư, dùngnhữngcây thơmhỏa táng, xây tháp nơi đảnh núi này thờ linhcốt của Sư.

* 34. THIỀN SƯ DIÊN CHIỂU

Ở Phong Huyệt - (896 - 973) Sư họ Lưu, quê ở Dư Hàn,thuở nhỏ đã tỏ ra lỗi lạc có chí khí anh tài. Các sách vở đời,Sư đều xemqua,mà khôngcó ýkinh bangtế thế.Cha và anh cố ép Sư đi thi làmquan. Điđến kinh đô, Sư sangchùa Khai Nguyên xin xuấtgia với Luật sư Trí Cung.Sau khi thọ giới cụ túc,Sư dạo qua các nơi giảngkinh luận, chuyên nghiền ngẫmbộ kinh Pháp Hoa HuyềnNghĩa,tập tu chỉ quán định tuệ.Sư phát chí du phương hành khước.

Trước đến Việt Châuyết kiến Thiền sư CảnhThanh.Cảnh Thanh hỏi:Vừa rời nơi nào? Sư thưa: Từ Chiết Đôngđến.Cảnh Thanh hỏi: Có qua sôngnhỏ chăng? Sư thưa: Thuyền to riêngbay bổng, sôngbé chở được nào? Cảnh Thanh bảo: Nước cảnh núi Thái chimbay chẳngqua,ngươi chớ nói lời nghe lóm.Sư thưa: Biển cả còn kinh sức thuyền chiến,vượtHán buồmbay khỏi Ngũ hồ. Cảnh Thanh dựngđứngphất tử hỏi: Cái này là sao? Sư thưa: Cái này là cái gì? Cảnh Thanh bảo: Quả nhiênchẳngbiết.Sư thưa: Ra vào cuộn duỗi cùngThầy đồng dụng.Cảnh Thanh bảo: Chiếc muỗngnghe tiếngrỗng,ngủ say mặc nói xàm. Sư thưa: Đầmrộng chứa núi, lý hay dẹp cọp. Cảnh Thanh bảo: Tha tội bỏ lỗi hãy mau đi ra.Sư thưa: Ra đi tức mất.Sư ra đến pháp đường,liền nghĩ: phàmngười hành khước nhân duyên chưa tột chỗ cứu kính, khôngthể bèn thôi đi. Sư liền trở lại thưa: Con vừa rồi trình bàychỗ cạnhẹpcó xúc chạmđến Thầy, mongThầy từ bi tha thứ cho.Cảnh Thanh bảo: Vừa rồi ôngnói từ Đôngđến,đâu khôngphải từ Thúy Nhamđến? Sư thưa: Tuyết Đậu tạmdừngđôngBảo cái. Cảnh Thanhbảo: Chẳng theo dêmất cuồnggiải hết, trở lại trong ấy nhớ Chươngthiên.Sư thưa: Gặp tay kiếmkhách nên trình kiếm,chẳngphải nhà thơ chớhiến thơ. Cảnh Thanh bảo: Thơ nên cất,tạmmượn kiếmxem? Sư thưa: Cúi đầu người sành manggươmđi. Cảnh Thanh bảo: Chẳngnhữngchạmphonghóa cũngtự bày lầmlẫn.Sư thưa: Nếu chẳngchạmphonghóa đâu thấyđược tâmcổ Phật? Sư thưa: Lại hứa thậtvới Thầy,nay có gì? Cảnh Thanh bảo: Nạp tử (Thiền sinh) phươngĐôngđến chẳng rành đậu bắp,chỉ nghe chẳngthôi mà thôi, đâu được hay thôi mà thôi. Sư thưa: Sóngto vọt ngàn tầm, nước trong đâu rời biển.Cảnh Thanh bảo: Một câu bặt dòng muôn cơ nghĩ sạch.Sư liền lễ bái.Cảnh Thanhbảo: Nạp Tử trổi thay! * Sư đến Hoa Nghiêm, Hoa Nghiêm bảo: Tacó làm bài ca chăn trâu, mời Xà

lê hòa.Sư thưa: Nhịp trốnghuơ roi trâu cọp chạy, xadồn câybiển mỏm thành nhà. Dừnglại Hoa Nghiêm,Sư làmDuy-na.Nhân có thị giả Khoách từ Nam Viện đến,Sư nhận được những đặc điểmnênkết làmbạn và thầmngộ được chỉ yếu tamhuyền.Sư than: Chỗ dùngcủa LâmTế như thế ư? Thị giả Khoách bảo Sư đến yết kiến Nam Viện. * Đến NamViện vừa gặp,Sư khônglễ bái. NamViện bảo: Vào cửa phải rành chủ.Sư thưa: Quả nhiên thỉnh Thầy phân.NamViện lấy tay vỗ gối trái một cái.Sư liền hét.NamViện vỗ gối mặt một cái. Sư lại hét.NamViện bảo: Vỗ bên trái gác lại, vỗ bên mặt là sao? Sư thưa: Mù. NamViện liền nắmgậy.Sư thưa: Chớ gôngmù gậy tối. Giựt gậy đập Hòathượng,chớbảo chẳngnói.NamViện némgậy,nói: Ba mươi nămlàmtrụ trì, hôm nay bị gã Chiết mặt vàngvào cửa hãmlại. Sư thưa: Hòa thượngin tuồngômbát chẳngđược,nói gạt là chẳngđói. NamViện hỏi: Xà-lê từngđến NamViện lúcnào? Sư thưa: Là lời nói gì? Nam Viện bảo: Lão tănghỏi ôngrõ ràng. Sư thưa: Cũngchẳngđược bỏ qua.NamViện bảo: Hãy ngồi uốngtrà.

Sư uốngnhà tăngxong,trở lênđảnhlễtạ lỗi. NamViện hỏi: Xà-lê đãtừng gặp người nào rồi đến đây? Sư thưa: Ở NhượngChâu chùa Hoa Nghiêmcùng nhập hạ với Thị giả Khoách.NamViện bảo: Gần kẻ tác gia.NamViện lại hỏi: PhươngNammột gậy thươnglượngthế nào?Sư thưa: Thươnglượngrất kỳ đặc. Sư lại hỏi: Hòa thượngởđây một gậy thương lượngthế nào?NamViện cầmgậy lên bảo: Dưới gậy vô sanh nhẫn,gặp cơ chẳngthấy Thầy.Ngay câu nói này Sư triệt ngộ,Sư ởlại đây sáunăm. * Một hôm, NamViện gọi Sư bảo: Ngươi nươngnguyện lực đến gánh vác đại pháp,chẳngphải ngẫu nhiên. Lại hỏi: Ngươi nghe LâmTế khi sắp tịch nói chăng? Sư thưa: Nghe.NamViện bảo: LâmTế nói “ai biết chánh pháp nhãn tạng của ta đếnbên conlừa mù diệt”. Lại,Ngài lúc bình sanhnhư con sưtử thấyliền giết người,đến khi sắp tịch cớ saolại bógối xuôi đuôi như vậy? Sư thưa: Mật phó sắp tịch, toàn chủ tức mật.NamViệt lại hỏi: Tại sao TamThánh Huệ Nhiên cũng khôngnói? Sư thưa: Con thật đã gần gũi nhận lãnh vào thất, chẳngđồngvới người đi ngoài cửa. NamViệngật đầu, lại hỏi:Ngươi nóibốnthứ liệugiản là liệugiản pháp gì? Sư thưa: Phàmnói ra chẳngkẹt nơi phàmtình liền rơi vào thánh giải,là bệnh lớncủa họcgiả.Bậc thánhtrướcvì thươngxót mở bày phươngtiện như lấy chốt tháo chốt. Sư hỏi: Thế nào là đọat nhân chẳng đoạt cảnh? NamViện đáp: Cungvàngvừa ra khỏi lò hồng,bắn bể Xà-lê da mặt sắt

(tân xuất hồng lô kimđàn tử, sứu phá xà-lê thiết diện bì).
- Thế nào đọat cảnh chẳng đoạt nhân?
- Cắt cỏchợtchia đầu sọtét, mây dồn mới tụ bóngvẫn còn (sô thảo tạt

phân đầu não liệt, loạn vân sơ trán ảnh du tồn).
- Thế nào nhân cảnh đềuđoạt?
- Bước nhẹ tiến lên cần gấp gấp,nắmroi cầm cươngchớ chậmchậm(niếp

túc tiến tiền tu cấp cấp,tróc tiên đươngưởngmạc trì trì).
- Thế nào nhân cảnh đềuchẳngđoạt?
- Thườngnhớ GiangNamtrongthángba,vườn hoa thơmngát chá cô hót (thườngức GiangNamtamngoạt lý, chá cô đề xứ bách hoa hương). * Đến niên hiệu TrườngHưngnămthứ hai (931) hậu Đường,Sư sangNhữ Thủy ở chùa PhongHuyệt.Ngôi chùa này hiện đanghư hoại chỉ còn mấy tấm tranh che kèo cột.Sư dừngở đây một mình ban ngày lượmtrái rụngăn,tối lại đốt dầu thông, suốt bảy nămtròn như thế. Sau này,đàn việt biết được, góp côngchung sức cất thànhngôi chùa mới,liềntrởthànhngôi đại tùnglâm. Niên hiệu Thiên Phúc năm thứ hai (937) Ngụy Tấn, ngày rằm thánggiêngSư khai pháp. * Sư thượng đườngbảo chúng:
- Phàmcon mắt người thamhọc gặp cơ liền phải đại dụnghiện tiền, chớ tự ràngbuộc nơi tiếtnhỏ.Giả sử lời nóitrướctiến được, vẫn còn kẹt vỏ dính niệm, dù là dưới câu liền được tinh thông,chưa khỏi chạmđến lại là thấy cuồng.Xem thấy hết thảycác ôngđều lànhằmđến nươngngười tìmhiểu,sángtối hai lốivì các ôngmột lúc quét sạch,dạy thẳngmỗi người các ôngnhư sư tử con gầmgừ rốnglên một tiếng, đứngthẳngnhư vách cao ngàn nhẫn,ai dámđể mắt nhìn đến, nhìn đến là mù mắt y. * Sư đến Dỉnh Châu ở trong Nha môn lên tòa dạy chúng:
- Tâmấn của PhậtTổin tuồngnhư máy trâu sắt,điliền ấnđứng, đứngliền ấn phá,chỉ như chẳngđi chẳngđứngấn tức là phải hay chẳngấn tức là phải? lại có người nói được chăng? Khi ấy,có Trưởng lão Lô Pha bước ra hỏi:
- Học nhân có máy trâu sắt, thỉnhThầy chẳng ấn vào? Sư bảo:
- Quen câukình nghê dầmtrongrộng, lại than ếch nhảy ngựa lănbùn (quán điếu kình nghê trừng thủy tẩm,khước nha oa bộ triển nê sa).

Lô Pha trầmngâm,Sư hét rằng: Trưởnglão sao chẳngnói lên? Lô Pha suy nghĩ. Sư đánh một phất tử, nói: Lại nhớ được thoại đầu chăng thử nêu lên xem? Lô Pha vừa mở miệng, Sư lại đánh một phất tử.

Mục chủ nói: mới biết Phật pháp cùngVương pháp một loại.Sư hỏi: Thấy đạo lý gì? Mục chủ nói: Đương cơ chẳng đoạn,lại chuốc loạn kia.Sư xuống tòa. * Sư thượng đường. Có vị Tăng hỏi:
- Thầy xướnggia khúc tôngphongai? Nối pháp người nào? Sư đáp:
- Siêu nhiên vượt khỏi ngoài Oai Âm,kiễngchân luốngnhọc khen đất cát.
- Hát xưa khôngâmvận, thếnào hòa được bằng?
- Gà gỗ gáy nửa đêm,chó rơmsủa hừngsáng.

* Tănghỏi:- Thế nào là Phật? Sư đáp:- Thế nào chẳng phải Phật?
- Chưa hiểu huyền ngôn,thỉnh Thầy chỉ thẳng?
- Nhà ở châu Hải Môn,Phù Tang(Nhật Bản) chiếu trước nhất.

* Tănghỏi:- Gươngxưa khi chưa lau thì thế nào? Sư đáp:- Thiên ma bể mật.
- Sau khi lau thì thế nào?
- Huỳnh đế khôngđạo?

* Tănghỏi:
- Phàmcó hỏi ra đều là niết quái,thỉnh Thầy chặt thẳngcội nguồn? Sư đáp:- Ít gặp người tai phủng, thườngthấy kẻ khắc thuyền.
- Chính khi ấy thì làm sao?
- Rùa mù gặp bộng(cây) tuy an ổn, cây khô trổ hoa vật ngoại xuân.

* Tănghỏi:- Khi một niệmmuôn nămthì thế nào? Sư đáp:- Áo tiên lau đá rách.
- Hồng chung khi chưa đánh thì thế nào?
- Đầy dẫy đại thiên đềuâm vận,diệu hợp thầm thông đâu hay phân.
- Sau khi đánh thì thế nào?
- Vách đá núi sông đâu chướngngại,mù tiêu thông suốt mongthầmnghe.

* Nhà Tốngniên hiệuKhai Bảonămthứ sáu(973) ngày mùngmột thángtám, Sư lên tòa nói kệ: Đạo tại thừa thời tu tế vật Viễn phươnglai mộ tự đằng đằng Tha niên hữu tẩu tình tươngtợ Nhật nhật hươngyên dạ dạ đăng.

Dịch: Phải thời truyền đạo lợi quần sanh Chẳng quản phươngxa tự vươn lên Nămkhác có người dònggiống đó Ngày ngày hươngkhói đêm đêm đèn. Đến ngày rằm,Sư ngồi kiết già thị tịch,thọ bảy mươi támtuổi, nămmươi chín tuổi hạ.Trước đó một ngày,Sư viết thơ từ giã đàn việt.

* 35. THIỀN SƯ THANH NHƯỢNG

Ở núi Hưng Dương Có vị Tăng hỏi Sư:
- Phật Đại ThôngTrí Thắngmười kiếp ngồiđạo tràng,Phật pháp chẳng

hiện tiền chẳngđược thành Phật đạo, khi ấy thếnào? Sư đáp:- Lời hỏi này rất thích đáng. Tănghỏi:- Đã là ngồi đạo tràng,vì sao chẳngđược thành Phật đạo. Sư đáp:- Vì y chẳngthành Phật.

* 36. THIỀN SƯ PHÁP MÃN

Núi U Cốc Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là đạo? Sư lặng thinh giây lâu, hỏi:- Hội chăng? Tăngthưa:- Học nhân chẳng hội. Sư bảo:- Nói đạo dưới lời khôngthinh, Nêu cao áo chỉ đinh ninh, Thiền cốt như nay hội lấy, Chẳng cần riêng sau mất dừng.

* 37. THIỀN SƯ QUẾ SÂM

Ở việnLa-hán- (867-928) Sư họ Lý quê ở ThườngSơn,thuở bé mỗi ngày chỉ ăn một bữa cơmchay, nói ra nhữnglời lạ thường. Đếnlớn, Sư xin cha mẹ theo Đại sư VôTướngở chùa Vạn Tuế tại bản phủ xuấtgia. Sau khi thọ giới cụ túc, Sư chuyên học luật.

Một hôm, vì chúnglên tòanói giớibản Bồ-tát xong, Sư nói: Trìphạmchỉ giữ thân mà thôi, chẳng phải chân giải thoát; y văn sanh hiểu đâu thể phát thánh trí?

Sư phát chí thamvấn Thiền tông.Trước,Sư đến Vân Cư, Tuyết Phongthưa hỏi rất cần mẫn,nhưngvẫn chưa thâmđạt.Sau, Sư đến Huyền Sa yết kiến Đại sư Tông Nhất,vừa nghe một câu khai phát liền rỗng suốt khôngngờ.

Huyền Sa hỏi Sư: Tamgiới duy tâm,ngươi hội thế nào? Sư chỉ cái ghế dựa, hỏi: Hòa thượngkêu cái ấy là gì? Huyền Sa đáp: Ghế dựa. Sư thưa: Hòa thượng khônghội tamgiới duy tâm.Huyền Sa bảo: Ta gọi cái ấylàtre gỗ, ngươi kêu là gì? Sư thưa: Con cũng gọi là tre gỗ.Huyền Sa bảo: Tận đại địa tìmmột người hội Phật pháp cũngkhôngcó. Sư do đây càngđược khích lệ thêm. * Sư hầu Huyền Sa nơi phươngtrượngnói thoạiđêmquá khuya,thị giả đóng cửa hết.Huyền Sa nói: Cửa đãđónghết,ngươi làmsao ra được?Sư thưa: Gọi cái gì là cửa? * Huyền Sa dạy bảo chúng, có nhữngngười sắp được chánh định đều nhờ Sư trợ phát. Sư tuy tàng ẩn trongchúng, nhưngtiếngtămvang xa. * Mục VươngCôngở ChươngChâu cóxâycất một tịnh xá tênĐịa Tạngtrên Thạch Sơn phía tây thành Mân,thỉnh Sư trụ trì. Sư ở đây được khoảngmười năm, sau dờiđếnởviện La-hán.Nơiđây, xiển dươnghuyền yếu, học chúngtấpnập kéo đến.

Đangcấy lúa ngoài ruộng,thấy Tăngđến,Sưhỏi: Ở đâu đến? Tăngthưa: NamChâu đến.Sư hỏi: Trong ấy Phật pháp thế nào? Tăng thưa: Bàn tán lăng xăng. Sư bảo: Đâu như ở đây, tachỉ cấylúa, nấu cơmăn.Tănghỏi: Thếnàolàtamgiới? Sư bảo: Gọi cái gì là tam giới? * Sư hỏi vị Tăngmới đến: Ở đâu đến? Tăngthưa: Phươngnamđến.Sư hỏi: Các bậc tri thức phươngnamcó lời gì dạy chúng? Tăngthưa: Các Ngài nói: “mạt vàngtuy quí dính trongcon mắt cũngchẳngđược”.Sư bảo: Tanói núiTu-di ở trong con mắt của ông. * Tănghỏi:- Thế nào là một câu của La-hán? Sư đáp:- Ta nói với ngươi,liền thành hai câu.

* Sư thượng đường:
- Tôngmôn huyền diệu chỉ là thế ấy sao? hay riêngcó chỗ kỳ đặc? Nếu riêngcó chỗ kỳ đặc,các ônghãy nênxemcái gì? Nếu không,chẳngnên đemhai chữ bèn cho là tôngthừa. Thế nào là hai chữ? Nghĩa là Tôngthừa và Giáo thừa. Các ôngvừa nói đến Tôngthừa liền thành Tôngthừa, nói đến Giáo thừa liền thành Giáo thừa.

Chư Thiền đức!Phật pháp tôngthừa nguyên lai do miệng các ôngan lập danh tự, làmlấy nói lấy bènthành.Lẽ ấy cần phải nhằmtrongđó nói bình nói thật nói viên nói thường.

Thiền đức!các ônggọi cái gì là bìnhthật? nắmcái gì làmviên thường? Kẻ hành khước nhà bên cần phải biện rành,chớđể chôn vùi; được một ít thanh sắc danh tự chứa trong đầu tâm,nói ta hội giải khéo hay giản biện.Các ông hội cái gì? ghi nhớ được danh tự ấy,giản biện được thanh sắc ấy.Nếu chẳngphải thanh sắc danh tự, các ônglàmsao ghi nhớ giản biện?Gió thổi thôngreo cũnglà thanh, tiếngnhái ếch chimquạ kêu cũnglà thanh,sao chẳngtrongấy lắngnghe để giản trạch đi. Nếu trongấy cóhình thức ý tứ thì,cũngnhư trongmiệngcác thầy già,có bao nhiêu ý tứcùngcác Thượngtọa.Chớlầm!hiện nay thanh sắc dẫyđầy, là đến nhau hay chẳngđến nhau?Nếu đếnnhau, thìlinh tánhkimcangbí mật của ông nên cóhoại diệt.Vìsaocónhư thế?Vìthanh xỏ lủnglỗ taiông, sắcđâmđui con mắt ông,duyên thì lấp mất huyễn vọngcủa ông, càngchẳngdễ dàngvậy.Nếu chẳngđến nhau,thì chỗ nàođược thanh sắc? Hội chăng? Đến nhau,chẳngđến nhau thử biện rành xem!

Sư dừnggiây phút, lại nói: Viên thườngbìnhthật ấy là người gì? nói thế nào? Chưa phải làkẻ ởtrongthôn HoàngDi thì biếtnói thếnào?Đó làcácvị Thánh xưa bày chútítgiúp đỡ hiểnphát. Thờinay khônghiểu phải quấyliền cho là toàn thật,nóitariêngcó tôngphonghuyền diệu.PhậtThích-ca khôngchót lưỡi, chẳnggiốngvới các ông có chút ít bèn chỉ hôngchỉ ngực. Nếu luận về tội sát,đạo, dâm, tuy nặngmà vẫn còn nhẹ,vì có khi hết.Kẻ này chê baiBát-nhã làmmù mắt chúngsanh, vào địa ngục A-tỳ,nuốt hoàn sắt nóngchớ bảo là thong thả. Do đó, cổ nhân nói: “lỗi tại hóa chủ,chẳngcan hệ việc ông”. Trân trọng! * Sư thượng đườngnói:
- Chư Thượng tọa! Chẳng cần cúi đầu suy nghĩ, suy nghĩ chẳngđến bèn nói chẳngdùnggiản trạch,đến được chỗ buônglời chăng? Các ôngnhằmchỗ nào buônglời,thửnói xem!Lại có một pháp gần được ông, lạicómột pháp xađược ôngchăng? đồngvới ôngkhác với ôngchăng?Đã như thế, tại sao lại thật gian nan? * Sư cùngTrườngKhánh,Bảo Phước vào Châu thấy một đóa hoa mẫu đơn. Bảo Phước nói:Mộtđóa hoamẫu đơnđẹp. TrườngKhánh bảo: Chớđểconmắt sanh hoa.Sư bảo: Đángtiếc một đóa hoa. * Sư có bài kệ minh đạo: Chí đạo uyên quảng Vật dĩ ngôn thuyên Ngôn thuyên phi chỉ Thục vân hữu thị? Xúc xứ giai cừ Khởi dụ chân hư Chân hư thiết biện Như cảnh trunghiện, Hữu vô tuy chướng Tại xứ vô ngụy Vô ngụy vô tại. Hà câu hà ngại? Bất dã công thành Tương hàpháp nhỉ Pháp nhỉ bất nhỉ Câu vi thần xỉ. Nhược dĩ tư trần Mai một tông chỉ Tông phi ý trần Vô dĩ kiến văn. Kiến văn bất thoát Như thủy trungnguyệt Ư thử bất minh Phiên thành thắngpháp. Nhất pháp hữu hình Ế nhữ nhãn tình Nhãn tình bất minh Thế giới tranh vanh. Ngã tôngkỳ đặc Đương dươnghiển hách Phật cập chúngsanh Giai thừa ân lực. Bất tại đêđầu Tư lươngnan đắc Tạt phá diện môn Cái phú càn khôn. Quyết tu tiến thủ Thoát khước căn trần Kỳ như bất hiểu Mạn thuyết như kim. Chí đạo sâu rộng Chớ dùng lời bàn Lời bàn phi chỉ Ai rằngcó phải? Chạmđến đều y Đâu dụ giả thật Giả thật lập bày Như bóngtronggương, Có không tuy hiện Tại chỗ không dối Khôngdối khôngtại Nào câu nào ngại? Chẳng nhờcôngthành Đemgì pháp nhỉ Pháp nhỉ chẳng nhỉ Đều là môi răng. Nếu lấy đây bày Chôn vùi tôngchỉ Tôngkhôngý bày Khôngdùngthấy nghe. Thấy nghe chẳngthoát Như trăng đáy nước Nơi đây chẳngrõ Trở thành thắng pháp. Một pháp có hình Che đậy mắt mình Mắt mình chẳng sáng Thế giới lăngxăng. Tông takỳ đặc Nêu bày hiển hách Phật và chúng sanh Đều nhờ ân lực. Chẳng ởcúi đầu Suy nghĩ khó được Vạch tét cửa mặt Che đậy càn khôn. Hẳn phải tiến lấy Vượt khỏi căn trần Nếu mà chẳng hiểu Dối nói như nay. * Đời hậu Đườngniên hiệu Thiên Thành năm thứ ba (928) mùa thu, Sư trở về thành Mân ở chùa xưa, đi thămhết các chùa chungquanh thành.Sau đó, Sư bệnh ít hôm rồi tắmgội, từ giã chúng,ngồi ngay thẳngthị tịch. Sư thọ sáu mươi hai tuổi, bốn mươi tuổi hạ. Vua sắc thụy là Chơn Ứng Đại sư.

* 38. THIỀN SƯ HUỆ CẦU

Ở việnAnQuốc núi Ngọa Long - (? - 915) Sư quê ở Bồ Điền,xuất gia trên núi Qui Dương. Ở tại hội Huyền Sa,Sư là người đứngđầu.Nhân Sư hỏi Huyền Sa: Thế nào là mặt trăngthứ nhất? Huyền Sa bảo: Dùngmặt trăngcủa ngươi làmgì? Sư nhân đó ngộ nhập.

Nhà Lươngniên hiệu Khai Bình nămthứ hai (908),Huyền Sa sắp thị tịch, Mân soái họ Vươngsai con đến thămbệnh,đồngthời hỏi kín ai là người kế thừa sau này.Huyền Sa nói: Huệ Cầu.

Sau khi Huyền Sa tịch,đếnngày khai giảng, quan liêu tănglữ câuhội tại pháp tòa,họ Vươngchợt hỏi chúng: Ai là Thượngtọa Huệ Cầu? Chúngchỉ Sư ra. Họ Vương liền thỉnh Sư đăng tòa. Sư lên tòa imlặnggiây lâu nói:
- Chớhiềmlặnglẽ,chớ nóichẳngkham, chưa rành bờmé làmsao luận bàn? Sở dĩ bình thườngdùngtiếngvangấy,nhờ vạch một hai cái giúp người phát minh đạo lý. Tột mười phươngthế giới tìm một người làm bạn khôngthể có. Tănghỏi:- Đại ý Phật pháp từ phươngtiện gì chóngvào? Sư đáp:- Vào là phươngtiện.
- Mây từ núi nào dậy, gió từ khe nào sanh?
- Tận lực lập bày chẳng rời Trung Tháp (chỉ chỗ Sư trụ). Sư thượng đườngbảo chúng:
- Ta khoảngnày do nhân duyên cơmcháo vì huynh đệ nếuxướngtrọn là bất thường. Nếu muốn đượcchỗtỉnh yếuthìnúisôngđất liềnvì các ôngphát minh. Đạo ấy đã thườngcũnglà cứu kính. Nếu từ cửa Văn-thù vào,tất cả cây cối đất cát ngói gạch giúp ôngphát minh. Nếu từ cửa Quan Âmvào,tất cảtiếngvang ếch nhái ve dế giúp ôngphát minh. Nếu từ cửa Phổ Hiền vào,chẳngdởchân bước mà đến.Ta dùngba cửa phươngtiện này chỉ bày các ông, như lấy một chiếc đũa bếp khuấy nước biển cả,khiến cá rồngkia biết nước là mạngsống.Hội chăng? Nếu không có con mắt trí mà xét kỹ đó,dù ông trăm ngàn thứ xảo diệu cũng chẳng phải là cứu kính. * Tănghỏi:- Con mới vào tùng lâm chẳng rõ việc mình, xin Thầy chỉ dạy? Sư lấy gậy chỉ, hỏi:- Hội chăng?
- Chẳng hội.
- Ta thế ấy là vì ôngtrở thành người co cúi,lại biết chăng? Nếu nhằmtrên phần của người hiện tại,việc từ xưa đến giờ chẳngnói mới vào tùnglâm,đến chư Phật thuở quá khứ cũngchưa từngthiếu sót. Như nước biển cả, tất cả cárồngtừ mới sanh đến già chết, thọ dụngnước thảy đều bình đẳng. * Sư thượng đườngbảo chúng:
- Các người!Nếu cần thươnglượngđến xươngsọ tìmlấy tin tức đemlại cùngnhau thươnglượng, trong ấy chẳngtừng chướng ánh sáng của người. * Sư hỏi Viện chủ Liễu:
- Tiên sư nói “tột mười phươngthế giới là thể người chân thật”,ônghiện

thấy nhà tăng chăng? Liễu đáp:- Hòa thượngchớ để con mắt sanh hoa. Sư bảo:- Tiên sư đã thiên hóa mà thịt vẫn còn ấm.

* Nhà Lươngniên hiệu CànHóa nămthứ ba(915),nhằmnămQuí Dậu ngày mười bảy thángtám,Sư khôngbệnh liền tịch.

 39. BạchVân Tường

Hòa thượng Thật Tánh Đại sư Ban đầu Sư trụViện TừQuang,Quảngchủ họ Lưu thỉnh vào phủ thuyết

pháp. Có vị Tăng hỏi:
- Giác Hoavừa định khắp nơibừngsáng, chẳnglầmtôngphongxin Thầy

phươngtiện? Sư đáp:- Vua ta có lệnh.
- Giáo ý Tổ ýlà đồnghay khác?
- Chẳngkhác.
- Thế ấy tức đồng?
- Chẳng ngại lãnh thoại.
- Chư Phật chưa ra đời, khắp giáp đại thiên một hội bạch vân là thế nào?
- Gạt bao nhiêu người đến?
- Thế ấy thì bốnchúng nươngvào đâu?
- Chớ giao thiệp.
- Tức tâmtức Phật là lời chỉdạy,chẳngdính nhữnglời trước chỉ dạy thế

nào?
- Đông tây gác lại, nambắc thế nào?
- Thế nào là gia phongHòa thượng?
- Cầu đá bờ này có, bên kia không hội sao?
- Chẳng hội.
- Hãy làm Đinh Côngngâm.
- Y đến Lục Tổ tại sao chẳngtruyền?
- Bể yên sónglặng.
- Thế nào là một con đườngHòa thượngtiếp người?
- Đến triều liền hiến Sở vương xem.
- Tông thừa từ trước làmsao nêu cao?
- Ngày nay chưa uốngtrà.

* Sư thượng đường:
- Các ônghội chăng? Chỉ ở đầuđườngcuối chợ,nơi người hàngthịt thái thịt, chỗ vạc dầu sôi trongđịa ngục hội lấy.Nếu hội thế ấy mới khamvì người làm thầy làmmẫu mực. Nếu nhằmtrongmôn đồ nạp tăng(Thiền sư) thì cách xa trời đất.Lại có một nhómngười,chỉ một bề ngồi trên giườnglàmngười tốt. Các ông nói hai hạngngười này người nào có sở trường? Vô sự trân trọng! * Sư hỏi Tăngmới đến:- Ở đâu đến? Tăngthưa:- Ở Vân Môn đến.
- Trongấy có bao nhiêu con trâu?
- Một con hai con.
- Con trâu tốt.

* Sư hỏi Tăng:- Chẳnghoại giả danh mà bàn thật tướng là sao? Tăngthưa:- Cái ấy là ghế dựa. Sư lấy tay vạch, nói:- Đemgiày đãy đến? Tăngkhôngđáp được. Sư sắp thị tịch bạch chúng rằng:
- Tôi tuyđề caoTổấn mà chưa tộttrongấy.Các nhân giả!việc trongấy là thế nào? Đâu phảichặnggiữa, trong,ngoài của vô biên chăng? Hội giải như thế, tức đại địa như dãy cát phẳng, đây tức là phươngkhác thấy nhau. Nói xong, Sư thị tịch.

* 40. THIỀN SƯ TRỪNG VIỄN
Ở ViệnHương Lâm

Ở Vân Môn, Sư làmthị giả mười támnăm. Vân Môn mỗi khi tiếp Sư đều gọi: Thị giả Viễn!Sư ứng: dạ!Vân Môn bảo: Ấy là gì? Như thế đến mười tám nămSư mới ngộ. Vân Môn nói: Nay ta mới khônggọi ngươi.

Một hôm, Sư từ giã Vân Môn đi nơi khác.Vân Môn bảo: Quangtrùmvạn tượng, một câu nói làm sao? Sư suy nghĩ. Vân Môn buộcphải ở lại ba năm nữa. * Ban đầu Sư đến trụ tại Viện Thiên Vươngtrongchùa Nghinh Tườnghuyện

Đạo GiangTây Xuyên. Có vị Tăng hỏi:- Vị ngon đề-hồ vì sao biến thành độc dược? Sư đáp:- Giấy Đạo Giang.
- Khi thấy sắc là thấy tâmthì sao?
- Vừa rồi ở đâu đi đến?
- Khi tâmcảnh đều quên thì thế nào?
- Mở mắt rồi ngủ.
- TrongBắc Đẩu ẩn thân, ý thếnào?
- Trănggiống cung loan, mưa ít gió nhiều.
- Thế nào là tâm chư Phật?
- Trongtức trước sau trong.
- Thế nào là diệudược của Hòa thượng?
- Chẳng lìa các vị.
- Người ăn thì sao?
- Cắn ăn xem.

* Sau, Sư dời về ở Viện HươngLâm Thành Thanh Ích Châu. Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là một mạch suối Hương Lâm? Sư đáp:- Niệmkhônggián đoán.
- Người uốngthế nào?
- Cân lườngtùy phương.
- Thế nào là chánh nhãncủa nạp tăng?
- Chẳng phân biệt.
- Việc chiếu dụngthế nào?
- Người đi đườngtrật chân. Sư sắp thị tịch đếntừ biệttriphủ TốngCông Đang,nói: Lão tăngđi hành khước,thôngphán nói “Tăngnày bị cuồngphongtámmươi nămđi hành khước trong ấy”.Đang thưa: Đại thiện tri thức đi ở tự do.

Trở về,Sư bảo chúng: Lão tăngbốn mươi nămmới đập thành một mảnh. Nói xong,Sư thị tịch.

* 41. THIỀN SƯ TÔNG HUỆ THỦ SƠ

Ở Động Sơn -(?-990) Ban đầu Sư đến thamvấn Vân Môn. Vân Mônhỏi: Vừa rời ở đâu? Sư thưa: Tra Độ. Vân Mônhỏi:Mùa hạrồiởđâu?Sưthưa: ỞchùaBáo Từtại HồNam. Vân Môn hỏi: Rời nơiấy lúc nào? Sư thưa: Ngày hai mươi lămthángtám.Vân Môn bảo: Thangươi ba gậy.

Hômsau,Sư đến thưa: Hômqua nhờ ơnHòa thượngtha ba gậy,con không biết lỗi tại chỗnào? Vân Mônbảo: Cáitúi cơm!GiangTây Hồ Namliền thế ấy. Ngay câu nói này, Sư đại ngộ, bènnói:Về sau nhằmchỗ khôngcó khói người, chẳngchứa một hột gạo,chẳngtrồngmột cọngrau,tiếp đãi mười phươngchúng Tăngqua lại, trọn vì họ nhổđinh tháo chốt,gỡ bỏ cái khăn thịt mỡ,cổicái áo xươngthúi, dạy họ thênh thangphóngkhoáng làmnạp tăng(Thiền sư) vô sự, đâu chẳngthích ư? Vân Môn bảo: Cái túi cơm!thân người bằngcây liễu mà mở miệng to như thế.Sư liền lễ bái. * Sau khi Sư làm trụ trì dạy chúng:
- Tronglời nói có lời nói là câu chết (tử cú),tronglời nói khônglời nói gọi là câu sống(hoạt cú).Chư thiền đức!Thế nàolà câu sống? Đến trongấy thật khó có người được,nếuđượcthì chẳngđộngmột hạt bụi,chẳngvạch một cảnh,thấy việc liền nói đáp thoại. Trưởnglão để chân xuống,chẳngđược nói đôngtây nam bắc,chớ biết nhiều ít, chỉ cần được bước đi rời khỏi nước bùn, làmcon mắt người sống,khen ngợi tôngphong, kích dươngđại sự, chẳngnói toàn không,kia đâu lại ít. Chỉ người duyên chưa đạtnguồn kia,rơi trongcảnh giới ma thứ tám, biết được cái chẳngtên chẳngvật,khôngthị khôngphi. Mỗi mỗi vật vật vẫn còn đầy đủ,mà nói ta được chỗ đấtan lạclại chẳngmonggìkhác.Phàmcó người đến thưa hỏi liền gõ giườngthiền, dựngphất tử,lại chẳngtiếc liền lậpbày, liền hànhdụng, nhằmtronghầmnước nhỏ trồi lên hụp xuống,đùa giỡn với con chồn khôngđuôi, đến tiếngtrốngđêmba mươi thángchạp điểm, đập đánh con chồn chạy mất,tay chân thác loạn,khôngthành tựu đượcmột cái gì, hối hậnlàmsao kịp? Nếu thậtlà nạp tăng(Thiền sư) dù gặp phải cái lạnh chết người,cái đói chết người trọn chẳng mặc chiếc áo xương thúi của kẻ khác. * Sư dạy chúng:
- Lời khôngdính việc,nói chẳnghợp cơ, nươnglời thì mất,kẹt câu là mê. Nơi đây,trongbốn câu nói thấy được rõ ràng. Làmmột nạp tăng(Thiền sư) khoángđạt,nhân một cây đòn tay, một miếng ngói, một bữa cháo,bữa cơmcũng có thể vì người làmthiện tri thức. Nơi đây,nếu chẳngrõ sẽ trở thành kẻ bướng bỉnh. * Sư lại dạy:
- Người nêu cao tôngthừa xiển dươngđại giáo,phải được con mắt pháp sángsuốt, mới hay soi xét duyên thiết yếu của Tăngvà tục,chân vọngmột nguồn, nước sữa chungly, đến đây thật khó phân.ĐôngSơn (chỉ Sư) tầmthườngdùng con mắt trongtâmxét tướng ngoài thân, xemđó lại xem,mới biện được chân ngụy. Nếu chẳngnhư thế làmsao gọi là thiện tri thức? Hiện nay thiên hạ cái gì là thiện tri thức? Chư Thiền đức!đã thamvấn bao nhiêu vị thiện tri thức rồi đến đây? Khôngnên thongthả,cần phải thamcho triệt,xemcho thấu đến chỗ ngàn thánh còn khôngthể chứngminh, mới bày hiện được kẻ đại trượngphu. Đâu khôngthấy ônggià Thích-ca khi sao mai mọc lên liền hoátnhiênđại ngộ,cùngtoànthểchúng sanh trên thế giới đồngthời thành Phật không có mé trước sau,đâu khôngsướng thích sao? Tuy nhiên như thế,nếu gặp ngườimắt sáng nạp tăngcũngkhéo bày xươngsống liền đánh. * Có vị Tăng hỏi:- Khi một con đường xa xôi thì thế nào? Sư đáp:- Trời trongchẳngchịu đi, đợi đến mưa ướt đầu.
- Khi tâmchưa sanh,pháp ở chỗ nào?
- Gió thổi lá câykhua quyết định có cá lội. Sư hỏi vị Tăngmới đến: Đâu chẳngphải mớiđến ư? Tăngthưa: Phải. Sư bảo: Đêmđến tìmchỗ nghỉ, sángnay việc thếnào? Tăngthưa: Sángnay gió thổi mạnh,đi trên lưngnúi xanh.Sư bảo: Chưa phải,lạinói đi.Tăngthưa: Trân trọng. Sư liền đánh. * Tănghỏi:
- Trongmười hai giờ đi đứngngồi nằm,khi tự tỉnh giác thì thế nào? Sư đáp:- Xemngười ăn cơm.
- Đâu khỏi bóngcây chẳng chênh sao?
- Lời thân ra từ miệng thân.

* Tănghỏi:
- Đại chúngđã nhóm họp, thỉnh Thầy tómyếu điểmvà nêu đại cương? Sư đáp:
- Trên nước hòn bọt bàynăm sắc,đáy biển cá tôm nói trăng trong.

* Sư có làmbài tụng“Con Chó Theo Trâu”: Gia hữu nhất cẩu nhi Ngãi tiểu nhân nan kiến Chung nhật tùy ngưu khứ Vị tỉnh sử nhân hoán. Kiến khách bất tác thanh Kiến nhân thiên năngthiện Nghĩ nghị thượngmôn lai Tảo thị thâu tha tiện. Hảo hảo báo Thiền sư Tu trước tinh thần khán Nhậmnhữ linh lợi nhân Bất giác vi tử hán. Nhà có một con chó Nhỏ tíu người khó thấy Trọn ngày đi theo trâu Chưa tỉnh khiến người gọi. Thấy khách chẳng biết sủa Thấy người riênghay giỏi Toan tính trên cửa vào Sớm là lấy đồ người. Khéo léo bảo Thiền sư Cần để tinh thần xét Dù ông người khôn lanh Chẳng biết thành kẻ chết. * Nhà Tốngniên hiệu Thuần Hóa nămđầu (990) thángbảy,Sư khôngbệnh ngồi kiết già thị tịch.


ĐỜI THỨ CHÍN SAU LỤC TỔ

I.-TÔNG TÀO ĐỘNG ĐỜITHỨ NĂM A. Nối pháp Thiền sư Trí Tịnh: có 2 vị
1- Thiền sư Trí Nghiêm ởCốc Ẩn
2- Thiền sư Pháp Hiển ởPhổ Ninh

II.- TÔNG LÂM TẾ ĐỜITHỨ NĂM A. Nối pháp Thiền sư Diên Chiểu PhongHuyệt: có 4 vị
1- Thiền sư Tỉnh Niệmở Thủ Sơn
2- Thiền sư QuảngHuệ Chơn III.-TÔNG QUINGƯỠNG ĐỜI THỨ SÁU IV.- NỐIPHÁP ĐỨC SƠN ĐỜI THỨ TƯ A. Nối pháp Thiền sư Quế Sâm: có 7 vị
1- Thiền sư Văn Ích hiệu Tịnh Huệ ở ThanhLươngkhai Tổ tông

Pháp Nhãn
2- Thiền sư Hưu Phục Ngộ Không ởThanh Lương
3- Thiền sư Thiệu Tu ởLong Tế

V.- TÔNG VÂN MÔN ĐỜITHỨ BA
1- Thiền sư QuangTộ ở chùa Trí Môn
2- Thiền sư Giới ở Ngũ Tổ
3- Amchủ Tường ởLiên Hoa Phong

* 42. THIỀN SƯ TRÍ NGHIÊM

Ở Cốc Ẩn Sư quê ở ĐăngChâu,xuất gia tu học tại Thước Sơn bản châu.Sau,Sư đắc pháp nơi Thiềnsư TríTịnh trụtrì CốcẨn, kế tiếp Sư trụ trìCốc Ẩn đờithứ hai, học chúngngưỡngmộ tìmđến khá đông. * Có vị Tăng hỏi:- Thầy xướnggia khúc tông phong nào? nối pháp ai? Sư đáp:- Mây trắngnam,tán cái bắc.
- Thế nào việc Ca-diếp thân nghe?
- Phải chóng làm xong.
- Thế nào chỗ chư Phật chiếu chẳng đến?
- Hỏi hangquỉ núi này làmgì?
- Sau khi chiếu đến thế nào?
- Bậy!tinh quái!
- Ngàn non muôn nước làm sao bước đi?
- Dở chân liền ngàn dặmmuôn dặm.
- Khi chẳngdở chân thì thế nào?
- Cũng ngàn dặm muôn dặm.

* 43. THIỀN SƯ PHÁP HIỂN

Ở Viện PhổNinh Có vị Tăng hỏi:- Nhiều kiếp chungở vì sao chẳngbiết thân sơ? Sư đáp:- Ai?
- Lại đợi con nói?
- Sẽ bảo chẳnglãnh thoại.
- Ngàn nước muôn non làm sao bước đi?
- Trời trongđườngkhôngcách,kẻ đến nhịp chẳnglầm.

* 44. THIỀN SƯ TỈNH NIỆM

Ở ThủSơn Nhữ Châu- (925 - 993) Sư họ Địch quê ở Lai Châu, xuất gia tại chùa NamThiền quận nhà.Vừa thọ xonggiới cụ túc,Sư dạo khắp các thiền hội, thườngthầmtụngkinh Pháp Hoa, nên được hiệu là NiệmPháp Hoa.

Sau,Sư đến tronghội PhongHuyệt sungchức Tri khách.Mộthôm,Sư đứnghầu,PhongHuyệt rơi nước mắt nói với Sư: Bất hạnh!đạo Lâm Tế đến ta sắp chìmlặngvậy.Sư thưa: Xemtrongmột chúngnày đâu khôngcó người kế thừa Hòa thượng? Phong Huyệt bảo: Người thôngminh thì nhiều,kẻ thấy tánh rất ít. Sư thưa: Như con,Hòa thượngxemthế nào? PhongHuyệt bảo: Ta tuy trôngmongở ngươi đã lâu,vẫn e ngại đắmmến kinh này khôngthể buôngrời.Sư thưa: Việc này có thể làmđược, mongnghe yếu chỉ ấy.

PhongHuyệt thượngđường. Nhắc lại việc Thế Tôn dùngcon mắt như hoa sen xanh nhìn xem đại chúng, bèn hỏi:

- Chính khi ấy hãybảonói cáigì? Nếu bảochẳngnói mà nói, lại làchôn vùi thánh trước. Hãy bảo nói cái gì?

Sư bèn phủi áo đi ra.PhongHuyệt némcây gậy trở về phươngtrượng. Thị giả chạy theo sauthưa: NiệmPháp Hoa nhân sao chẳngđáplờiHòa thượng? PhongHuyệt nói: NiệmPháp Hoa đã hội.

Một hôm,Sư cùngHuệ Chơn (Tri viên) đồngđến thưa hỏi. PhongHuyệt hỏi Huệ Chơn:Thếnàolà ThếTônchẳngnói mà nói? Huệ Chơnthưa: Tuhútrên ngọn cây kêu.PhongHuyệt bảo: Ngươi tạo nhiều phước si làmgì? Sao không thamcứu ngôn cú? PhongHuyệt hỏi Sư: Ngươi thì sao? Sư thưa: Đổi sắc (mặt) bày đườngxưa. Chẳngrơi cơ lặngyên (độngdungdươngcổ lộ, bất đọa tiếu nhiên cơ). PhongHuyệt bảo Huệ Chơn: Ngươi sao chẳngxemNiệm Pháp Hoa hạ ngữ? * Hòa thượngSở ở Bạch Triệu đến Nhữ Châunghỉ tại Tuyên Hóa.Phong Huyệt sai Sư đến truyềnngữ. Vừa gặp nhau,Sư đưa cao tọa cụhỏi: Trảilàphải, chẳngtrải là phải? Bạch Triệu đáp: Nhà mình xemlấy.Sư liền hét!Bạch Triệu bảo: Ta từnggần gũi thiện tri thức chưa từngdám làm như thế.Sư nói: Giặc cỏ đại bại.Bạch Triệu bảo: Ngày mai gặp Hòa thượngPhongHuyệt sẽ thuật lại đầy đủ. Sư thưa: Vâng!Vâng! Không nên quên mất. * Sư trở về thưa lại với PhongHuyệt.PhongHuyệt bảo: Ngày nay lại bị

ngươi bắt một viên giặc cỏ. Sư thưa: Tay khéo chẳngkhoe danh. Hômsau,Bạch Triệu vừa đến gặp PhongHuyệt liền thuật lạilờihômqua. PhongHuyệt bảo: Chẳng những hômqua, ngày nay quả tangđã thua bị bắt. * Ban đầu, Sư đến trụ Thủ Sơn đời thứ nhất. Ngày khai đườngcó Tănghỏi:
- Thầy xướnggia khúc tôngphongai? nối pháp người nào? Sư đáp:- Thiếu Thất trước núi xem bàn tay.
- Lại thỉnh hồng âm hòamột tiếng?
- Như nay cũng cần toàn thể biết.

* Sư bảo chúng:
- Phật pháptraocho quốcvươngđại thần đànviệt có thế lựckhiến đèn đèn

mồi nhau tiếp tụckhông dứt cho đến ngày nay. Đại chúng hãy nói tiếp tục cái gì? Sư imlặnggiây lâu, lại nói:
- Ngày nay cần phải Sư huynh Ca-diếp mới được. Tănghỏi:- Thế nào là gia phongcủa Hòa thượng? Sư đáp:
- Một lời cắtđứt ngàn cửa sông, trước ngọn muôn trượngmới được huyền.
- Thế nào là cảnh Thủ Sơn?
- Mặc tình mọi người xem.
- Thế nào người trongcảnh?
- Ăn gậy được hay chưa? Tănglễ bái. Sư bảo: hãy đợi khi khác.

* Tănghỏi:- Người xưa dở chùy,dựngphất ý chỉ thế nào? Sư đáp:- Đảnh riêngkhôngkhách ngủ.
- Chưa biết ý chỉ thế nào?
- Chẳng phải người ômgốc cây.
- Thế nào là conđường bồ-đề?
- Đây cách huyện nhượngnăm dặm.
- Việc hướngthượngthế nào?
- Qua lại chẳngđổi.

* Tănghỏi:- Chỗ chư Thánh nói chẳng tột,thỉnh Thầy nêu bày? Sư đáp:- Thần quangmuôn dặmtrọn một chiếu,người nào dámbằngcùng

mặt trời.
- Một cây lại nở hoa không?
- Nở đã lâurồi.
- Chưa biết kết nụ chăng?
- Đêmqua đã gặp sương.
- LâmTế hét,Đức Sơn đánh, chưa biết để rõ việc gì?
- Ngươi thử nói xem. Tăngliền hét!Sư bảo: Mù!Tănglại hét!Sư bảo: Gãmù này hét loạn thế ấy để làmgì? Tăng lễbái.Sư liền đánh. * Tănghỏi:- Chúng Tăngvây quanh, Thầy nói pháp gì? Sư đáp:- Đập cỏ rắn sợ.
- Chưa biết thế nào là hạ thủ?
- Vừa rồi có bao nhiêu người nên tán thân mất mạng.
- Hai con rồng giành hạt châu,con nào được?
- Con được là mất.
- Con chẳng được thì thế nào?
- Châu ở chỗ nào?

* Tănghỏi:- Thế nào là tướngphạmâm? Sư đáp:- Lừa kêu chó sủa. Sư lại bảo:
- Cần được thânthiết, nhấtlà đừngđemhỏi lại hỏi, hộichăng? Hỏi ở chỗ

đáp, đáp ở chỗ hỏi. Ngươi nếu đemhỏi lại hỏi thì Lão tăngở dưới gót chân ngươi,ngươi nếu suy nghĩ thì chẳnggiao thiệp. Khi ấy cóvị Tăngbước ralễbái. Sư liền đánh. Tăngliềnhỏi: Khicặmgậy nơi núi sâu thìthế nào? Sư đáp: Lầm! Tăngnói: Lầm!Sư lại đánh. * Ban đêmcó vị Tăngvào thất,Sư hỏi: Ai? Tăngchẳngđáp.Sư nói: Biết được ngươi rồi.Tăngcười.Sư bảo: Lại đâu phải người khác? Nhân đó,Sư làm một bài kệ: Khinh khinh đạp địa khủng nhân tri Ngữ tiếu phân minh cánh mạc nghi Trí giả chỉ kimmãnh đề thủ Mạc đãi thiên minh thất khước kê.

Dịch: Bước chân nhè nhẹ ngại người hay Cười nói rõ ràng có gì nghi Kẻ trí hiện nay gắnggìn giữ Chớ đợi sángmai gà mất đi. * Sư dạy chúng:
- Phật pháp khôngcó nhiều,chỉ vì bọn các ôngtự tin chẳngđến.Nếu các ôngtự tin thì ngàn vị Thánh ra đờicũngkhônglàmgì được các ông. Vì saonhư thế? Vì ở chỗ trước mặt các ôngkhôngcó chỗ mở miệng. Chỉ vì các ôngtự tin khôngđến,chạy rangoài tìmcầu. Sở dĩ đếnđược trongấy bènlàPhật Thích-ca, sẽ cho các ôngba mươi gậy.Tuy nhiên như thế,kẻ sơ cơ hậu học bằngvào đạo lý nào? Hãy hỏi các ôngđược cùngấy hay chưa? Sư imlặnggiây lâu, nói tiếp:- Nếu được cùng ấy mới là vô sự.

* Sư dạy chúng:
- Chư Thượngtọa!Chẳngđược hét cuồnghétloạn.Trongấy bình thường nói với các ông.Khách thì trước sau vẫn là khách,chủ thì trướcsau vẫn là chủ, khách khôngcó hai khách,chủ khôngcó hai chủ.Nếu có haikhách hai chủ tức là hai gã mù.Do đó, nếukhi ta đứngthì các ông phải ngồi, đứngthì cùngôngđứng. Tuy nhiên như thế,đếntrongấy phảiđể mắt cho lanhmới được. Trongkhoảng con mắt dừngchớp là xa ngàn dặmmuôn dặm. Vì sao như thế? Ví như cách cửa sổ nhìn con ngựa chạy qua, vừa suy nghĩ liền không dính dáng.

Chư Thượngtọa!đã vậy,nơi đây phải chín chắn lưu tâm, chẳngcần ôm rỗng, ngày kia giờ khác sẽ lừa phắt ôngvậy. Các ngươi! nếu có việc thì lại gần đây, vô sự thì trân trọng! * Sư có làmbài kệ Cương Tông rằng: Đốt tai chuyết langquân Xảo diệu vô nhân thức Đả phá Phụng Lâmquan Trước hài thủy thượng lập. Đốt tai xảo nữ nhi Thoán toa bất giải chức Khán tha đấu kê nhân Thủy ngưu dã bất thức. Bối âm sơn tử hướngdương đa Namlai bắc vãngý như hà Nhược nhân vấn ngã tây lai ý Đônghải đông diện hữu Tân La.

Dịch: Dốt thay chàngtrai quê (vụng) Khéo léo khôngngười biết Đập phá cổng PhụngLâm Manggiày đứngtrên nước. Dốt thay cô gái sang(khéo) Némthoi chẳngbiết dệt. Xemngười coi đá gà Con trâu cũng chẳng biết. Kẻ bỏ núi âm hướngdương nhiều Sang namđến bắc ý thế nào? Nếu người hỏi ta Tổ sư ý Mặt đôngbiển đôngcó Tân La (Triều Tiên) * Đời Tốngniên hiệu Thuần Hóa nămthứ ba (992) vào giờ ngọ ngày mùng bốn tháng chạp,Sư thượngđườngnói kệ: Kimniên lục thập thất Lão bệnh tùy duyên thả khiển nhật Kimniên ký khước lai niên sự Lai niên ký trước kimtriêu nhật.

Dịch: Nămnay sáu mươi bảy Già bệnh tùy duyên hãy đuổi theo Nămnay ghi lại việc năm đến Nămđến ghi chắc việc ngày nay. * Đến nămsau đúngngày giờ nói trước,Sư thượngđườngtừ biệt chúngnói kệ: Chư tử mạn ba ba Quá khước cơ Hằng hà Quan Âm chỉ Di-lặc Văn-thù bất nại hà. Các con dối lăngxăng Lỗi nhiều cát sông Hằng Quan Âm chỉ Di-lặc Văn-thù biết làm sao?

* Sư imlặnggiây lâu,nói kệ: Bạch ngân thế giới kimsắc thân Tình dữ phi tình cộngnhất chân Minh ámtận thời câu bất chiếu Nhật luân ngọ hậu kiến toàn thân.

Dịch: Thế giới bạch ngân thân sắc vàng Tình với phi tình một tánh chân Tối sáng hết rồi đều chẳngchiếu Vầng ô vừa xế thấy toàn thân. Mặt trời vừa xế, Sư ngồi yên thị tịch,thọ sáumươi tám tuổi.

* 45. THIỀN SƯ CHƠN

Ở Quảng Huệ PhongHuyệt hỏi Sư:
- Khi Hội Xươngsa thải,Hộ phápthiện thần đichỗ nào? Sư thưa:- Thườngở trong thành thị, cốt là khôngngười thấy. PhongHuyệt bảo:- Ngươi thấu triệt rồi.

* Sau khi trụ trì, có vị Tăng hỏi Sư:- Thế nào là cảnh QuảngHuệ? Sư đáp:- Trước đầu chùa nhỏ sau Tư khánh.
- Thế nào là gia phongHòa thượng?
- Cái khâu cây kích.

* 46. THIỀN SƯ VĂN ÍCH Hiệu Tịnh Huệ
Khai Tổ tông Pháp Nhãn -(885 - 958)

Sư họ Lỗ quê ở Dư Hàn, lúc bảytuổi đãtheo Thiền sư Toàn Vĩởviện Trí Thôngxuất gia.Nămhai mươi tuổi, Sư thọ giới cụ túc ở chùaKhai Nguyên tại Việt Châu.Sư chú mục vào giới luật,nghe Luật sư Hy Giác giảngdạy ở chùa Dục Vươngtại Mậu Sơn Minh Châu,bèn đến đâyhọc tập nghiên cứu chỗ ý chỉ u vi. Sư lại xemsách Nho,đến trườngVăn Nhã.Hy Giác bảo: kẻ này là du hạ trong môn của ta. * Do huyền cơmột phen dấy lên, nhữngviệc tạp nhạp đều buônghết,Sư chốnggậy sangphươngnamhành khước.Đến Phước Châu ởtronghội của TrườngKhánh,Sư tuy chưa phát minh đại sự,mà chúngvẫn kính nể.Sư bèn kết bạn với Thiệu Tu, HồngTiến ba người cùng dẫn nhau đi tham cứu.

Đi đến viện Địa Tạnggặp trời trở tuyết,ba người cùng xin ngụ tại đây.Trời lạnh,cùngvây quanh lò sưởi, Thiềnsư QuếSâm(trụ trì viện Địa Tạng) thấy hỏi: Đây là đi làmgì? Sư thưa: Đi hành khước.Quế Sâmhỏi: Việc hành khước là thế nào? Sư thưa: Chẳngbiết.Quế Sâmbảo: Chẳngbiết rất là thân thiết. Quế Sâmlại hỏi cả ba người: Trong Triệu Luận nói: “trời đất cùng tađồnggốc”,vậy sơn hà đại địa cùngchính mình Thượngtọa làđồnghay khác? Sư thưa: Khác.QuếSâmđưa hai ngón tay. Sư nói: Đồng. Quế Sâm cũng đưa hai ngón tay, rồi đứngdậy đi. Đến tuyết tan,ba người cùngđến từ biệt đi nơi khác,Quế Sâmđưa ra đến cửa, hỏi: BìnhthườngThượngtọa nói “tamgiới duytâmvạn pháp duy thức”,vậy phiến đá dưới sân này, làởtrongtâmhay ở ngoài tâm? Sư thưa: Ở trongtâm. Quế Sâmbảo: Người hành khước mắc cớ gì lại để phiến đá trên đầu tâm? Sư bí không có lời để đáp,bèn dẹp hành lý vào chùa,xin ở lại thamcứu.

Hơn một tháng,Sư trình kiến giải nói đạolý, vẫn bịQuếSâmbảo: Phật pháp khôngphải thếấy. Sư thưa: Con đãhếtlời cùnglýrồi. Quế Sâmbảo: Nếu luận Phật pháp thì tất cảhiện thành. Quacâu nói ấy,Sư đại ngộ.

Sau khi khai ngộ, ba huynh đệ mỗi người trụ một nơi.RiêngSư lập amở châu Cam Giá.Hồng Tiến và Thiệu Tu muốn dạo khắp các tònglâmở miền Giang Biểu nên rủ Sư đồngđi. Đi đến LâmXuyên,Châu Mục thỉnh Sư trụ viện Sùng Thọ.Khai đườngtrongngày đầu,tiệc trà chưa xong, bốn chúngđã vây quanh pháp tòa.VịTăngđại diện đến bạch Sư: Bốn chúngđã vây quanh dưới pháp tòa của Hòa thượng. Sư nói: Chúngnhân đến thamchân thiện tri thức. Chốc lát,Sư lên tòa. Chúngđảnh lễ thỉnh xong, Sư bảo:

- Chúng nhân trọn đãđến đây, Sơn tăng chẳnglẽ không nói, cùng đại chúng nhắc một phương tiện của người xưa. Trân trọng!Liền xuốngtòa.

Có vị Tăngbước ra lễ bái.Sư bảo: Khéo hỏi đi. Vị Tăngtrình lên ý hỏi. Sư bảo: Trưởnglão chưa khai đườngchẳng đáp thoại. * Thượngtọa Tử Phươngtừ TrườngKhánh đến. Sư nhắc lại bài kệ của Hòa thượng Huệ Lăng ởTrường Khánh mà hỏi: Thế nào là ở trong vạn tượngriêng bày thân? Tử Phươngdở phất tử. Sư nói: Hội thế ấy sao được? Tử Phươnghỏi: Tôn ý Hòa thượngthế nào? Sư bảo: Gọicái gì làvạn tượng? Tử Phươngnói: Người xưa chẳngvạch vạn tượng. Sư bảo: Ở trongvạn tượngriêngbày thân,nói cái gì là vạch chẳngvạch? Tử Phươngbỗngnhiên ngộ giải,thuật kệ đầu thành. * Sư hỏi Thiệu Tu: “Có sai hào ly cách xa trời đất”,huynh hội thếnào? Thiệu Tu đáp: Cósaihào lycáchxatrờiđất. Sư bảo: Hội thếấysaođược? ThiệuTuhỏi: Hòa thượng thếnào? Sư đáp: Có sai hào ly cách xa trời đất.Thiệu Tu liền lễ bái. * Sư thượng đường,đại chúng đứng lâu, Sư bèn bảo chúng:
- Chỉ thếấy thìgiải tán đi,lạicó Phậtpháp hay không,thử nói xem? Nếu khônglại đến trongấy làmgì? Nếu có,thì trongchợ chỗ nhiều người tụ hội cũng có, cần gì phải đến trongấy?

Chư vị!mỗi người đã từngxemHoàn Nguyên quán,Bách Môn nghĩa hải, Hoa Nghiêmluận,Niết-bàn kinh, các kinh sách rất nhiều,cái gì trongkinh có thời tiết ấy? Nếucó, thử nêuraxem!chẳnglà trongkinh thế ấy, cónhữnglời thếấy, đó là thời tiết chăng? Có cái gì là giao thiệp.Sở dĩ lời hay kẹt ở đầu tâm, thường làmmôi trườngcho duyên lự,thậttếởngay trước mắt,đổilàmcảnh danhtướng, lại làmsao được đổi? Nếu đã đổi rồi thì làmsao được chánh? Hội chăng? Nếu chỉ niệmkinh sách thế ấy, có dùngvào chỗ gì? * Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là vạch bày thì được cùng đạo tươngưng?
- Khi nào ôngvạch bày tức cùng đạo chẳngtươngưng.
- Khi sáu chỗ không tri âm thì thế nào?
- Nhà ông quyến thuộc một đàn. Sư lại nói:
- Làmsao hội? Chớ nói, đến hỏi thế ấy,bèn chẳngđược đạo của ông.Sáu chỗ chẳngtri âm, chỗ mắt chẳngtri âm? chỗtai chẳngtri âm? Nếu vậy chỗ căn bản cótìmhiểu làkhôngđược. Người xưa nói: “lìa thanh sắcmắc thanh sắc, lìa danh tự mắc danh tự”. Do đó, cõitrời Vôtưởngtu được trải quatámmuôn đại kiếp,một hômcũng phải thối đọa,các việc rõ ràng. Bởi vì chẳngbiết căn bản chân thật,tu hành theo thứ lớp, ba đờisáu mươi kiếp,bốn đời một trămkiếp,như thế thẳngđến ba a-tăng-kỳ quả mới tròn đầy.Người xưa vẫn nói “chẳngbằngmột niệmduyên khởi vô sanh,vượt khỏi cái thấycủa tamthừa quyền học kia v.v...” Lại nói “khảy móngtay tròn thành támvạn môn, sát-na diệt hết nghiệp ba kỳ”. Phải cần thể cứu. Nếu như thế dùng khí lực bao nhiêu? * Quốc chủ GiangNamquí trọngđạo đức củaSư, thỉnh Sư vào trụ thự Tịnh

Huệ Thiền sư trongBáo Ân thiền viện. Sư thượng đườngbảo chúng:
- Người xưa nói “ta đứngđợi ôngnhìn”,hômnay Sơn tăngngồi đợi các ôngnhìn. Lại có đạo lý cùng chăng? cái nào thân,cái nào sơ? thử xét đoán xem! * Có vị Tăng hỏi:
- Mười phươnghiền thánh đều vào tôngnày, thế nào là tông này? Sư đáp:- Mười phương hiền thánh đều vào.
- Thế nào là Phật, người hướngthượng?
- Phươngtiện gọi là Phật.
- Hai chữ thanh sắc, người nào thấu được? Sư lại bảo chúng:
- Chư Thượngtọa!vị Tăngnày lạithấu đượchay chưa? Nếuhộiđược chỗ hỏi này thì thấu thanh sắc chẳngkhó. * Sau, Sư dời về ở viện Thanh Lương, thượng đườngdạy chúng:
- Người xuất gia chỉ tùythờivà tiết,liền đượclạnh thìlạnh, nóngthì nóng, muốn biết nghĩa Phật tánh phải quán thời tiết nhân duyên,xưa nay phươngtiện chẳngít. Đâu chẳngthấy Hòa thượngThạch Đầu nhân xemTriệu Luận,trongấy nói: “hội muôn vật về nơi mình, kia chỉ là người Thánh vậy”, Ngài liền nói: “thánh nhân khôngmình, cái gì chẳngmình”,liền làmmấy lời gọi là Đồngthamkhế, trongấy câu mở đầunói: “tâmđại tiên trúcđộ” khôngqua lờinày vậy khoảng giữa chỉ tùy thời nói thoại.

Thượngtọa!nay muốn hội vạn vật là mình chăng? Bởi vì đại địa khôngcó một vật có thể thấy.Ngài lại dặn dò rằng: “ngày thángchớ qua suông”.Vừa rồi, nói với các Thượngtọa chỉtùythờivà tiết liền được. Nếu làđổithờimất hậu tức là qua suôngngày tháng, ở trongcái phi sắc khởi hiểu sắc. Thượng tọa!ở trong cái phi sắckhởi hiểu sắctứclàđổi thờimất hậu? Hãynói sắckhởi hiểuphisắc lại đúngchẳng đúng? Thượngtọa!nếu hội thế ấytức là khônggiao thiệp,chính là si cuồngchạy theo hai đầucó dùngđược chỗgì? Thượngtọa!chỉ giữ phần tùy thời qua là tốt. Trântrọng. * Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là gia phong của Thanh Lương? Sư đáp:- Ngươi đến chỗ khác,chỉ nói đến Thanh Lươngrồi.
- Thế nào được các pháp khôngchống lại?
- Có pháp gì chốnglại Thượngtọa?

* Sư dạy chúng:
- Thấy đạo làgốc,sángđạo là công, liền hayđược sức đại trítuệ. Nếu chưa được như thế thì,việc đángyêu thích trongtamgiới phải dạy dẹp hết, vừa có một mảy may lại làchưađược. Như cácôngkhi ngủ chẳngsân bènhỉ,đâylàcảnhgiới hôn loạn huân tập đã thuần thục ở trongtamgiới.Khôngtỉnh táo thì hôn loạn,bởi duyên các ôngtạp loạn gây nên.Cổ nhân gọi đó là đến vànghóa ra mà lầm cho là vàngròng, nó còn chẳngbằngvàngtrongmỏ. Nếunhìn thấy tộtxươngthấu tủy, ấy là sức siêu thoát của các ông.Nếu chưa được như thế,nên xemxét cái gì là lầu đài điệncác? ChưThánh chưahẳnthườngnắmtay ông, ôngchưa hẳnnươngtheo mà đi, xưa nay như thế vậy. * Sư thượng đườngbảo:
- Chư Thượngtọa!thời tiết lạnh cầngì đến đây? Hãy nói đến đâylà tốt hay chẳngđến đây là tốt? Hoặc có Thượngtọa nói “chẳngđến đây là tốt, vì chỗ nào chẳngphải,lại cần đến đây làmgì”.Hoặc có Thượngtọa nói “y cũngchẳngđặng một chiều,cần đến chỗ Hòathượngmới được”.Chư Thượngtọa!hãy nói hai người ấy đối trongPhật pháp lại có tiến thú hay không? Thượngtọa!thật là chẳng được đồng, khôngcó một tí có thể tiến thú. Người xưa gọi là “chùy sắt khônglỗ”, mù từ bé,điếctừ bé, khôngkhác.Nếu lạicó một Thượngtọa bước ranói“hai người kia đều khôngđược”.Vì sao như thế? Vì y còn chấp trước,cho nên chẳng được.

Chư Thượngtọa!như thế thật giốnghành khước nhưthế thậtgiốngthương lượng, còn monglàmgì? hay là chỉ cần khuamôi múa mỏ? hay là riêngcó chỗ mong? Sợ e ychấp trướclàchấp trướccáigì? Hay là chấptrướclý,chấp trướcsự, chấp trước sắc,chấp trướckhông? Nếu chấp lý,lýlàcáigì mà chấp? Nếuchấp sự, sự là cái gì mà chấp? Chấp sắc chấp khôngcũngnhư thế.

Sở dĩ bình thường, Sơn tăngnói với chư Thượngtọa mười phươngchư Phật, mười phươngthiện tri thức luôn luôn duỗi tay; chư Thượngtọa luôn luôn nắmtay.Mười phươngchư Phật luôn luôn duỗi tay,là duỗi ở chỗ nào? Chư Thượngtọa luôn luôn nắmtay,lại có chỗ hội,hội lấylà tốt.Nếu chưa hội được, chớ nói: đều phải, đồng đến,toàn lấy.

Chư Thượngtọa!người hành khước nhà bêncần phải xét kỹ, phải để hết tinh thần,không nên trông cậy vào trí tuệchút ít, qua mất thời đẹp đẽ. * Sư có làmbài tụng: Lý cực vong tình vị Như hà hữu dụ tề Đáo sầu sươngdạ nguyệt Nhậmvận lạc tiền khê. Quả thục kiêmviên trọng Sơn trườngtợ lộ mê Cử đầu tàn chiếu tại Nguyên thị trụ cư tê.

Lý tột quên tình nói Làmsao có dụ bằng Đến cùngsương đêm sáng Dần dà rơi trướckhe. Trái chín cùng vượn nặng Núi dài giốngđường quên Xoay đầu toàn chiếu hiện Nguyên là ở phươngtây. * Sư làmbài tụng tam giới duy tâm: Tamgiới duy tâm Vạn pháp duy thức Duy thức duy tâm Nhãn thanh nhĩ sắc. Sắc bất đáo nhĩ Thanh hà xúc nhãn Nhãn sắc nhĩ thanh Vạn pháp thành biện. Vạn pháp phỉ duyên Khởi quán như huyễn Đại địa sơn hà Thùy kiên thùy biến Tamgiới duy tâm Vạn pháp duy thức Duy thức duy tâm Mắt thanh tai sắc. Sắc chẳng đến tai Thanh nào chạmmắt Mắt sắc tai thanh Muôn pháp thành xong. Muôn pháp chẳngduyên Đâu quán như huyễn Đại địa sơn hà Gì bền gì đổi? * Sư làmbài tụng Hoa Nghiêm lục tướng nghĩa: Hoa Nghiêmlục tướngnghĩa Đồngtrung hoàn hữu dị Dị nhược dị ư đồng Toàn phi chư Phật ý. Chư Phật ý tổngbiệt. Hà tằnghữu đồng dị. Namtử thân trungnhập định thời. Nữ tử thân trung bất lưu ý. Bất lưu ý, tuyệt danh tự. Vạn tượngminh minh vô lý sự.

Dịch: Nghĩa sáu tướngHoa Nghiêm Trongđồng lại có dị Dị nếu dị nơi đồng Toàn chẳng phải ý Phật. Ý chư Phật thảy biệt Đâu từngcó đồng dị? Trongthân kẻ namkhi vào định Trongthân người nữ chẳng lưu ý, Chẳng lưu ý, bặt danh tự Vạn tượngrõ ràngkhônglý sự. * Sư ở mấy nơi,nơi nàođồ chúngtheo thamvấn thườngxuyên khôngdưới một ngàn (1000) người.Sư làmcho chánh tôngcủa Huyền Sa hưngthạnh miền GiangBiểu. Sư theo cơ thuận vật gỡ kẹt dẹp tối, phàmnói tam-muội các nơi, hoặc nhập thất trìnhkiến giải,hoặcđứngra thưa hỏi, đềutheobệnh chothuốc, tùycăn cơ ngộ nhập không thểghi hết. *

Đến niên hiệu Hiển Đức nămthứ năm(993) nhà Châu,ngày mười bảy thángbảy nămMậu Ngọ,Sư có chút bệnh.Quốc chủ đích thân đến thămhỏi. Ngày mùngnămthángnhuần,Sư tắmgội xong, từ giã chúngngồi kiết già thị tịch, nhan mạo như lúc bình thường. Sư thọ bảy mươi bốn tuổi, nămmươi bốn tuổi hạ. Vua ban sắc thụy là Đại Pháp Nhãn Thiền sư,tháp hiệu Vô Tướng.

* 47. THIỀN SƯ HƯU PHỤC - Ngộ Không

Ở viện Thanh Lương -(? - 943) Sư họ Vương,quê ở BắcHải,xuấtgia lúc còn bé,đếnmười chín tuổi thọ giới cụ túc.Sư thườngtự nói: nếu bámvào kinh điển tức là mắc kẹt chiếc bè,toan tiến đến chỗ lónglặnglại ngại rơi vào không,tới lui khó quyết định, bỏ haithì khôngđược. Sư bèn đi các nơi tham vấn các bậc Thiền đức. * Sư đồngkết bạn với Pháp Nhãn v.v...đến hội Thiền sư Quế Sâm. Ở đây nhiều nămmà Sư khôngkhế ngộ.Sư mắc bệnh nằmnơi nhà niết-bàn.Một đêm, Quế Sâmđến thăm, hỏi:Thượngtọa Phụcan vui chăng? Sư thưa: Con vì nhân duyên trái với Hòa thượng.Quế Sâm chỉ lồngđèn hỏi: Thấy chăng? Sư thưa: Thấy. Quế Sâmbảo: Chỉ cái ấy chẳng trái, Sư nhân câu nói ấy có tỉnh.

Sau,nhân Thiệu Tu thămhỏi Quế Sâm, nói: Con trămkiếp ngàn đời cùng Hòa thượngtrái nhau đến đây, lạigặp Hòa thượngchẳngan.Quế Sâmdựngđứng cây gậy lên nói: Chỉ cái này chẳng trái.Sư bỗng nhiên khế ngộ. * Sau,Sư nối tiếp Pháp Nhãn (Thiềnsư VănÍch) trụ trìchùaSùngThọ ởVũ Châu.Đến khi Quốc chủGiangNamxây dựngĐại đạo tràngThanh Lươngthỉnh Sư đến trụ trì. Sư thượng đườngdạy chúng:
- Thánh xưa vừa sanh ra liền đi khắp bảy bước,mắt nhìn bốn phươngnói: “Trên trời dưới đất, chỉ tađộc tôn.” Ngài có cái phươngtiện kỳ đặc,cònchư Thượngtọa khi mới sanh ra cócáigì kỳ đặc,thửnêu lênxem? Nếu nóirằng “Không”,tức làđối diệnmà kiêngtránh.Nếu nói “Có”,lại làmsao thôngđược tin tức ấy? Lại hội chăng? Thượngtọa hân hạnhcó việc kỳ đặc,nhânsao chẳngbiết? Trân trọng. * Có vị Tănghỏi: Thế nào làPhật? Sư đáp: Ngươi là chúngsanh. Tăngthưa: Lại nhận hay không? Sư bảo: Luốngbày câu hỏi này. Tănghỏi: Thế nàolàýTổ sư từ Tây sang? Sư bảo: Ôngnói cõi này lại có chăng? Tănghỏi: Chỗ tỉnh yếu xin Thầy một lời? Sư đáp: Trân trọng. * Thế nào là đạo? Sư đáp: Xưa nay khôngmột vật,chỗ nào dính bụi bặm. Tănglễ bái.Sư bảo: Chớ lầmhội. Tănghỏi:Thế nào là một hạt bụi vào chánh định? Sư đáp: Sắc tức không. Tănghỏi: Thế nào cát bụi từ tam-muội dậy? Sư đáp: Không tức sắc. * Tănghỏi: Thế nào là chỗ họcnhân xuất thân? Sư đáp: Ngàn thứ so chẳng kịp, muôn điều sánh chẳngbằng.Tăngthưa: Thỉnh Hòa thượngnói? Sư đáp: Xưa cũngcó nay cũng có. * Niên hiệu Thiên Phúc nămthứ tám(943) nhà Tấn,ngày mùngmột tháng mười,Sư sai Tăng đến viện Bảo Ân mời Pháp Nhãn đến phương trượng để dặn dò, lại biên thư từ biệt Quốc chủ. Đến ngày mùngba nửa đêmgiờ tý, Sư ngồi ngay thẳng nhắc chúngrằng: “khôngbỏ quang ảnh”; nói xong từ biệt nhập diệt.

* 48. THIỀN SƯ THIỆU TU

Ở Long Tế cũng gọi Tu SơnChủ Ban đầu Sư cùngĐại Pháp Nhãn(VănÍch) thamvấn nơi Thiềnsư Quế Sâm, cho là đã ngộ tột. Ba vị đồngtừ Quế Sâmđi Kiến Dương.Trên đườngcùng bàn chuyện nhau, PhápNhãn chợthỏi:Người xưa nói:“ở trongvạn tượngriêng bày thân”,làvạch vạn tượng, hay chẳngvạch vạn tượng? Sư đáp: Chẳngvạch vạn tượng. Pháp Nhãn bảo: Nói cái gì là vạch chẳngvạch? Sư mờ mịt, trở lại viện Địa Tạng.Quế Sâmthấy Sư trở lại hỏi: Ngươi đi chưa bao lâu tại sao trở lại? Sư thưa: Có việc chưa giải quyết đâu yên leo non vượt suối. Quế Sâmbảo: Ngươi leo vượt bao nhiêu non suối, lại chẳngưa? Sư chưa hiểu lời dạy bảo,liền hỏi: Cổ nhân nói, “ở trongvạn tượngriêngbày thân”,ý chỉthế nào? Quế Sâmđáp: Ngươi nói người xưa vạch vạn tượnghay chẳngvạch vạn tượng? Sư thưa: Chẳngvạch.Quế Sâm bảo: Hai cái.Sư kinh hãi lặngthinh, lại hỏi: Chưa biết cổ nhân vạch vạn tượng hay chẳngvạch vạn tượng? Quế Sâmbảo: Ngươi nói cái gì là vạn tượng? Sư liền tỉnh ngộ, lại từ biệt Quế Sâmđi đến chỗ Pháp Nhãn. * Sau,Sư về ở núi LongTế chẳngcần nhómhọp đồ chúng, mà chúngvẫn

đua nhau tìm đến. Sư thượng đườngdạy chúng:
- Pháp đầyđủ nơi phàmphu mà phàmphu chẳngbiết, pháp đầyđủ nơi thánh nhân mà thánh nhân chẳnghội. Thánh nhân nếu hội tức là phàmphu,phàm phu nếu biết tức là thánh nhân.Hai câu nói này một lý mà hai nghĩa.Nếu người biện biệt được chẳngngại ở trongPhật pháp có chỗ vào.Nếungười biện biệt chẳngđược, chớ nói khôngnghi. * Có vị Tăng hỏi:
- Trongkinh nói: núi Tu-di nhét tronghạt cải,hạt cải nhét trongnúi Tu-di,

thế nào là núi Tu-di? Sư đáp:- Đâmphủng tâm ông.
- Thế nào là hạtcải?
- Lấp mất mắt ông.
- Thế nào là nhét?
- Nắmnúi Tu-di và hạt cải đem lại.

* Sư dạy chúng:
- Thanh sắc chẳngđến bệnh tại thấy nghe,nói năngchẳngđến lỗi tại môi

lưỡi. Có vị Tăng đứngra hỏi:- Lìa thanh sắc thỉnh Hòathượng nói? Sư đáp:- Trong thanh sắc đem cái hỏi lại. Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là phổ nhãn? Sư đáp:- Mảy may xem chẳng thấy.
- Tại sao xemchẳng thấy?
- Vì y con mắt rất lớn.
- Thế nào là người đại bại hoại?
- Kiếp hoại chẳngtừng dời.
- Người này lại biết có Phật pháp hay không?
- Nếu biết có Phật pháp lẫn thành điên đảo.
- Làmsao chẳngđiên đảo?
- Cần phải biết Phật pháp.
- Thế nào là Phật pháp?
- Đại bại hoại.

* Sư hỏi một vị Tăngmới đến:- Ở đâu đến? Tăngthưa:- Ở Thúy Nham.
- Thúy Nham có lời gì dạy đồ chúng?
- Bình thường nói “ra cửa gặp Di-lặc,vào cửa thấy Thích-ca”.
- Nói thế ấy làmsao được?
- Hòa thượngnói thếnào?
- Ra cửa thấy cái gì? vào cửa thấy cái gì? Vị Tăng nghe xongliền tỉnh ngộ. Sư có làmhơn sáu mươi bài kệ tụngvà các bài minh, luận...còn lưu truyền ở đời.

* 49. THIỀN SƯ QUANGTỘ

Ở chùa Trí Môn Tùy Châu Có vị Tăng đến hỏi:
- Nhất thiết trí trí thanh tịnh lại có địa ngục hay không? Sư đáp:- Vua DiêmLa là quỉ làmra.

* Sư thượng đườngdạy chúng:
- Một pháp nếu có,pháp thân rơi tại phàmphu; muôn pháp nếu không, Phổ Hiền mất cảnh giới ấy.Chính khi ấy Văn-thù nhằm chỗ nào xuất đầu? Nếu đã xuất đầu chẳngđược thì con sưtử lôngvànglưngbị gãy.Hân hạnh đượcmột bàn cơm, chớ đợi gạo gừng tiêu. * Sư thượng đườngdạy chúng:
- Sơn tăngghi được ở trongthai mẹ một câu nói, hômnay nêu ra,tất cả đại chúngkhôngđược khởi thươnglượnghợp đạo lý.Vậy cóngười thươnglượng được chăng? Nếu thươnglượngchẳngđược,bamươi nămsau chẳngđược lầm nêu lên. * Sư thượng đườngdạy chúng:
- Trongngày sángrỡ có ta người,trongmây mù có từ bi, trongsươngtuyết có áo vải,trongmưa đá ẩn thân,lại ẩn thânđược chăng? Nếu ẩn thân được lại bị mưa đá đập nát xương sọ. * Sư dạy chúng:
- Mấy ngày mưa luôn, hãy nói mưa từ chỗ nào lại? Nếu nóitừ trờirơi xuốngthì cái nào làtrời? Nếunói từđất phunlên,gọi cái gì là đất?Nếu lạichẳng hội, do đó cổnhân nói: Thiên địa chi tiền kính Thời nhân mạc cưỡng di Cá trung sanh giải hội Nhãn thượngcánh an chùy.

Lối thẳngcủa trời đất Người đời chớđổi dời Trongấy sanh giải hội Trên mắt lại để chùy.

* 50. THIỀN SƯ GIỚI Ở NGŨ TỔ

Lúc Sư trụ núi Ngũ Tổ,có Thiền sư TềNhạc kết bạn với Tuyết Đậu Trùng Hiển đi dạo Hoài Sơn,nghe danh Sư muốn đến khámnghiệm. Thiền sư Tề Nhạc đến trước, thẳngvào trượngthất.Sư thấy hỏi: Thượngnhân tên gì? Nhạcđáp: Tề Nhạc.Sư nói: Đâu giống Thái Sơn.Nhạc khôngđáp được. Sư đánh đuổi ra.

Hômsau,Nhạc lạiđến. Sư hỏi: Ônglàmgì? Nhạcxoay đầu, lấytayvẽ tướngvòngtròn đểtrình.Sư bảo: Ấy là gì? Nhạc nói: Giàgià lớnlớnbánh hồ chẳngbiết. Sư đáp: Tới lò bếp nónglại mặc áo cụt.Nhạc suynghĩ, Sư cầmgậy đánh đuổi ra cửa.

Mấy ngày sau, Nhạc lại đến bèn đưa tọa cụ lên,nói: Trải rathì đầy đại thiên sa giới,chẳng trải thì sợi lông sợi tócchẳngcòn.Thế ấy,trải là phải hay chẳng trải là phải? Sư bước xuốnggiường thiền nắm đứngbảo: Đã là người thuần thục cần gì như thế? Nhạc khôngđáp được.Sư lại đánh đuổi ra.

Xemđó thì biết, Sư thật là một đời LongMôn vậy.Tề Nhạc ba phen tiến là ba phen bị điểmtrán. TrươngVô Tận nói: “Tuyết Đậu tuy máy bén thoát nhanh mà trông ngọn núi này vẫn phải lùi, được chẳng toàn vậy sao?” Về già,Sư đến núi Đại Ngu chốnggậy đứng nói cười, rồi tịch.

* 51. AM CHỦ TƯỜNG

Ở Liên Hoa Phong Sư thượng đườngdạy chúngrằng:
- Nếu là việc này rất cần gấp,phải nhận rõ mới được.Nếu nhận được trong mọi thời khỏi bị tróibuộc, bèn đượctùychỗ an nhàn, cũngchẳngcần đemtâmđè bẹp,cần phải tự nhiên,hiệp với khuôn xưa mới được.Vừa đến chỗ học chừng ngằn,liền phải biện bày cái đạo lý,cho làthờicó Phật pháp được tâmđịa thôi hết. Thượngtọa!lại thỉnh cùng ấy an ủi nhau. Ngày Sư thị tịch, Sư cầmgậy bảo chúng:
- Cổ nhân đến trongấy vì sao chẳng chịu trụ? Chúngkhôngđáp được. Sư nói tiếp:- Vì các ngài đườngđi chẳngđắc lực. Cứu kính thếnào? Sư cầmgậy để ngang vai, nói: Vai vác cây gậy tức lật chẳngđoái đến người,

đi thẳngvào ngàn đảnh núi muôn đảnh núi. Sư nói xong liền tịch.


ĐỜI THỨ MƯỜI SAU LỤC TỔ

I.-TÔNG TÀO ĐỘNG ĐỜITHỨ SÁU

1- Thiền sư Kỉnh Huyền ở núi Đại Dương II.- TÔNG LÂM TẾ ĐỜITHỨ SÁU A.- Nối pháp Thiền sư Tỉnh Niệmcó 16 vị
1- Thiền sư Thiện Chiêu ở Phần Dương
2- Thiền sư Qui Tỉnh ở Diệp Huyện
3- Thiền sư Trí Tung ởviện Thừa Thiên cũnggọi là Đường Minh

III.-TÔNG VÂN MÔN ĐỜITHỨ TƯ
1- Thiền sư Trùng Hiển ở Tuyết Đậu
2- Thiền sư Hiểu Thông ở Động Sơn
3- Thiền sư Tự Bảo ở ĐộngSơn

IV.- TÔNG PHÁP NHÃN ĐỜITHỨ HAIcó 63 vị
1- Quốc sư Đức Thiều ở núi Thiên Thai
2- Thiền sư Huệ Minh ở chùa Báo Ân
3- Thiền sư Pháp Đănghiệu Thái Khâmở viện Thanh LươngKim

Lăng
4- Thiền sư Thanh Tủngở Linh Ẩn Hàn Châu

* 52. THIỀN SƯ KỈNH HUYỀN

Ở núi Đại Dương -(943 - 1027) Sư mười chín tuổilàmĐại tăngnghe kinh Viên Giác, tronghội nàykhông ai bì kịp Sư. Sau đó, Sư đi du phương, trước đến LươngSơn chỗ Thiền sư Duyên Quán. Sư hỏi:- Thế nào là đạo tràngvô tướng? LươngSơn chỉ Bồ-tát Quan Âm, nói:- Cái này là do Ngô Xứ Sĩ vẽ. Sư suy nghĩ đểtiến ngữ. LươngSơn nhanh nhẩu nói:
- Cái này có tướng, cái kia khôngtướng. Sư nhân đó tỉnh ngộ,liền lễ bái. LươngSơn hỏi:- Sao khôngnói lấy một câu? Sư thưa:- Nói thì chẳngtừ, sợ e trên giấy mực. LươngSơn cười, bảo:- Lời này vẫn còn ghi trên bia. Sư dângkệ rằng: Ngã tích sơcơ học đạomê Vạn thủy thiên sơn mích kiến tri Minh kiêm biện cổ chung nan hội Trực thuyết vô tâm chuyển cánh nghi. MongSư điểmxuất Tần thời cảnh Chiếu kiến phụ mẫu vị sanh thì Như kimgiác liễu hà sở đắc Dạ phóng ô kê đới tuyết phi.

Dịch: Con xưa học đạo cứ sai lầm Muôn núi ngàn sôngkiếmthấy nghe Luận cổ bàn kimcàngkhó hội Nói thẳngvô tâmlại sanh nghi. Nhờ Thầy chỉ rõ thời Tần kính Soi thấy cha mẹ lúc chưa sanh Hiện nay giác ngộ đâu còn đắc Đêmthả gà đen trong tuyết bay. LươngSơn bảo:- Có thể làm hưngthạnh tôngTào Động.

* Sau, Sư đến trụ tại núi Đại Dương khai đường giáo hóa. Có vị Tăng hỏi:
- Tòngtâmbát ngát,trốngpháp ầmầm,nhằmtrên tôngthừa nói bày thế

nào? Sư đáp:- Y khôngcó tin tức,đâu cho phù hợp.
- Hômnay tôngthừa đã nhờ Thầy chỉ dạy,chưa biết pháp từ ai,nối pháp người nào?
- LươngSơn chỉ thẳngthờiTần kính,trước ngọn TrườngKhánh một ngôi

ngời.
- Thế nào là cảnh Đại Dương?
- Hạc côi vượn lão kêu hang dội,tùng gầy trúc lạnh tỏa khói xanh.
- Thế nào là người trongcảnh?
- Làmgì? làmgì?
- Thế nào là gia phongĐại Dương?
- Bình đầy nghiêng chẳng đổ,khắp nơi chẳngngười đói.

* Sư thượng đườngdạy chúng:
- Chư Thiền đức! phải rõ câu bình thườngvôsanh,câu diệu huyền vô tư, câu thể minh vô tận. Câu thứ nhất thông một đường. Câu thứ hai không chủ khách. Câu thứ ba gồmkèm.Câu thứ nhất nói đượclà sư tử phùngmang.Câu thứ hai nói được là sư tử nhảy lồng. Câu thứ ba nói được là sư tử ngồi xổm.Buôngra thì khắp giáp mười phương, nắmlại thì một lúc ngồi dứt. Chính khi ấy làmsao thôngđược tin tức? Nếu chẳngthông được tin tức thì, đến triều dângSở vương xem. Tănghỏi:- Thế nào là câu bình thường vô sanh? Sư đáp:- Mây trắngche núi xanh, núi xanh đảnh chẳng bày.
- Thế nào là câu diệu huyền vô tư?
- Bảo điện khôngngười chẳngđứnghầu.Khôngtrồngngô đồngkhỏi

phụngđậu.
- Thế nào là câu thể minh vô tận?
- Khi tay chỉ khôngtrời đất chuyển, xoay đường ngựa đá khỏi lồng tơ.
- Thế nào là sư tử phùng mang?
- Trọn khôngý ngó lại,đâu chịu rơi bình thường.
- Thế nào là sư tử nhảylồng?
- Xoay đi quanh lại thảy về cha, đại dụngdấy lên thể chẳng thiếu.
- Thế nào là sư tử ngồi xổm?
- Vượt bẳn máy lại qua, xưa nay không đổi khác.

* Tănghỏi:- Thế nào là câu Đại Dương thấu pháp thân? Sư đáp:
- Đáy biển đại dươngbụi hồng dấy,trên đảnh Tu-di nước chảy ngang.

* Sư tinh thần kỳ lạ,từ bé đến lớnchỉ ngày ăn một bữa; ở tại núi Đại Dương

nămmươi (50) nămmà chân không ra khỏi ranh giới,hôngkhôngdính chiếu. Nhà Tốngniên hiệu Thiên Thành nămthứ năm(1027),ngày mười sáu tháng bảy,Sư từ chúng.Ba ngày sau, Sư viết bài kệ gởi Thị langVươngThự, lược rằng: Ngô niên bát thập ngũ Tu nhân chí ư thử Vấn ngã qui hàxứ Đảnh tướngchungnan đổ. Ta tuổi támmươi lăm Tu nhân đến thế ấy Hỏi ta đi về đâu Tướng đảnh trọn khó thấy. Sư dừngbút liền tịch.

* 53. THIỀN SƯ THIỆN CHIÊU

Ở Phần Dương - (947 - 1024) Sư họ Du quê ở Thái Nguyên.Thuở bé, Sư bẩmtánh thâmtrầm,ít chịu trangsức, có trí tuệ lớn,tất cả văn tự khôngdo thầy dạy mà tự thônghiểu.Năm mười bốn tuổi, chamẹ lần lượtqua đời, sốngtrongcảnh cô quả, Sư phát tâmxuất gia.Sau khi thọ giới cụ túc,Sư quảy gói du phương.Đến nơinào, Sư dừnglại thời gian ngắn,khôngthích ngắmsơn ngoạn cảnh,chỉ vì mở sángmắt đạo mà thôi. Sư đã thamvấn qua bảy mươi mốt vị tôn đức, rốt sau mới đến Thủ Sơn Thiền sư Niệm. Thủ Sơn lên tòa.Sư ra hỏi:- BáTrượng cuốn chiếu, ý chỉ thế nào? Thủ Sơn đáp:- Áo rồngvừa phất toàn thể hiện. Sư hỏi:- Ý Thầy thế nào? Thủ Sơn đáp:- Chỗ tượngvương đi bặt dấu chồn. Qua câu nói này,Sư đại ngộ liền đảnh lễ,rồi thưa:
- Muôn xưa đầmbiếc nguyệt trongkhông,ba phen gạn lọc mới được biết (vạn cổ bích đàmkhônggiới nguyệt,tái tamlao lộc thủy ưngtri).Sư dừng lại đây hầu hạ thời gian rất lâu. * Sau,Sư từ tạ Thủ Sơn ra đi, đến khoảngHành TươngThái thú TrườngSa là TrươngMậu Tông dùng đủ cách cố thỉnh được Sư ởlại.Song, Sư vẫn một bề từ chối,ban đêmlén trốn đi. Đến TươngMiện,Thái thú Lưu CôngXướngtámphen thỉnh trụ trì Động Sơn, Sư lặnglẽ chẳngđáp.

Niên hiệu Thuần Hóa nămthứ tư (993) Thủ Sơn đã viên tịch,Tăngvà cư sĩ ở Tây Hà họplại hơn ngàn người đồngtâmcử Sa-môn Khế Thôngđến thỉnh Sư trụ trì viện Thái Tửchùa TháiBình ởPhầnDương.Sư đóngcửa nằmyên không tiếp, Khế Thông xô cửa vào thưa:

- Phật pháp là việc lớn,lui ở yên một chỗ là giữ tiết nhỏ. Hòa thượngPhong Huyệt sợ ứngvới lời sấmký lo tôngchỉ diệt mất,may còn có Tiên sư nối nắm. Nay Tiên sư đãtịch,Thầy làngười có khả nănggánh vác đại pháp của Như Lai, mà camnằmngủ yên sao? Sư hoảngsợ, đứng dậy nắmtay Khế Thôngbảo:

- Nếu khôngphải Thầy,tôi làmgì được nghe lời này.Chỉnh tranghành lý, tôi cùngđi vậy.

Đến nơi,Sư ở yên đến bamươi nămkhôngrakhỏi cổngngoài.Thời nhân kính mộ khôngdám gọi tên,đồngkêu là Phần Dương. * Sư thượng đường:
- Dưới cửa Phần Dươngcó con sư tử Tây Hàngồi xổmtại cửa. Có người đến nó liền cắn chết.Vậy có phươngtiện gì vào được cửa Phần Dương,thấy được người Phần Dương. Nếu thấy được người Phần DươngkhamcùngPhật, Tổ làm thầy,chẳngthấy được người Phần Dươngtrọnlà kẻ chết đứng.Hiện nay có người vào được chăng? Cần vui vẻ vào,khỏi phải cô phụ bình sanh.Nếu khôngphải là khách LongMôn, tối kỵ sẽbị điểmtrán.Cái gìlà khách LongMôn một loạt chỉ ra. Sư đưa gậy lên, nói: lui mau! lui mau!trân trọng.

* Tănghỏi:- Thế nào là câu tiếp sơcơ? Sư đáp:- Ngươi là Tăngđi hành khước.
- Thế nào là câu biện nạp tăng (Thiền sinh)?
- PhươngTây mặt trời mọc giờ mẹo.
- Thế nào là câu chánh lệnh hành?
- Ngàn dặmđem đến trình mặt xưa.
- Thế nào là câu lập càn khôn?
- Bắc câu-lô châu hạt gạo dài, người ăn khôngsân không hỉ. Sư lại nói:
- Chỉ đembốn chuyển ngữ này nghiệmnạp tăng(Thiền sinh) trongthiên hạ, vừa thấy ngươi đi đến liền nghiệmđược rồi. * Sư thượng đường:
- Phàmmột câu nói phải đủ ba huyền môn, một huyền môn phải đủ ba yếu. Cái gì là câu ba huyền ba yếu? Khéo hội làtốt, mỗi người tự suy nghĩ, lại được ổn đánghay chưa? Cổ đức xưa đi hành khước nghe một nhân duyên mà chưa liễu ngộ, thì ăn uốngkhôngbiết ngon,nằmngủ chẳng yên,gấp rút giải quyết chớ cho là việc nhỏ. Vìvậy mà Đại Giáclãonhân vì một đạisự nhânduyênxuất hiệnrađời. Xét ra các ngài từ trước đến nayđi hành khước,chẳngphải vì du sơn ngoạn thủy, xemnhữngvẻ đẹp của châu phủ,thọ dụngmanh áo chén cơm,đều vì tâmthánh chưa thông. Do đó, mà ruổi ronghành khước,quyết trạch chỗ sâu kín truyền bá phô trương,rộng hỏi các bậc tiên tri (đã liễu ngộ) gần gũi nhữngvị cao đức. Bởi vì muốn tiếp nối ngọn đèn Phật tâm, kế thừa chư Tổ làmrạngrỡ hạtgiốngthánh để tiếp dẫn kẻ hậu la, tự lợi và lợi tha vậy.

Hiện nay có người thươnglượngchăng? Có thì bướcra cùngtoàn thể thương lượng. Có vị Tăng ra hỏi:- Thế nào là chỗgắngsức của con? Sư đáp:- Gia Châu đánh voi lớn.
- Thế nào là chỗchuyển thân của con?
- Thiểm phủ tấm trâu sắt.
- Thế nào là chỗthân thiết của con?
- Tây Hà đùa sư tử. Sư lại nói:
- Nếu người hội được ba câunày là đãbiện được ba huyền,lạicòn bayếu

ngữ cần phải tiến lấy, không thể rảnh rang,cùng đại chúngtụngra: Tamhuyền tam yếu sự nan phân Đắc ý vongngôn đạo dị thân Nhất cú minh minh cai vạn tượng Trùngdươngcửu nhật cúc hoa tân.

Dịch: Ba huyền ba yếu việc khó phân Được ý quên lời đạo dễ gần Một câu rành rõ gồmvạn tượng Trùngdươngngày chín cúc hoa tươi. * Vì ở TịnhPhần quálạnh nên Sư cho bãigiờ thamvấn ban đêm.Có vị Tăng lạ chốnggậy đi đến bảo Sư rằng: “Tronghộicó sáuvị Đại sĩ, tạisao khôngnói pháp?” Nói xong Tăngấy đi mất, Sư mật ký một bài tụng: Hồ tăngkimtích quang Vị pháp đáo Phần Dương Lục nhân thành đại khí Khuyến thỉnh vị phu dương.

Dịch: Tăng hồ cầmgậy vàng Vì pháp đến Phần Dương Sáu người thành pháp khí Nhắc thỉnh vì tuyên dương. * Sư thượng đường:
- Phàmmột câu nói phải đủ ba huyền môn, mỗi huyền môn phải đủ ba yếu. Có chiếu có dụng,hoặc trước chiếusau dụng, hoặc trước dụngsau chiếu,hoặc chiếu dụng đồngthời hoặc chiếu dụng chẳng đồng thời. Trước chiếu sau dụng,vẫn cần cùngngươi thươnglượng. Trước dụngsau chiếu, ngươi phải làcánhân mới được.Chiếu dụngđồngthời ngươi làmsao ngangnhau? Chiếu dụngchẳngđồng thời,ngươi làmsao dồn lại? * Tănghỏi:- Thế nào là nguồn đại đạo? Sư đáp:- Đào đất tìmtrời.
- Sao được như vậy?
- Chẳng biết u huyền.
- Thế nào là khách trong khách?
- Chấp tay trước amhỏi ThếTôn.
- Thế nào là khách trong chủ?
- Đối diện không bạn bè.
- Thế nào chủ trongkhách?
- Hàngmây ngangtrên biển, tuốt kiếmquậy Long Môn.
- Thế nào là chủtrongchủ?
- Ba đầu sáu tay giở trời đất, nổi giận Na Tra đập chuôngvua. * Sư thượng đường:
- Phần Dươngcó ba quyết, Nạp tăngkhó biện biệt. Lại nghĩ hỏi thế nào? Cây gậy trên đầu bổ. Khi ấy có vị Tăng ra hỏi:- Thế nào là ba quyết? Sư liền đập.Tăng ấy lễ bái. Sư bảo:- Cùng ngươi một lúc tụng ra: Đệ nhất quyết: Tiếp dẫn vô thời tiết, Xảo ngôn bất năngthuyên Vân đính thanh thiên nguyệt. Đệ nhị quyết: Thơ quang biện hiền triết Vấn đáp lợi sanh tâm Bạt khước nhãn trungtiết. Đệ tam quyết: Tây quốc Hồ nhân thuyết Tế thủy quá Tân La Bắc địa dụng tấn thiết.

Dịch Thứ nhất quyết: Tiếp dẫn không thời tiết, Lời khéo khôngthể bày Mây che trời trongnguyệt. Thứ hai quyết: Phóng quangbiện hiền triết Hỏi đáp tâm lợi sanh Nhổ ra đinh trongmắt. Thứ ba quyết: Cõi tây người Hồ thuyết Sông Tế sang Triều Tiên Đất Bắc dùngsắt thép. Sư lại hỏi:
- Lại có người hộichăng? Hội đượchãyra báotintức,cần biếtxagần.Chớ ghi ngôn ghi ngữ thế ấy,thì hiện đờicó gì lợi ích.Đứnglâu,trân trọng. * Tănghỏi:
- Người chân chánhtuhànhchẳngthấy lỗithế gian,chưabiết chẳngthấy

lỗi gì? Sư đáp:
- Tuyết chôn đêm trăngsâu ba thước,trên đất thuyền đi muôn dặmtrình.
- Hòa thượnglà tâm hạnh gì?
- Lại là tâm hạnh của ngươi.
- Thế nào là gia phongcủa Hòa thượng?
- Ba huyền mở đạo chánh, một câu phá tàtông.
- Thế nào là kế sốngcủa Hòa thượng?
- Bình thường tay chẳngnắm, cúngdườngTăng ngũ hồ.
- Chưa biết ăn cái gì?
- Cơm thiên hòa đà chưa thịnh soạn. Một vị canh ngon no liền thôi. Sư thượng đường:
- Người thuyết phápphải đủmười trí Đồngchân.Nếuchẳngđủ mười trí đồngchân thì tà chánh chẳng rành, Tăngtục khó phân, không thểvì trời người làm mắt sángđể quyết đoán phải quấy. Như chimbay tronghư khôngmà gãy cánh, như bắn tên mà dâycungđứt. Vìdây cungđứt nên bắnkhôngtrúngđích.Vì cánh gãy nên chim khôngthể bay trongkhông. Dây cungchắc,đôi cánh cứngthì đích và hư khôngđều đạt được. Thếnàolàmười trí đồngchân, sẽ cùngcácThượngtọa nêu ra:một đồngnhất chất, hai đồngđạisự,batổngđồngtham, bốn đồngchân trí, nămđồngbiến phổ,sáu đồngcụ túc,bảy đồngđắc thất,támđồngsanh sát,chín đồngâm hẩu,mười đồngđắc nhập.

Cùngngười nào đồngđắc nhập? Cùngai đồngâmhẩu? Thế nào làđồng sanh sát? Nhữngvật gì đồngđắc thất? Cái gì đồngcụ túc? Là cái gì đồngbiến phổ? Người nào đồng chân trí? Ai hay tổngđồngtham? Cái gì đồng đại sự? Vật gì đồng nhất chất? Có người nào điểmra được chăng? Điểmra được thì chẳngtiếc lòngtừ bi. Điểmrachẳngđược thìchưa cócon mắt của kẻ thamhọc.Cầnphải biệnlấy. Cốt biết thị phi,mặt mày thấy còn chẳngđược. Đứng lâu, trân trọng. * Phủ Long-Đức Y LýHầu cùngSư có tình quen xưa, thỉnh Sư trụ trì chùa Thừa Thiên,saisứ điba lầnmà Sư vẫn khôngđến.Sứ giả bị phạt.YLý Hầu lại sai sứ đi một phen nữa. Sứ giả đến thưa: “Quyết thỉnh Thầy đồngđi, nếu Thầy khôngđi tôi liềuchết mà thôi.” Sư cười bảo: “Bởi nghiệp già bệnh khôngthể xuốngnúi, giả sử đi phải cótrướcsau, tại saoquyết đồng?” Sứ thưa: “Thầy chịu thì trước sau,tùylựa chọn.”

Sư bảo chúngsửa soạn hành lý xong, Sư gọi chúnglại bảo: “Lão tăngđi có người nào theođược?”Có vị Tăngra thưa:“Con theo được.”Sư hỏi: “Một ngày ngươi đi được bao nhiêu dặm?” Tăngthưa: “Nămmươi dặm.”Sư bảo: “Ngươi theo ta chẳngđược.”Lại có vị ra thưa: “Con theo được.”Sư hỏi: “Một ngày ngươi đi đượcbao nhiêudặm?” Tăngthưa: “Bảy mươi dặm.” Sư bảo: “Ngươi theo ta cũngchẳngđược.” Thị giả ra thưa: “Con theo được,chỉ Hòa thượngđến đâu thì con đến đó.”Sư bảo: “Ngươi theo Lão tăngđược.”

Nói xong, Sư bảo sứ giả: “Ta đi trước nghe!”Sư dừnglại rồi tịch.Thị giả đứngkhoanh tay tịch theo, Sư thọ bảy mươi támtuổi.

* 54. THIỀN SƯ QUI TỈNH

Ở việnQuảng Giáo Diệp Huyện Sư họ Cổ quê ở Ký Châu.Khi sắp thành niên,Sư đến viện Bảo Thọ ở Dịch

Châu xuất gia và thọ giới cụ túc.Đi du phương,Sư đến thamvấn Thủ Sơn. Một hôm, Thủ Sơn đưa cái lược tre lên hỏi:
- Gọi là lược tre thì xúc chạm, chẳng gọi lược tre thì trái mất,gọi làcái gì? Sư chụp cái lược,ném xuống đất, nói:- Là cái gì? Thủ Sơn bảo:- Mù. Sư nhân lời này hoát nhiên đốn ngộ.

* Sư khai đường, có vị Tăng hỏi:
- Tổ Tổ tươngtruyền truyền Tổ ấn, nay Thầy được pháp nối người nào? Sư đáp:- Cõi trong thiên tử, bờ ngoài tướngquân.
- Như biển một giọt nhờ Thầy chỉ,hướng thượngtông thừa việc thế nào?
- Trước điện Cao Tổ dằn cơn giận,nên biết muôn dặm bặt khói mù.

* Sư thượng đường:
- Tôngsư huyết mạch hoặc phàmhoặc thánh, LongThọ Mã Minh, thiên đườngđịa ngục,vạc dầu sôi lò than đỏ,ngưu đầu ngục tốt, sumla vạn tượng,nhật nguyệt tinh thần,phươngkhác cõi này,hữu tình vô tình.

Sư lấy tay vẽ một lằn,nói: Đều vào tôngnày. Trongtôngnày cũnghay giết người,cũnghay tha người.Giết người phải được đao giết người; tha người phải được câu thangười.Cáigì là đao giết người,câu tha người? Ai nói đượcbước ra đối chúng nói xem? Nếu nói không được là cô phụ bình sanh. Trân trọng. * Sư cùngmột vị Tăngđi đường,nhân thấy thây người chết,Tănghỏi: “Xe ở đây mà trâu ởđâu?” Sư đáp: “Ngươi đã bước chân đi.” Tăngthưa: “Trâu cũng khôngmà đi cái gì?” Sư bảo: “Ngươi đã khôngtrâu,tại sao đạp nát gót chân?” Tăngthưa: “Thế ấy là chính từ Diệp Huyện đến.” Sư bảo: “Chớ chạy loạn.” * Sư thượng đườnggiây lâu nói:
- Thiền sinhhành khước cầnphải đểtâm,thamhọc phải đủcon mắt tham học,kiến địa phải được câu kiến địa,mới có phần tươngthân,khôngbị các cảnh làmlầm,cũngchẳngrơi vào đườngác.Cứu kính xongxuôi thế nào? Có khi câu đến mà ý chẳngđến, quênduyên cảnhtrướcphân biệt việc bóngdáng. Cókhi ý đến mà câu chẳng đến,như mù rờ voi mỗi người có lối nói khác.Có ý câu đều đến, đập nát cõi hưkhôngánh sángsoi mười phương. Có khi ý câu đều chẳngđến người mù chạy ngang bỗng nhiên rơi xuống hầm. * Có vị Tăngthưa hỏi về cây bá củaTriệu Châu.Sư bảo: “Ta chẳngtiếc nói với ngươi,mà ngươi có tin không?” Tăng thưa: “Lời nói của Hòa thượng quí trọng, con đâu dámchẳng tin.” Sư bảo: “Ngươi lại nghe giọt mưa rơi trước thềmchăng?” Vị Tăngấy hoát nhiên,bất giác thốt ra tiếng: “Chao!” Sư hỏi: “Ngươi thấy đạo lý gì?” Vị Tăng làm bài tụng đáp: Thiềm đầu thủy đích Phân minh lịch lịch Đả phá càn khôn Đương hạtâmtức.

Giọt mưa trước thềm Rành rẽ rõ ràng Đập nát càn khôn Liền đó tâm dứt. Sư vui vẻ. * Sư bệnh sắp tịch, vị Tăngkhámbệnh đến,hỏi: “Hòa thượngtứ đại vốn không,bệnh từ chỗ nào đến?” Sư đáp: “Từ chỗ Xà-lê hỏi đến.” Tăngthưa: “Khi con chẳnghỏi thì sao?” Sư đáp: “Xuôi tay nằmdài tronghư không.” Tăngthốt: “Chao!” Sư liền tịch.

* 55. THIỀN SƯ TRÍ TUNG

Ở TamGiao viện Thừa Thiêncũng gọi Đường Minh Sư quê ở Phạm Dương,đến thamvấn Thủ Sơn. Sư hỏi:- Thế nào là đại ý Phật pháp? Thủ Sơn đáp:- Bên thành Sở Vương sôngNhữ chảy về đông. Sư nhân đây có tỉnh, khế hợp ý Phật, bèn làm bài kệ tam huyền: Tu dụng trực tu dụng Tâmý mạc định động Tamtuế sư tử hẩu Thập phươngmột hồ chủng.

Cần dùngthẳng cần dùng Tâmý chớ định động, Ba tuổi sư tử rống Mười phương tuyệt giốngchồn.

* Ngã hữu chân như tánh Như đồngmạc lý ẩn Đả phá lục môn quan Hiển xuất Tỳ-lô ấn.

Ta có tánh chân như In tuồng ẩn trong màng, Đập bể cửa lục môn Ấn Tỳ-lô bày hiện.

* Chân cốt kimcang thểkhả khoa Lục trần nhất phất vĩnh vô già Khoách lạc thế giới khôngvi thể Thể thượngvô vi chân đáo gia.

Thân thể kim cangcó thể bày Sáu trần một quét mãi không che, Rỗng rang thế giới khônglàmthể Trên thể vô vi thật đến nhà. Thủ Sơn nghe xong,mời uống trà, hỏi:
- Ba bài tụngnày phải ngươi làm ra chăng? Sư thưa:- Phải.
- Hoặc khi có người bảo ngươi hiện ba mươi hai tướng thì sao?
- Con không phải là hồ tinh.
- Tiếc lấy lông mày.
- Hòa thượngrụng nhiều ít? Thủ Sơn cầmcây lược tre đập trên đầu bảo:
- Kẻ này về sau làm loạn đây này.

* Sư từ tạ Thủ Sơn,Thủ Sơn lấy cây gậy trao cho Sư. Sư nhận lấy, làm bài kệ: Hòa thượngtrú trượng Chiếu phálongtượng, LâmTế gia phong Lạc tại ngã chưởng.

Cây gậy Hòa thượng Soi phálong tượng, Gia phongLâm Tế Rơi trongtay con. Thủ Sơn bảo:- Chớ làm liên lụy nhau. Sư đánh Thủ Sơn một tọacụ. Thủ Sơn bảo:- Quả nhiên liên lụy. Sư thưa:- Hômnay lôi được ônggià. Thủ Sơn nói:- Lại in tuồng được tiện nghi, lại in tuồngmất tiện nghi.

* Sau, Sư trụ trì viện Thừa Thiên,khai đường dạy chúng:
- Văn-thù trượngkiếm, ngũ đài hoành hành.ĐườngMinh một lối, chặn đứt yêu ma.Chư Phật ba đời,chưa xuất giáo thừa. Đáy lưới cá lội, longmôn khó qua. Thả câu bốnbiển, chỉcâu rồngdữ.Cáchngoài nói huyền,vì cầutrithức. Nếulà nêu cao tôngchỉ,cần phải đập nát Tu-di.Nếu là nói Phật nói Tổ,nước biển liền phải khô kiệt. Khi xoay bảo kiếmhào quangmuôn dặm, vạch cho các ngươi một con đường thôngsuốt nói thoại.Bóp nghẹt cổ họng, các ngươi chỗ nào ra hơi. * Tănghỏi:
- Kẻ độn căn ưa pháp nhỏ, không tự tin làm Phật,sau khi làm Phật thế nào? Sư đáp:- Trong nước bắt kỳ lân.
- Thế ấy ắt lêncao tòa?
- Cỡi trâu lêntrời tamthập tam.

* Sư thượng đường:
- Ấmmát lạnh nóng, mặc áo ăn cơmtự chẳngkémthiếu, chạy lăngxăng tìmcái gì? Chỉ vì các ngươi chẳngchịu thừa đương(đảmnhận).Hiện nay lại có người thừa đươngchăng? Có thì chẳngđược cô phụ sơn hà đại địa. Trân trọng! * Tănghỏi:- Thế nào là đoạt nhân chẳngđoạt cảnh? Sư đáp:- Về nhà có đườngkhôngngười đến.
- Thế nào là đọatcảnh chẳng đoạt nhân?
- Ngầmtruyền lệnh thiên tử, bộ hành đi trăm trình.
- Thế nào nhân cảnh cả hai đều đoạt?
- Ễnh ươngkhôngđầu chân chỉ trời.
- Thế nào nhân cảnh cả hai đều chẳngđoạt?
- Cạnh namTấn từ (đền thờ nhà Tấn)bờ liễudài.

* Trịnh CôngBộ vào viện thấy pháp tòa liềnhỏi: “Đây là tòacủangười nào?” Sư đáp: “Của Lão tăng.”CôngBộ nói: “Nhà mình đâu dám.”Sư bảo: “CôngBộ chớ épngười lành làmgiặc.” CôngBộ nói: “Cái thật.”Sư bảo: “Chả dám.”Sư bèn nắmtay dẫn vào phươngtrượng. CôngBộ nói: “Thất này từnghiện támpháp chưa từngcó khó được,Trưởnglão lại có hay chưa?” Sư lấy tay áo phất qua mặt CôngBộ. CôngBộ nói: “Thế ấy thìngày nay được mát mẻ.” Sư bảo: “Hãy cùngngười sau làmmô phạm.”

Uốngtrà nói chuyện, CôngBộ nói: “Thiền sư Thiện ChiêuởPhần Dương thích xem bài kệ của tôi lắm.”Sư bảo: “Xin cho xem.”Công Bộ đọc: Huỳnh chỉ hưu giá nhãn Thanh vân tự hữu âm? Mạc tươngnhàn học giải Mai một Tổ sư tâm.

Giấy vàngthôi che mắt Mây xanh tự mát rồi Chớ đem trò họchiểu Chôn mất tâm Tổ sư. Sư bảo: “CôngBộ xâu kết được phươngtiệnkia.” CôngBộ nói: “Đây là giặc.” Sư bảo: “Lại chẳng tái khám.”

Sư thượng đường:- Nhắc lại bài kệ của Pháp Nhãn: Kiến sơn bất thị sơn Kiến thủy hà tằngbiệt Sơn hà dữ đại địa Đô thị nhất nguyệt luân.

Thấy núi chẳngphải núi Xemnước nào khác gì Núi sôngcùng cõi đất Trọn là một vầng trăng. Cả thảy Pháp Nhãn chưa thấy khỏi nhà Niết-bàn.TamGiao (chỉ Sư) thì chẳngvậy, thấy núi sông cùngcõi đất,chùy đao mỗi tự dùng.Trân trọng.

* 56. THIỀN SƯ TRÙNG HIỂN

Ở Tuyết ĐậuMinh Châu -(985 - 1058) Sư họ Lý ở phủ Toại Ninh theo Thượngnhân Nhơn Săn ở viện Phổ An xuất gia.Sau khi thọ giới cụ túc,Sư dạo qua các nơi giảngkinh luận,nghiên cứu giáo lý tột cùng.Sư thưa hỏi lanh lẹ, biệnluận thôngsuốt, các nơiđều nhậnlà phápkhí (món đồ chứa đạo pháp).Bước sangthamvấn Thiền tông,ban đầu Sư đến Trí Môn chùa Thiền sư Quang Tộ trụ trì.

Sư hỏi Trí Môn: “Chẳngkhởi một niệm, tại sao có lỗi?” Trí Môn gọi Sư lại gần.Trí Môn cầmphấttử nhằmvào miệngSư đánh. Sư toan mở miệng, Trí Môn lại đánh. Sư hoát nhiên khai ngộ. Sư ở lại đây nămnăm,nhận tột chỗ u huyền,mới đi thamvấn khắp nơi. * Sư đến Thiền sư Thôngở ĐộngSơn,Thônghỏi: “Contrâu của Qui Sơn là ý thế nào?”Sư đáp: “Làmtiêu bảngcho ngườisau.”Thôngtoan nói,Sư lấy tọa cụ phủi một cái rồi đi.Thônggọi: “Hãy đến đây Thượng tọa!” Sư nói: “Chưa đến nhà thamthiền.” * Đến Đại Long, Sư làmtri khách.Một hôm,Sư hỏi: “Nói đó nín đó chẳng phải,chẳngnói chẳngnínlạisai, thảyphải thảy chẳngphải, nắmlấy đạidụnghiện tiền thời nhân biết có,chưa biết Đại Long thế nào?” Đại Long đáp: “Ngươi có kiến giải như thế.” Sư nói: “Ônggià này ngói bể băngtiêu.” Đại Longnói: “Tha ngươi ba mươi gậy.” Sư lễ bái, trởlại chỗchúng. Đại Longlại gọi: “Tăngvừa hỏi thoại đến đây!” Sư bèn bước ra. ĐạiLonghỏi: “Lãotăngtại saolại ngói bểbăngtiêu?” Sư thưa: “Càng thấy bại khuyết.” Đại Longđổi sắc, nói: “Không chịu được!không chịu được!” * Sư lúc đầu trụ tại Thúy Phong,sau dời về Tuyết Đậu.Ngày khai đường, Sư

đến trước pháp tòa nhìn xemđại chúngnói:
- Nếu luận bổn phận thấynhau,chẳngcần lên pháp tòa cao. Sư bèn lấy tay vẽ một lằn, nói:
- Quí vị nhìn theo ngón tay Sơn tăng, vô lượng cõi nước chư Phật đồng thời hiện tiền, mỗi vị nên nhìn xemcho kỹ nếu là bờ mé chưa biết,chẳngkhỏi mắc lầy dính nước.

Sư bèn lên tòa.Thượngthủ bạch chùy xong. Có vị Tăngmới bước ra,Sư nắm đứnglại, bảo:

- Chánh pháp nhãn tạngcủa Như Lai ủy tháctại ngày hômnay.Buôngđi thì ngói gạch sanh quang,nắmđứng thì chân kimmất sắc.Quyền bính ở trongtay, giết tha tại lúc này. Ai có tạo tác thì cùng nhau chứngcứ? Có vị Tăng bước ra hỏi:
- Xa lìaTổ tịchThúy Phong, đến đạotràngTuyết Đậu,chưabiết làmột là

hai? Sư đáp:- Ngựa không ngàn dặmdối đuổi gió.
- Thế ấy mây tan nhà trắng?
- Đầu rồngđuôi rắn. Vị Tăngkhác hỏi:
- Đức Sơn, Lâm Tế gậy hét đã bày, Hòa thượngvì người thếnào? Sư đáp:- Nhảy ra một nước (nước cờ). Tăngsuy nghĩ. Sư liền hét. Tăng thưa:
- Chưa biết chỉ thế ấy hay riêngcòn có? Sư đáp:- Bắn cọp giả, luống nhọcmỏi cánh.
- Thổi ốc pháp đánh trống pháp quan quân đến hội,thế nàolà phải?
- Gió mát đến chưa thôi.
- Thế ấy ắt được ngộ nơi Thầy?
- Một lời đã nói bốn ngựa khó theo. Tănglễ bái. Sư bảo: “Nhảy qua một nước (nước cờ).” Sư xemkhắp đại chúng bảo:
- Trời người khắp nhómhọp, phát minh cái việc gì? Đâu thể lầmlẫn phân chủ khách đuổi theo vấn đáp là đúngtôngthừa.Môn phongquảngđại oai đức tự tại, sángvượt xưa nay,nắm đứngcàn khôn, ngàn thánh chỉ nơi “tự biết”,nămthừa đâu thể kiến lập.Sở dĩ trước lời ngộ ý chỉ vẫn lầmmối ngoái xem, qua lời nói ngộ được tôngmôn còn bị lầmhiện bày của tình thức.

Quí vị cần biết tướngchân thật chăng? Chỉ làvề trước khôngđeo dính, về sau bặt thân mình, tự nhiên tườngquanghiện tiền,mỗi mỗi vách đứngngàn nhẫn (một nhẫn hai thướctây). Lại biệnminh được haykhông? Chưa biện thìbiệnlấy, chưa minh thì minh lấy. Đã biện minh được, hay cắt đứt dòngsanh tử, đồngở ngôi Phật Tổ,diệu viên siêu ngộ chính ở khi này,khamđền cái ơn chẳngđền,dùng giúp giáo hóa pháp vô vi. Tănghỏi:- Thế nào là cổi áo ngự bào mặc y nhơ xấu? Sư đáp:- Duỗi tay chẳngduỗi tay.
- Xin Thầy phương tiện.
- Mắt trái móc gân, mắt mặt bươi thịt. Sư thượng đường:
- Đại chúng!Trước cùngxướngđáp,cũngcần cái ấy mới được.Nếu chưa có con mắt chạy trên nước,đi trên đao,chẳng nhọc gì phải đề ra.Do đó nên nói, như đốnglửa lớn,gần chạmthấy thì đốt cháy cửa mặt,cũngnhư cầmcây bảo kiếmThái Athủ thế, đi ngangqua trước liền tan thân mất mạng.

Sư lại nói: Thủ thế Thái Anhà Tổ lạnh,ngàn dặmcần nên dứt vạn đoan, chớ chờ điệnlạnh ngang đầu xẹt. Sư lại bảo: Xem! Xem!Liền xuống tòa.

* Sư thượng đường,có vị Tăng hỏi:
- Thế nào là Duy-ma một phen làm thinh? Sư đáp:- Hàn Sơn hỏi Thập Đắc.
- Thế ấy là vào cửa bất nhị? Sư: Hư! Sư lại bảo: Duy-ma đại sĩ khứ hà tùng Thiên cổ linh nhân vọngmạc cùng Bất nhị pháp môn hưu cánh vấn Dạ lai minh nguyệt thướng cô phong.

Dịch: Đại sĩ Duy-ma đi không nơi Ngàn xưa lắmkẻ trôngvời vời, Pháp môn bất nhị thôi chớ hỏi Đêmvề trăng sáng trên đảnh đồi. Sư thượng đườngnói: Xuân sơn điệp loạn thanh Xuân thủy dạnghư bích Liêu liêu thiên địa gian Độc lập vọnghà cực.

Núi xuân chồngchất xanh Nước xanh lónglánh biếc Thênh thangbầu trời không Đứngriêng trông nào tột. * Sư thượng đường:
- Chỗ ruộngđất ẩn mật Phật Tổ còn chẳngdámgần,vì sao giở chân chẳng lên? Thần thôngdu hí quỉ thần khôngthể lường,vì sao để chân xuốngchẳngđược? Thẳngcho mười chữ tunghoành sángđánh ba ngàn chiều đánh tám trăm. * Thị giả của Bảo Hoa đếnthamvấn Sư. Sư hỏi Bảo Hoa có baonhiêu chúng. Thị giả thưa: Chẳngnhọc Hòa thượngnhư thế.Sư bảo: Ta hỏi rành rẽ,ngươi nhảy chạy làmgì? Thị giả thưa: Cũngchẳngđược bỏ qua.Sư bảo: Thật là sư tử con. Uốngtrà xong,Sư nắmđứngthị giả,hỏi: Vừa rồi tạisao vô lễ? Thịgiả suy nghĩ, Sư cho một tát tai, bảo: Đi về thuật rõ lại choBảo Hoa. * Sư làmbài tụng Đạo Quí Như Ngu: Vũ quá hàn vân hiểu bán khai Sổ phong như họa bích thôi ngôi KhôngSanh bất giải nham trung tọa Mặc đắc thiên hoa độngđịa lai.

Dịch: Mưa qua mây lạnh trời rạngđông Dãy núi sắp bày cao ngất xanh KhôngSanh chẳnghiểu ngồi trongnúi Lặng lẽbao giờ thiên hoa rơi. [KhôngSanh: chỉ cho ngài Tu-bồ-đề.}

* Lại có bài tụngDanh Thật Vô Đương: Ngọc chuyển châu hồi Phật Tổ ngôn Tinh thông du thị ô tâmđiền Lão Lư chỉ giải trườngxuân mễ Hà đắc phong lưu vạn cổ truyền?

Dịch: Chuyển ngọc xoay châu Phật Tổ bàn Tinh thôngvốn lại nhớp tâm điền ÔngLư chỉ giỏi nghềgiã gạo Sao được danh truyền mãi muôn đời? [ÔngLư: Đức Lục Tổ khi mới đến Huỳnh Mai vẫn còn là người cư sĩ, nên gọi Ngài là Lư hành giả.Ngài chuyên giã gạo đến ngộ đạo.Vì họ thếtục của Ngài là Lư nên gọi là ÔngLư.] Một hômSư dạo núi nhìnxembốn phía, bảothị giả: ngày nào lạiđến ởđây. Thị giả cầu xin kệ di chúc.Sư bảo: bình sanh chỉ lo nói quá nhiều. Hômsau,Sư đemgiày dép y hậu chia cho đồ chúng,nói: ngày bảy tháng

bảy lại thấy nhau. Đúngngày mùng bảy thángbảy,Sư tắmgội xong,nằmđầu xây về phía bắc an nhiên thị tịch.NhằmnămHoàng Hựu thứ tư (1058) nhà Tống,Sư thọ bảy mươi ba tuổi, nămmươi tuổi hạ. Vua sắc thụy là Minh Giác Đại sư.

 57. THIỀN SƯ HIỂU THÔNG
Ở Động Sơn- (? - 1030)

Sư họ Đỗ quê ở Thiều Châu.Trongthời gian du phương, Sư ở Vân Cư làm hươngđăng, thấy Tăngnói:đại thánhởThấtChâu gần đâyxuấthiện ở Dương Châu.Có vị Tănglập câu hỏi đemhỏi Sư: Đã là đại thánh ở Thất Châu,vì sao lại đến DươngChâu xuất hiện? Sư đáp: Quân tử mến của lấy đó làm đạo.

Sau vị Tăngấy thuật lại choAmchủ Tường ởLiên Hoa Phong. Amchủ kinh hoảngnói: Con cháuVân Mônvẫn còn.Đến nửa đêm, ônghướngvề Vân Cư lễ bái. Sư về trụ tại ĐộngSơn, thượng đường,có vị Tănghỏi:
- Đạt-ma chưa truyền ấn tâmđịa,Thích-ca chưa mở hạt châu trongbúi tóc,

khi ấy nếu hỏi ý Tổ tây sang, lại có ý Tổ tây sang chăng? Sư đáp:
- Ngày hai tháng sáu mưa lâm râm,rộng trùm khắp cả tâm bá tánh.
- Thế ấy, mây tan nhà nhà trăng, xuân đến chốn chốn hoa.
- Gót chân dẫm đến kim cang, mé nước là bao nhiêu? Tăngkhôngđáp được,Sư bảo:
- Tổ sư tây sang đặc biệt đề xướngviệc này tự vì Thượngtọa chẳng tiến.Sở dĩ, từcửa mà vào chẳnglà gia trân,nhậnbóng quên đầuđâuchẳnglầmlớn.Đãlà Tổ sư tâysangđặc biệtđềxướngviệc này,đâu cầnlại đốichúnglo đauđáu. Trân trọng. * Sư thượng đườngnói:
- BảoSơn tăngnói cáigì mới được, xưatức là nay, naytức làxưa.Dođó, kinh LăngNghiêmnói: “Tùngngay cước cong,cò trắngquạ đen.” Lại biết được chăng? Tuy nhiên như thế,chưa hẳn tùngmộtbề ngay,cước một bề cong,cò bèn trắng,quạ bèn đen.ĐộngSơn (chỉ Sư) nói trongấy cũngcó cây tùngcong,cũng có cây cước ngay,cũngcó con cò đen cũngcó con quạ trắng. Đứng lâu trân trọng.

* Sư thượng đường:
- Mùa xuânlạnh nướcđônglại,đêmđến cótuyết nhiều, lạithấy chăng? Khắp đất tuyếttràn trề,gió xuânvẫn lạnh xưa, nóithiền nóiđạodễ, thành Phật thành Tổ khó. Trân trọng. * Sư thượng đường:
- Giờthìngà gáy sáng, cháo xongtrờirạngđông, lồngđèn vẫn còn ngủ,cột cái lại tỉnh tỉnh.Tỉnh tỉnhnói thẳngtỉnh tỉnh, rõ ràngnói thẳngrõ ràng, ngày sau thángkhác chớ nhận tớ làm thầy. Trân trọng. * Sưtự tay trồngcả muôn cây tùngở trên ngọn núi phía đông.Trongkhi trồngcây,Sư thườngtụngkinh KimCangBát-nhã.Người trongnúi nhân đó đặt tên núi này làKim CangPhươngThực Tùng. Thiền sư Tiêu Dao hỏi:- Ngọn núi ở đây, Kim Cangở chỗ nào? Sư chỉ, nói:- Gốc tùngnày là đích thân Lão tăng trồng. * Ngày mùngtámthángsáu niên Thiên Thánhthứ tám(1030),Sư có chút bệnh,triệu tậphếtTăngtục,nói:Pháp tịchnày giao cho Tự Bảotrụ trì, Sư liền lên tòa nói bài kệ Thấu Pháp Thân. Thamthiền học đạo mạc man man Vấn thấu pháp thân bắc đẩu tàng. Dư kimlão đáo bằng luy thậm Kiến nhân vô lực đắc thươnglượng, Duy hữu sừ đầu tri ngã đạo Chủng tùng thời phụcthướngkimcang.

Dịch: Thamthiền học đạo chớ mờ mờ Hỏi tột pháp thân bắc đẩu tàng. Nay tôi già yếu càng quálắm Thấy người không sức để luận bàn, Đạo ta người hiểu chỉ cây cuốc Nhữnglúc trồngtùnglên kim cang. Nói xongSư liền thị tịch.

* 58. THIỀN SƯ TỰ BẢO

Ở Động Sơn Sư sanh trongnhà con hátnênkhôngcó họ,tánh tình liêmkhiết cẩn thận kính trọngPhật thừa, xuất gia tại chùaGiáp Thạch.LàmTăng,Sư tu theo hạnh đầu-đà ăn cơmhẩmmặc y vá.Đến thamvấnThiền sư Giới ở Ngũ Tổ,Sư phát minh tâmđịa tiếng tămvang lừng.Ở hội Ngũ Tổ Sư làm chủ tự.

Một hôm,Hòa thượngGiới bệnh, sai một cư sĩ đến kho lấy gừngsắc thuốc, bị Sư rầy khôngcho.Cưsĩ lênbạchlại Hòathượng, Hòa thượngbảođemtiền hoàn lại,Sư mới chịu lấygừngtrao cho. Nhân đây, HòathượngGiớitâmcàng mến trọng. Thời nhân gọi Sư là ôngthầy bán gừng. * Sau,Sư dạo các tònglâmđến ĐộngSơn.Thiền sư Hiểu Thôngtrụ trì nơi

đây cũngquí trọng Sư.Sau khi Hiểu Thông tịch, di chúc thỉnh Sư trụ trì. Sư khai pháp ở ĐộngSơn,có vị Tănghỏi:- Thế nào là Phật? Sư đáp:- Tương tợđầu não. Hoặc: lưngdài chân ngắn.
- Sư xướng gia khúc tông phong ai? nối pháp người nào?
- Nói vẫn ở tai.
- Thế ấy là conNgũ Tổ giới, làcháu Vân Môn.
- Ngày chạy năm trăm.

* Sư dạy chúng:
- Thảy đều ở tronggió dừngsónglặngđến,bỗnggặp sóngto nổi dậy, lượngcả ngập trời,chính khi ấy tìmkẻ thủy thủ khó được,trongchúngcó người cầm lái hay không? Chúngkhôngđáp. Sư tiếp:- Lừa hết mọi người trongthuyền.

* Sau, Sư dời đến trụ tại núiQui Tông. Một hôm, Sư chốnggậy xuống núi,đi giữa đườnggặp lính nạt đường: tránh bên cho xe Huyệnúy đi.Sư đứngqua bên trái.Con ngựa kéo xe quan Huyện úy thấy Sư liền quì mọp. Sư nói: “Súc sanh này cũng biết người.” Huyện úy biết là Sư liền xuốngxe đảnh lễ. Sau đó, ngựa mới chịu chạy. * Sư lại dời về trụ ở Vân Cư. Một đêm, Sơn thần kiệu Sư đi quanh chùa.Sư quở rằng: lên đài ở phương trượngđi. Sơn thần riu ríu đi lên đài ởphươngtrượng.Sư vì người gìn giữ giới pháp rất tinh nghiêm. * Sư có làmbài Chân Tán Tổ Sư Đạt-ma: Tựa: Sư chân đồ mạc tamgiới vô trước Nghĩ dục an bài tri quân đại thác Hư lao chỉ điểmhà xứ môn mô Yếu thức Sư chân càn khôn khoách lạc.

Tán: Sư tướng hềthế sở hy Sư my hề trận vân thùy Sư nhãn hề điện quang huy Sư tỷ hề tủngtu-di Sư khẩu môn vô xỉ hề quá tại thùy Nghĩ thiệp lưu sa hề hà bất tự tri phi Bỉ thử trượng phu hề truyền pháp dữ a thùy Cánh trụ Thiếu Lâmhề ma la cước tây qui Ngộ nạp tănghề dữ nhất đốn chùy Tuy nhiên như thị hề bất hội mạc châmchùy. Dịch: Tựa: Muốn vẽ chân thầy hình tít mù tamgiới Toan tính an bài, biết anh lầmlớn Luống nhọc chỉ điểm chỗ nào mó sờ. Cần biết tướngthầy, càn khôn thênh thang.

Tán: Tướng thầy ư đời ít có Mày thầy ư hàng mây rủ Mắt thầy ư làn chớp sáng Mũi thầy ư vượt tu-di Cửa miệngthầy khôngrăng ư lỗi tại ai? Toan dẫmcát sôngư sao chẳngtự biết quấy Kia đây trượng phu ư nên truyền pháp cho ai? Lại trụ Thiếu Lâmư mà lê gót về tây Gặp Thiền sinh ư liền cho một gậy Tuy nhiên như thế ư chẳng hội chớ dùi châm. Bài tán này trong thiền môn rất được lưu hành.

* 59. QUỐC SƯ ĐỨC THIỀU

Ở núi ThiênThai -(881 - 972) Sư quê ở LongTuyền,Xử Châu,cha họ Trần,mẹ họ Diệp.Mẹ Sư nằm mộngthấy một luồngsángchạmvào thân,nhân đóbiết cóthai. Đếnkhi Sư ra đời có nhiều điềmlạ.

NămSư mười lăm tuổi có vị Tănglạ thấy Sư liền vỗ sau lưngnói: “ôngnên xuất gia,trongtrần tục khôngphải là chỗ củaông”.Nămmười bảy tuổi, Sư đến chùa LongQui ởquê nhàxuất gia.Nămmười támtuổi, Sư đến chùa Khai Nguyên ở Tín Châu thọ giới. * Khoảngniên hiệu Khai Bình (907-910) nhà Lương,Sư cất bước du phương. Trước đến núi Đầu Tử,Sư ra mắt Thiền sư Đại Đồng, đó là buổi phát tâm ban đầu. * Kế,Sư thamvấn Hòa thượngTuần ở LongNha.Sư hỏi:Bậc tônhùnghùng vì sao gần chẳngđược? LongNha đáp: Như lửa với lửa. Sư hỏi: Chợtgặp nước đến thì sao?LongNha bảo: Ngươi chẳnghội. Sư lại hỏi: Trờichẳngche đấtchẳng chở, lý nàythếnào? LongNha đáp: Nênnhư thế.Sư khônglãnh hội được,lại cầu xin chỉ dạy. LongNha bảo: Đạo giả!ngươi về sau tự hội. * Sư đến thamvấn Sơ Sơn. Sư hỏi: Trămvòng ngàn lớp là cảnh giới gì? Sơ Sơn đáp: Tay trái bámdây mang trói con quỉ. Sư hỏi: Chẳng rơi xưa nay thỉnh Thầy nói. Sơ Sơn bảo: Chẳngnói. Sư hỏi: Vì sao chẳngnói? Sơ Sơn đáp: Trongấy chẳng biện có không. Sư thưa: Nay Thầy khéo nói. Sơ Sơn kinh hãi.

Như thế,Sư đi thamvấn qua nămmươi bốn vị thiện tri thức, mà pháp duyên chưa hợp. Sau cùng,Sư đến LâmXuyên yết kiến Pháp Nhãn (Thiền sưVăn Ích). * Sư do đi khắp các tùnglâmnên mỏi mệt lười thưa hỏi. Ở tronghội Pháp

Nhãn,Sư chỉ theo chúngmà thôi. Một hôm,Pháp Nhãn thượngđường,có vị Tănghỏi: Thế nào là một giọt nước ở nguồn Tào? Pháp Nhãn đáp: Là giọt nước ở nguồn Tào.Vị Tăngấy mờ mịt thối lui. Sư ngồi bên cạnh hoát nhiên khai ngộ, bình sanh nhữngmối nghi ngờ dườngnhư băngtiêu, cảmđộngđến rơi nước mắt ướt áo.Sư trình chỗ sởngộ cho Pháp Nhãn.Pháp Nhãn bảo: Ngươi ngày sau sẽ làmthầy quốc vương, khiến ánh sángđạo của Tổ sư càng rộnglớn,ta không sánh bằng. Sư dạo núi Thiên Thai xemnhữngdi tích của Thiền sư Trí Khải dườngnhư

chỗ mình ở cũ.Sư lại đồng họ với Trí Khải. Thời nhân gọi Hậu thân Trí Khải. Ban đầu, Sư trụ tại Bạch Sa.Lúc đó, Thái tử Trung Hiến Vương trấn ởThai Châu,nghe danh Sư thỉnh đến hỏi đạo. Sư có bảo: Ngày sau làmchủ thiên hạ nên nhớ ơn Phậtpháp.

Đến niên hiệu Càn Hựu năm đầu (948) Thái tử lên ngôi, sai sứ thỉnh Sư, đối xử theo tình thầy trò. * Sư thượng đườngnói:
- Thánh xưa phươngtiện nhiều nhưhà sa. Tổsư nói “khôngphải gió phan độngmà tâmnhân giả động”,đây là pháp môn tâmấn vô thượng.Chúngta là khách ở trongpháp môn của Tổ sư, nên làmsao hội được ý Tổ sư.Chớ nói gió phan chẳngđộngmà tâmôngvọngđộng. Chớ nói chẳngbác gió phan,đến gió phan nhận lấy.Chớnói chỗ gió phan độnglà cái gì? Có người nói gá vật sángtâm chẳngcầu nhận vật.Cóngười nói sắctức làkhông.Có người nói chẳngphải gió phan độngnên phải khéo hội. Giải hội như thế đối với ý chỉ Tổ sư có gì giao thiệp. Đã chẳngcho hội như thế,chưThượngtọa liền nên biết rõ. Nếuởtrongấy ngộ được triệt để, có pháp môn nào mà chẳngrõ.Trămngàn phươngtiện của chư Phật một lúc rỗngsuốt, lại có chỗ nghi nào? Do đó, Cổ nhân nói: một liễu thì ngàn minh, một mê thì muôn lầm.

Chư Thượngtọa!đâu phải ngày nay hội được một, ngày mai lại chẳnghội. Đâu phải có một phần việc hướngthượngkhóhội, có một phần hạ liệt phàmphu chẳnghội. Kiến giải như thế dù trải qua số kiếp như bụi, chỉ tự mỏi mệt tinh thần đâu có lẽ phải. Sư có bài kệ dạy chúng: Thông huyền phong đảnh Bất thị nhân gian Tâmngoại vô pháp Mãn mục thanh sơn.

Thấu huyền chót đảnh Chẳng phải nhân gian Ngoài tâmkhông pháp Đầy mắt núi xanh. Pháp Nhãn nghe được bảo: một bài kệ này có thể làm sống dậy tông của ta.

* Sư dời trụ tại chùa Bát-nhã mở hội thuyết pháp.Hội đầu, Sư dạy chúng: Một sợi lôngnuốt biển cả,tánh biển không thiếu,một hột cải ném trên mũi nhọn,mũi nhọn khôngđộng.Thấy cùngchẳngthấy,hội cùngchẳnghội, chỉta biết vậy. Có bài tụng: Tạmhạ cao phong dĩ hiển dương Bát-nhã viên thông biến thập phương Nhân thiên hạo hạo vô sai biệt Pháp giới tunghoành xứ xứ chương.

Dịch: Tạmxuống cao phongđã hiển dương Bát-nhã viên thôngkhắp mười phương Người trời bát ngát không sai khác Pháp giới dọc ngangchốn chốn chương. Có vị Tăng hỏi:
- Người xưa nói: “người thấy Bát-nhã liền bị Bát-nhã trói, người chẳngthấy

Bát-nhã cũng bị Bát-nhã trói”,đã thấy Bát-nhã vì sao lại bị Bát-nhã trói? Sư đáp:- Ngươi nói Bát-nhã thấy cái gì?
- Chẳng thấy Bát-nhã vì sao cũngbị Bát-nhã trói?
- Ngươi nói Bát-nhã chỗ nào chẳngthấy? Sư lại bảo:
- Nếuthấy Bát-nhãchẳnggọi là Bát-nhã, nếu chẳngthấy Bát-nhãcũng chẳnggọi là Bát-nhã.Hãy bảo nói cái gì là thấy chẳngthấy? Sở dĩ, cổ nhânnói “nếu thiếu một pháp chẳngthành pháp thân,nếu dư một pháp cũngchẳngthành pháp thân; nếucó một pháp chẳngthành pháp thân, nếu khôngmột pháp cũng chẳngthành pháp thân”. Đây là chân tôngBát-nhã vậy. * Hội thứ tư, Sư thượng đườngdạy chúng:
- Cổ nhânnói:“Thế nào làthiền? Tamgiới miên miên.Thế nàolàđạo? Thập phươnghạo hạo.”Vìsao nóitamgiới miên miên? Chỗ nào làđạolýcủa thập phươnghạo hạo? Cầnhộichăng? Bít mắt lại, bíttai, mũi, lưỡi, thân, ýlại khôngchỗ rỗngthiếu, khôngchỗ chuyển động.Thượngtọa hội chăng? Ngang cũngchẳngđược,dọc cũngchẳngđược,buôngra cũngchẳngđược,đoạt đi cũng chẳngđược,khôngcó chỗ dụngtâm,cũngkhôngcó chỗ lập bày.Nếu hội được như thế mới là pháp môn bặt chọn lựa, tất cả ngôn ngữ dứt rỉ chảy. * Hội thứ sáu, Sư thượng đường dạy chúng:
- Phật pháp hiện hành,tấtcả đầy đủ.Người xưa nói: “tròn đồngthái hư khôngthiếu khôngdư”. Nếu như thế thì cái gì thiếu cái gì dư, cái gì phải cái gì quấy? Ai là người hội? Ai là người chẳnghội?Do đónói,đi đôngcũnglà Thượng tọa,đi tây cũnglà Thượngtọa,đi namcũnglàThượngtọa,đi bắc cũnglà Thượng tọa.Thượngtọa tại sao được thành đôngtây nambắc? Nếu hội được,tự nhiên con đườngthấy nghe hiểu biết bặt dứt, tất cảcác pháp hiện tiền.Vìsao như thế? Vì pháp thân khôngtướng, chạmmắt đều bày,Bát-nhã vô tri đối duyênliền chiếu, một lúc hội triệt đểlà tốt.

Chư Thượngtọa!kẻ xuất gia làmgì? Cái lý bản hữu nàychưa phải làphần bên ngoài.“Thức tâmđạt bản nguyên nêngọi là Sa-môn.” Nếu biếtrõràng,không còn một mảy tơ làm chướngngại.Thượng tọa đứng lâu, trân trọng.

Đến niên hiệu Khai Bảo thứ tư (972),ngày hai mươi támthángsáu,Sư có chút bệnh,họp chúngtừ biệt xong, ngồi kiết già thị tịch.Sư tịch tại Liên Hoa Phongthọ támmươi hai tuổi, được sáu mươi lăm tuổi hạ. *

60. THIỀN SƯ HUỆ MINH

Ở chùa Báo Ân Sư họ Trương,xuất gia lúc còn bé,tinh chuyên tamhọc,có chí tìmhiểu huyền chỉ. Sư du phươngqua cácnướcMân, Việt trải cácthiềnhội,mà chưa khế hợp bản tâm. Sau cùng, Sư đến LâmXuyên yết kiến Pháp Nhãn được thầy trò đạo hiệp. * Về sau,Sư trở về Ngân Thủy cất amtrên núi Đại Mai.Một hômcó hai

Thiền khách đến. Sư hỏi:- Thượngtọa ở đâu đến? Thiền khách đáp:- Ở đô thành.
- Thượngtọa rời đô thành đến núi này,thìở đô thành thiếu Thượngtọa ở núi này dư Thượngtọa.Dư thìngoài tâmcó pháp,thiếu thìtâmpháp chẳngkhắp. Nói được đạo lý thì ở, chẳng hội nên đi. Cả hai đều khôngđáp được.

* Sư dời về Thiên Thai cất amtrên núiBạch Sa.CóThượngtọa Minh Nhan

là người học rộng nhớ giỏi đến lý luận với Sư về Tông thừa. Sư hỏi:
- Nói nhiều cách đạocàngxa,nay cóviệc xin hỏi, từ trước cácbậc tiên đức

có ngộ hay không? Minh Nhan đáp:- Nếu là chư thánh tiên đức đâu không có ngộ!
- “Một người trở về nguồn chân, mười phươnghư khôngthảy đều tiêu

mất.” Nay núi Thiên Thai y nguyên,làmsao nói tiêu mất? Minh Nhan không chỗ bám.

* Khoảngniên hiệu Càn Hựu nhà Hán (948),TrungHiến Vươngthỉnh Sư vào cunghỏi pháp,mời ở viện Tư Sùng.Vua cho mời các bậc Thiền đức và các danh sĩ trong thành đến cùngSư bàn đạo lý. Thiền sư Thiên Long hỏi:
- “Tất cả chư Phật và Phật pháp đều từ kinh này ra”,khôngbiết kinh này từ

đâu ra? Sư hỏi:- Nói gì? Thiên Long hỏi trở lại. Sư bảo:- Qua rồi. Trưởng lão Tư Nghiêmhỏi:- Thế nào là hiện tiền tam-muội? Sư hỏi:- Lại nghe chăng? Tư Nghiêm đáp:- Tôi không bệnh tai. Sư bảo:- Quả nhiên là bệnh tai.

* Sư nhắc lời Minh trên tháp của Tuyết Phong:
- “Phàmtừ duyên mà có thì trước sau thành hoại,chẳngtừ duyên mà có thì

nhiều kiếp bền lâu.” Bền cùng hoại gác lại, hiện giờ Tuyết Phong ởđâu? Cả chúngđều khôngđáp được. Nếucó đápcũngkhôngđúngvới ý hỏi.Khi ấy mọi người đều kính phục,Vua rất hài lòng,thỉnh Sư ở thự Viên ThôngPhổ Chiếu Thiền sư. * Sư thượng đườngbảo chúng:
- Các ônglại nhận được chăng? Chớ bảo,nói nín độngtịnh đều là Phật sự,

chớ lầm hội. Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là mặt trăng thứ hai? Sư đáp:
- Ấn mắt xemhoa, hoa lắmđóa,mắt tỏ xemcây,cây mấy cành.

* 61. THIỀN SƯ PHÁP ĐĂNG - Hiệu Thái Khâm

Ở viện Thanh Lương -(? - 974) Sưngười Ngụy phủ, có trí thôngminh lạ thường, biện tài vô ngại.Trong

hội Pháp Nhãn, toàn chúng đều ngưỡngmộ, đồngnói: “người sáng suốt mẫu mực”. Một hôm, Pháp Nhãn hỏi chúng:
- Cổ cọp manglục lạc người nào mở được? Toàn chúngkhôngđáp được. Sư vừa đi đến, Pháp Nhãn hỏi Sư. Sư thưa:- Người cột mở được. Pháp Nhãn bảo chúng:- Các ngươi chẳng đượckhinh y.

* Ban đầu, Sư nhận thỉnh trụ viện SongLâmtại núi UCốcHồngChâu.Sư

thượng đườngchưa bước lên tòa liền nói:
- Núi này trước đã có hai đời Tôn túc thuyết pháp,tòa này cao rộngbất tài làmsao lên? Người xưa nói: đảnh lễ Tu-di ĐăngVươngNhư Lai mới có thể ngồi. Hãy nói Tu-di ĐăngVươngNhư Lai hiện ở chỗ nào? Đại chúngcần thấy đồng thời đảnh lễ. Sư bước lên tòa giây lâu nói:
- Vì đại chúng chỉ như thế,lại có chỗ hội chăng? Tănghỏi:- Thế nào là cảnh SongLâm? Sư đáp:- Vẽ cũngchẳngthành.
- Thế nào là người trongcảnh?
- Hãy đi. Cảnhvẫn chưa biết mà luận đến người. Kế, Sư trụ viện Hộ Quốc.Có vị Tănghỏi:
- Khéo hành đạo Bồ-tát khôngnhiễmcác pháptướng,thế nào là đạo Bồ-tát? Sư đáp:- Tướng các pháp.
- Thế nào được chẳngnhiễm?
- Nhiễm dính chỗ nào?

* Sư lại đến trụ viện LongQuangở KimLăng. Sư thượngđườnglên tòa.Duy-na bạch chùy rằng: Chúnglongtượngtrong pháp hội, nênquán nghĩa đệ nhất. Sư bảo: Duy-na là nghĩa đệ nhị.Các trưởnglão hiện nay lànghĩa thứ mấy? Sư liền dở tayáo bảo chúng: Đại chúnghội chăng? Đây là núi gọi đạp múa, chớ nói năm trămđời trước đã làm nhạc chủ, hoặc có lòng nghi xin xủ ra xem. * Sau cùng, Sư trụ đại đạo tràngThanh Lươngở KimLăng. Đến thángsáu niên hiệuKhai Bảonămthứ bảy (974), Sư có chút bệnh, bảo

chúng:
- Lão tăngnằmbệnh gắnglôi đến đây cùngcác ngươi thấy nhau.Hiện nay đạo tràngmỗi chỗ rõ rànglà Hóa thành? Hãy nói thếnào là Hóa thành? Đâu chẳng thấy Đạo sư xưa nói “Bảo sở chẳngxa cần phải tiến tới”.Khi đến thành rồi,lại nói “do ta hóa ra”. Nay cácngươi thử nóiđạolýxem, là Như Lai thiền,làTổsưthiền, quyết định đượcchăng? Các ngươi tuy là kẻ sanh muộn, cần biếtquốc chủcủa ta nơi nào thắngcảnh đều dựnglập đạo tràng, việc cần dùngchẳngthiếu,chỉ cần các ngươi mở miệng. Hiện nay khônggì hơn,biếtcái gì là miệngcủa các ngươi? Đâu cần xét đến côngtứ ân tamhữu. Muốn được hội chăng? Chỉ biết cái miệnglà khônglỗi, nếu có lỗitại cácngươi có ngã.Nay gió lửa ép nhau, đi,đứnglà đạo thường.

Lão tăngtrụ trì sắp qua một kỷ (mười hai năm) mỗi mỗi nhờ quốc chủ giúp đỡ đến mười phươngthí chủ,Tănglữ thì từ chủ sự đến chú tiểu đều hếtlòngvì ta, lặnglẽ mà khó nói. Hoặc manggai mặc vải,đây tức là thuậntục, ta nóitrái với chân. Hãy nói thuận làtốt hay tráilà tốt? Songthuận theo ta nói là không điên đảo.

Di hài của ta để tại núi Nambên trái bên phải của Hòa thượngĐại Trí Tạng xin hai phần huyệt. Sự thăngtrầm rất rõ ràngkhông nên đổi dời. Cố gắng! cố gắng! trân trọng. Ngày hai mươi bốn thángsáu, Sư ngồi yên thị tịch.

* 62. THIỀN SƯ THANH TỦNG

Ở Linh Ẩn Hàn Châu Sư quê ở Thanh huyện Phước Châu.Ban đầu,Sư đến thamvấn Pháp Nhãn. Một hômPháp Nhãn chỉnhữnggiọt mưa bảo: giọt giọt rơi trongcon mắt của Thượngtọa.Lúc này nghe nói vẫn chưa ngộ. Sau,nhân đọc kinh Hoa Nghiêm, Sư liền cảm ngộ.Sư đến trình với Pháp Nhãn, Pháp Nhãn ấn chứng. * Sư về cất amtrên núi Tứ Minh ở Minh Châu.Tiến đạt sứ Tiền Ức kính Sư làmthầy.TrungHiến Vươngthỉnh Sư khai pháp hai nơiLâmAn. Sau,Sư trụ ở chùa Linh Ẩn ở thự hiệu Liễu Ngộ Thiền sư. Sư thượng đườngdạy chúng:
- Mười phươngchư Phật thường ởtrước các ngươi, lại thấy chăng?Nếu nói thấy,làđemtâmthấy hay đemmắt thấy? Dođó nên nói“tất cả phápchẳngsanh, tất cả pháp chẳngdiệt; nếu hay hiểu như thế, chư Phật thường hiện tiền”.

“Thấy sắc là thấy tâm”,hãy nóicáigì là tâm? Tướngnúi sôngđất ruộng, vạn tượngsum la,xanh vàng đỏ trắng, namnữ... là tâmhay chẳngphải tâm? Nếu là tâm, vì sao lại trởthànhvật tượng? Nếu chẳngphải là tâm, sao lạinói thấysắc là thấy tâm? Hội chăng? Chỉ vì mê cái này màthành điên đảo các thứ chẳngđồng. Trongcái khôngđồngdị ép thànhđồngdị.Hiện nay thẳngđó thừađươngchóng ngộ bản tâm, rõ ràngkhôngcó một vật có thể làmthấy nghe.Nếu người lìa tâm riêngcầu giải thoát, người xưa gọi là “lầm sóng bàn nguồn, rất khó hiểu ngộ”. * Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là Ma-ha Bát-nhã? Sư đáp:- Tuyết rơi lai láng. Tăngkhôngđáp được. Sư hỏi:- Hội chăng? Tăngthưa:- Chẳnghội. Sư nói: Ma-ha Bát-nhã Phi thủ phi xả Nhược nhân bất hội Phong hàn tuyết hạ.

Ma-ha Bát-nhã Chẳng thủ chẳng xả Nếu người chẳng hội Gió lạnh tuyết rơi.


ĐỜI THỨ MƯỜI MỘT SAU LỤC TỔ

I.-TÔNG TÀO ĐỘNG ĐỜITHỨ BẢY
1- Thiền sư Nghĩa Thanh ở Đầu Tử
2- Thiền sư Thanh Phẩu ở Hưng Dương

II.- TÔNG LÂM TẾ ĐỜITHỨ BẢY A- Nối pháp Thiền sư Thiện Chiêu: 16 vị
1- Thiền sư Từ Minh Sở Viên núi Thạch Sương
2- Thiền sư QuảngChiếu Huệ Giác núi Lang Nha

III.-TÔNG VÂN MÔN ĐỜITHỨ NĂM A- Nối pháp Thiền sư Trùng Hiển ở Tuyết Đậu: 84 vị
1- Thiền sư Nghĩa Hoài Thiên Y
2- Cư sĩTu TuyểnTằngHội (haivị này đồngsư, hai vị saukhác

thầy)
3- Thiền sư Ỷ Ngộ ởPháp Xương
4- Thiền sư Phật Ấn Liễu Nguyên ở Vân Cư

IV.- TÔNG PHÁP NHÃN ĐỜITHỨ BA A- Nối pháp Quốc sư Đức Thiều: 49 vị
1- Thiền sư Huệ Nhật Trí Giác ở chùa VĩnhMinh Diên Thọ
2- Thiền sư Chí Phùngở Đạo tràngHoa Nghiêmnúi Ngũ Vân
3- Thiền sư Bổn Tiên ở chùa Đoan Lộc

* 63. THIỀN SƯ NGHĨATHANH

Ở Đầu Tử - (? - 1083) Sư họ Lý quê ở Thanh Đổ,lúc bảy tuổi có nhiều điềmlạ,đến chùa Diệu Tướngxin xuất gia.Học luận Bách Pháp chưabao lâu,Sư than: Con đườngba atăng-kỳ xa xôi,tự giamhãmnào có íchgì!Sư bèn vào thànhLạc nghe kinh Hoa Nghiêm. Đọc bài kệ của Chư LâmBồ-tát đếncâu “tức tâmtự tánh”,Sư liền phát tỉnh, nói: Pháp lìa văn tự đâu có thể giảngư? Sư bèn cất bước du phươngqua các thiền hội. * Thiền sư Viên Giámở hội Thánh Nhammột đêmnằmmộngthấy có nuôi con chimưngsắc xanh,tỉnh giấc ôngcho là một điềmlành.Đến sángngày ấy,Sư liền đi đến.Sư lễ ra mắt,Giámnhận cho ở vàdạy khán câu “ngoại đạo hỏi Phật: chẳnghỏi có lời,chẳnghỏikhônglời”. Sư khán câu nàytrảiqua banăm, một hôm Giámhỏi: Ngươi ghi được thoại đầu chăng, thử nêu ra xem? Sư nghĩ đáp lại, bị Giámbụmmiệng. Bỗngnhiên Sư khai ngộ, bèn đảnh lễ. Giámbảo: Ngươi diệu ngộ huyền cơ chăng? Sư thưa: Nếu cócũngphải mửa bỏ. Lúc đó,thịgiả ởbên cạnh nói: Hoa NghiêmThanh ngày nay như bệnh được ra mồ hôi. Sư ngó lại,bảo: Ngậmlấy miệngchó,nếu nói lăng xăng, ta buồn nôn.

Sau đó ba năm,Giámđemtôngchỉ của tôngTào Độngchỉ dạy Sư đều diệu khế.Giámtrao giày,ycủa ĐạiDươngHuyền và dặn dò:Ngươi thayta nốidòng tông Tào Động,khôngnên ở đây lâu phải khéo hộ trì.Lại nói kệ: Tu-di lập thái hư Nhật nguyệt phụ nhi chuyển Quần phong tiệm ỷ tha Bạch vân phương cải biến. Thiếu Lâm phongkhởi tùng Tào Khê độngliêmquyện Kimphụngtúc long sào Thần đài khởi xa tiển. Tu-di đứngtrongkhông Nhật nguyệt cạnh mà chuyển Nhiều đảnh đều nương y Mây trắngmới biến đổi. Thiếu Lâmgió tònglay ĐộngTào Khê cuốn sáo Phụngvàngđậu ổ rồng Nhà rêu đâu xe nghiền. Giámlại bảo Sư đến nươngnơi Thiền sư Viên Thông Tú.

* Sưđến Viên Thôngkhôngthưa hỏi gì, chỉ ăn cơm xongrồi ngủ. Tri sự thấy thế,bạchvới Viên Thông: TrongTăngđườngcó vị Tăngcả ngày lo ngủ, xinthực hành theo quichế. ViênThônghỏi: Người nào? Trisự thưa: ThượngtọaThanh. Viên Thôngbảo: Khoan!đợi ta xét qua. ViênThôngcầmgậy đi vào Tăngđường, thấy Sư đangnằmngủ. Viên Thônggõ vào giường,quở: Trongđây tôi khôngcó cơmdư cho Thượngtọa ăn xongrồi ngủ.Sưthưa: Hòa thượngdạy tôi làmgì? Viên Thôngbảo: Sao chẳngthamthiền? Sư thưa: Món ănngon khôngcần đối với người bụngno. ViênThôngbảo: Tạisao cónhiều người khôngchấp nhận Thượng tọa? Sư thưa: Đợi họchấp nhậnđể làmgì? Viên Thônghỏi: Thượngtọa đã gặp ai rồi đến đây? Sư thưa: Phù Sơn.Viên Thôngbảo: Lạ!được cái gì mà lười biếng. Viên Thôngbèn nắmtay, hai người cười rồi trở về phương trượng. * Ban đầu Sư trụ tại Bạch Vân.Sau Sư dời đến Đầu Tử. Sư thượng đườnggọi đại chúng bảo:
- Nếu luận việc này như loan phụngbay giữahư khôngchẳngđể dấu vết, như con linh dươngmọc sừngai tìmđược dấu chân, rồngvàngchẳnggiữ đầm lạnh,thỏ ngọc đâu gá bóngcóc.Nếu lập chủ khách thì phải ngoài cõi Oai Âmlay đầu,hỏi đáp nói bày vẫn là bên lề huyền lộ đềxướng. Nếu hay như thế vẫn còn ở giữa đường. Nếu đứngtròng(nhìn sững) chẳngnhọc thấy nhau. * Sư thượng đường:
- Nếu đề xướngtông thừa thì phàmthánh bặt dấu. Lầu gác mở cửa nơi khác thấy nhau.Giảsử cuốn rèmđược ngộ đâu khỏi bên cạnh, mùa xuân gặp hoa đào lại thêmbệnh mắt. Do đó,cổ nhân nói: một đườnghướngthượngngàn thánh chẳngtruyền.

Chư nhân giả!đã làchẳngtruyền,tại saocontrâu sắtchạy quanướcTân La (Triều Tiên)? Sư bèn hét!nói: đạt giả phải biết trong tiếng sợ. * Có vị Tăng hỏi:
- Thầy xướnggia khúc tôngphongai? và nối pháp vị nào? Sư đáp:- Một mũi tên trước Oai Âm, bắn thấu hai lớp núi.
- Thế nào là việc truyền nhau?
- Toàn nhân trăngđất Hoài, chiếu soi xuânxứ Dĩnh.
- Thế ấy là vào nước thấy người dài?
- Chỉ biết kinh ngọc lạ,đâu biện tâmSở vương. Tănglễ bái.

* Niên hiệu Nguyên Phongnămthứ sáu (1083) nhà Tống, ngày mùngbốn

tháng năm,Sư tắm rửa thượng đườngtừ biệt chúng,viết kệ: Lưỡng xứ trụ trì Vô khả trợ đạo Trân trọngchư nhân Bất tu tầm thảo. Trụ trì hai nơi Khôngthể giúp đạo Trân trọngcác người Chẳng cần tìm thảo. Sư némbút liền tịch.

* 64. THIỀN SƯ THANH PHẨU
Ở Hưng Dương

Sư ở Đại DươnglàmTri viên,Sư trồngdưa,Đại Dươnghỏi: Dưa ngọt chừngnào mới chín? Sư thưa: Hiện nay đã chín muồi rồi.Đại Dươngbảo: Bẻ dưa chín muồi đemlại. Sư hỏi: Cho người nào ăn? Đại Dươngbảo: Chongười không vào vườn.Sư thưa: Chẳngbiết người khôngvào vườn lại ăn hay chăng? Đại Dươngbảo: Ngươi biết ychăng? Sư thưa: Tuy nhiên chẳngbiết mà khôngđược chẳngcho. Đại Dươngcười, rồi đi. * Sau khi Sư trụ ở HưngDương, thượng đườngdạy chúng:
- Đại đạotừ Tây sang, lýbặt báchphi,trongcâu hợp cơ toàntrái diệuchỉ, bất đắc dĩ mà có làmcongvạy tôngTổ sư, huốnglà lăngxăngcó lợi ích gì? Tuy nhiên như thế,việc khôngphải một chiều, hãy ở trong cửa xướnggiáo mở một con đườngcùng toàn thể thươnglượng. Tănghỏi:
- RồngTa-kiệt ra khỏi biển thì càn khôn chấn động, thấy mặt trình nhau

việc thế nào? Sư đáp:
- Chim đại bằng cánh vàngkình vũ trụ, trong ấy ai là người xuất đầu?
- Nếu khi gặp người xuất đầu thì làm sao?
- Giống như chimcắt anh khôngtin, trước sọ khô nghiệmmới biết thật.
- Thế thì khoanh tay bày ngực lui ba bước?
- Dưới tòa Tu-di con rùa quạ, chớ đợi điểm trán lần thứ hai.

* Sư bệnh,Đại Dươngđến hỏi:
- Thân nàynhư bọthuyễn, trongbọt huyễn thành tựu. Nếukhôngcó cái bọt huyễn thì đại sự khôngdo đâu mà biện.Nếu cần đại sự xong,biết cái bọt huyễn này làmgì? Sư thưa: Vẫn là việc bên này. Đại Dươngbảo: Việc bênkia thế nào? Sư thưa: Khắp đất vầnghồngsuốt, đáy biển chẳngtrồnghoa.Đại Dươngcười: Là người tỉnh tỉnh chăng? Sư hét!nói: Sẽ bảo tôi mất rồi,thầy sắp tịch.

65. THIỀN SƯ TỪ MINH SỞ VIÊN

Ở Thạch Sương -(987 - 1041) Sư họ Lý quê ở ToànChâu, lúcnhỏ làmthư sinh,đến nămhaimươi hai tuổi Sư đến chùa An Tịnh ở núiTươngxin xuất gia.Mẹ Sư có hạnhhiền đức khuyến khích du phương. Sư du phươngđến khoảngNhượngMiện kết bạn cùng Thủ Chi, Cốc Tuyền đồngvào Lạc Dương.Nghe danh Thiền sư Thiện Chiêu ở Phần Dươnglà trithức bậcnhấttrongthiên hạ, Sư quyết chítìmđến. Khiấynhằm lúc triều đình cử đại binh đến hỏi tội Hà ĐôngLộ Trạch,nhiều người khuyên Sư đừngđi. Sư bất chấp một mình vượt sôngleo núi đi đến Phần Dương.

Phần Dươngtrôngthấy Sư liền thầmchấp nhận.Sư ở đây đã hai nămmà chưa được nhập thất (thấy tánh được gọi vào trượng thất dạy riêng).

Mỗi khi Sư vào thưa hỏi, chỉ bị Phần Dươngmắngchửi thậmtệ,hoặc nghe chê bai nhữngvị khác,nếu có dạy bảotoàn dùnglời thế tục thô bỉ.MộthômSư trách: từ ngày đếnpháp tịchnàyđã quamất hai nămmà chẳngđược dạy bảo, chỉ làmtăng trưởng niệm thế tục trần lao,nămtháng qua nhanh việc mình chẳng sáng, mất cái lợi của kẻ xuất gia.Sư nói chưa dứt, Phần Dươngnhìn thẳngvào Sư mắng: đây là ác tri thức dámchê trách ta. Phần Dươngnổi nóngcầmgậy đuổi đánh.Sư toan la cầu cứu, Phần Dươngliền bụmmiệng Sư. Sư chợt đại ngộ, nói: mới biết đạo của LâmTế vượt ngoài thườngtình. Sư ở lại đây hầu hạ bảy năm. * Sư đến Thiền sư Tụngở ĐườngMinh dừnglại đây,Tụngbảo: DươngĐại

Niên tri kiến cao minh, vào đạo chân thật,ngươi nên đến ra mắt. Sư đến ra mắt Đại Niên.Đại Niên hỏi: Đối diện chẳngbiết nhau,muôn dặm lại đồngphong. Sư nói: Gần đâyvânglời thỉnh củaSơn Môn.ĐạiNiên nói:Thật cái thoát không.Sư nói: Thángtrước rời ĐườngMinh. Đại Niên nói: Vừa rồi ăn năn đã hỏi nhau. Sư nói: Tác gia (chân thiện tri thức). Đại Niên bèn hét!Sư nói: Gần phải.Đại Niên lại hét!Sư lấy tay vẽ một lằn.Đại Niên le lưỡi nói: Thật là Long tượng. Sư nói: Ấy là lời gì? Đại Niên gọi: Khách ty đemtrà lại!vốn là người trong nhà.Sư nói: Cũng chẳngtiêu được.

Trà xong,Đại Niên lại hỏi: Thế nào là một câu Thượngtọa vì người? Sư đáp: Thiết!Đại Niên nói: Thế ấy thì côgái mặc quần dài chạy trongbùn.Sư nói: Ai được giốngĐại Niên.Đại Niên nói: Tác gia,tác gia.Sư nói: Tha ônghai mươi gậy,Đại Niên vỗ trên đầu nói: Trongấy là còn cái gì? Sư vỗ tay nói: Cũngchẳng đặngbỏ qua, Đại Niên cười to.

Đại Niên lại hỏi: Nhớ được nhân duyên ĐườngMinh đươngthời ngộ đạo chăng? Sư nói: ĐườngMinh hỏi Thủ Sơn “thế nào là đạiý Phậtpháp”,ThủSơn đáp: “bên thành vua Sở sôngNhữ chảy về đông”.Đại Niên hỏi:Nóinhư thế ýchỉ thế nào? Sư đáp: Trên nướcthả lồngđèn. Đại Niên nói: Thếấylà côphụ người xưa rồi.Sư nói: Đại Niên nghi thì thamvấn nơi khác.Đại Niên nói: Ba chân con ếch nhảy lên trời.Sư nói: Một mặc tình nhảy. Đại Niên cười to. Sư dừnglại nơi khách xá, sớm chiều cùngĐại Niên bàn luận.

Đại Niên vào triềunóivới Đôúy Lý TônÚc:Tôigần được một đạonhân thật làSư tử Tây Hà. Lý nói:Tôibận việc khôngthể đến ramắt thì sao?ĐạiNiên im lặng.

Đại Niên trở về thưa với Sư: Lý cônglà người trongPhật pháp,nghe đạo phongcủa Thầy từ xa đến cótâmmonggặp,vì bận việc quốc chánh khôngthể cùngtheo tôi đến đây.

Sư đến Lê Minh ra mắt Lý công. Lý côngsai đứa bérathưa: nóiđượcthì cùngThượngtọa thấy nhau. Sư bảo: Ngày nay đặc biệtđếnxemnhau.Đứa bévào. Lý Côngbảo ra nói: văn bia khắc chữ trắng, giữa đườngtrồngtùngxanh.Sư đáp: Chẳngbởi tiết ngày nay,hômkhác định khó gặp.Đứa bé vào thưa lại, trởra bạch: Đô úy nói “thế ấy cùngThượng tọa thấy nhau rồi”.

Lý côngra tiếp Sư, mời ngồi xong, Lý cônghỏi: Tôi nghe ở Tây Hà có con sư tử lôngvàngphải chăng? Sư đáp: Ở chỗnào được tintức ấy?Lý Côngliền hét! Sư bảo: Tiếng dã can.Lý cônglại hét!Sư nói: Vừa phải. Lý côngcười to.

Sư tạmbiệt, Lý cônghỏi: Thế nào là một câuThượngtọa sắp đi? Sư nói: Khéo sắp dứt. Lý côngnói: Đâu khác các nơi.Sư hỏi: Đô úy lại làmsao? Lý công nói: Tha Thượngtọahaimươi gậy.Sư nói: Toàn làlưu thông. Lý cônghét!Sư nói: Mù!Lý công nói: Đi vui vẻ. Sư ứng: Dạ! dạ! Từ đây, Sư qua lại nhà họ Dươnghọ Lý kết làm bạn pháp. Lúc Sư còn ở Phần Dương,nghe Phần Dươngnói: ta thamvấn khắp hết con cháu Vân Môn, còn hận chưa được yết kiến Thiền sư Hiểu Thông. Sư tìmđến ĐộngSơn chỗ Thiền sư Hiểu Thông ở lại ba nămlàmThủ chúng. * Sư đến NgưỡngSơn,DươngĐại Niên gởi thơ cho Thái thú Nghi Xuân là Huỳnh TôngĐán thỉnh Sư trụ trìgiáo hóa.Thái thú thỉnhSư trụ tại chùaNam Nguyên.Sau khi trụ, Sư thượngđường dạy chúng:

- Tất cả chư Phật và pháp A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề của chư Phật đều từ kinh này ra (kinh KimCang).

Sư dựngđứngcây gậy,nói: Cái nàylà câygậy của NamNguyên,cái gì là kinh? Sư imlặnggiây lâu, nói: về sau văn dài trao lại ngày khác. Sư hét một tiếngbước xuốngtòa.

* Tănghỏi:- Thế nào là Phật? Sư đáp:- Nước chảy ở cao nguyên.
- Thế nào là cảnh NamNguyên?
- Sông Hoàng Hà chín khúc xuất phát từ Côn Lôn.
- Thế nào là người trongcảnh?
- Theo dòng người chẳngđoái,chặt tay trôngPhù Tang (Nhật Bản).

* Sư trụ trì NamNguyên ba năm, giao chùa đi du phương. Đến yếtkiến Thiền sư Chân ở Thần Đảnh.Thần Đảnh là cao đệ của Thủ Sơn Niệm.Các Thiền sinh ít ai dámlên núi này,vì đạo phongcao vút của Ngài.Ngài ở núi ba mươi năm, môn đệ đều ăn đứt hết các nơi.

Sư để tóc dài chẳngcạo,mặc y rách nói tiếng Sở,xin vào yết kiến xưnglà cháu trongPhật pháp.Toàn chúngtrôngthấySư đều cười vang, Thần Đảnh sai ĐồngTử ra hỏi: Trưởnglão nối pháp ai? Sư ngước nhìn lên nói: Chính thấy Phần Dương đến.Thần Đảnh ra xem thấy ái ngại hỏi: Phần Dương có sư tử Tây Hà phải chăng? Sư chỉ lại sau kêu to: Thất ngã!ĐồngTử chạy hoảng. Thần Đảnh xây đầu ngó lại ngơ ngác,Sư ngồi xuốngđất cổi chiếcgiép xem.Thần Đảnh quên lời hỏi, cũngkhôngnhớ Sư đangở đó.Sư từ từ đứngdậy sửa y phục ra đi, nói: nghe danh chẳngbằngthấy mặt.Thần Đảnh saingười theo tìmmà chẳnggặp,bèn than: Phần Dương lại có đứa con này sao? * Sa-môn Bôn Diên cùngQuận thú thỉnh Sư trụ trì Đạo Ngô. Sư thượng đường:
- Bảo Ứngnói “câu thứ nhất tiến được kham cùngPhật Tổ làmthầy,câu thứ hai tiến đượckhamcùngngười trời làmthầy, câu thứ batiến đượctự cứu chẳngxong”.Đạo Ngô thì chẳngthế,câu thứnhất tiến được hòa bùn hợpnước, câu thứ hai tiến đượckhôngdây tự trói, câu thứ ba tiến được bốngóc dính đất.Do đó nói, ra đi thì sôngtrongbiển lặngbộ hànhtránh đường, đứnglại thì càn khôn thất sắc mặt trời mặt trăngkhôngsáng.Các ông nhằmchỗ nào hà hơi. Hiện nay có người nào hàhơichăng? Nếu có, bướcrađối chúnghà hơi xem? Nếu không, Đạo Ngô sẽvì các ông hàhơi. Sư bèn hư một tiếng,cầmgậy bước xuốngtòa.

* Sư thượng đường:
- Đạo Ngô đánh trốngbốn đại bộ châu đồng tham.Cây gậy nằmngang, khêu độngcả càn khôn đại địa.Úp bát xuống,che đậy hằngsa thế giới.Thử hỏi, các ôngnhằm chỗ nào an thân lập mạng.Nếu là biết được nhằmBắc Câu-lô Châu ăn cơm ăn cháo.Nếu làchẳngbiết thì nằm dài trên giường ăn cơm ăn cháo. * Sau, Sư trụ ở Thạch Sương.Nhân ngày giải hạ Sư dạy chúng:
- Ngày xưa làmtrẻ con,hômnay tuổi đã già,chưa rõ ba támchín,khó đạp đườngcổ hoàng.Tay quétHoàngHà khô,chân đạp tu-dingã,phùsanh thânmộng huyễn,mạngngười đêmkhó giữ. Thiên đườngcùngđịa ngục đều do tâmtạo ra, núi namtùngngọn bắc,ngọn bắc cỏ núi nam. Một giọt thấmvô biên, gốc mầm mạnh khô kháo,thamhọc vào nămhồ,chỉhỏihư khôngthảo.Chết cổiáo trời hạ, sanh đắp mền trăngđông,rõ ràngngười vô sự, đầy đất sanh phiền não. Sư hét một tiếng,bước xuốngtòa.

* Sư thượng đường:
- Một hétphân chủ khách,chiếudụngđồngthời hành, cần hộiý trongấy, giữa trưa là canh ba.

Sư hét một tiếng, nói: Hãy nói là khách là chủ.Lại có người phân rành được chăng? Nếu có người phân rành được thìsángđánh ba ngàn,chiều đánh tám trăm. Nếu chưa có người phân rành được thì Lão tăngmất lợi. * Tăng hỏi:- Tổ Đạt-ma khi chưa đến thì thế nào? Sư đáp:- TrườngAn đêmđêm nhànhà trăng.
- Sau khi đến thì thế nào?
- Bao chỗ nhịp ca baochỗ buồn.

* Sư thượng đường:
- Ta có một lời,bặt nghĩ quên duyên,khéo nói chẳngđược,chỉ cốt tâm

truyền.Lại có một câu khônglỗi thẳngnêu.Thế nào là một câu thẳng nêu? Sư lặng thinh giây lâu, cầmgậy vẽ một đường,hét một tiếng.

* Sư thượng đường:
- Thuốc nhiều bệnh lắm, lưới dày cáđặc. Liền bước xuốngtòa.

* Sư dạy chúng, lấy gậy gõ giườngthiền một tiếng, hỏi:
- Đại chúnghội chăng? Đâu chẳngnghe nói: Nhất kích vong sởtri Cánh bất giả tu trì Chư phươngđạt đạo giả Hàmngôn thượng thượng ky.

Tiếnggõ quên sởtri Lại chẳngnhờ tu trì Các nơi người đạt đạo Đều gọi thượng thượng cơ. HươngNghiêmngộ thế ấy là rõ ràngngộ Như Lai thiền, Tổ sư thiền còn chưa thấy được.Hãy nói Tổ sư thiền cócái gì đặc biệt? Nếu nhằmtrong lời nói mà nhận thì lừa bịp người sau.Dù cho dưới gậy lãnh lấy vẫn còn cô phụ thánh trước. Muôn pháp vốn yênlặngchỉ tự người ồnnáo. Dođó,Sơn tăngởPhướcNghiêm chỉ thấy cảnhgiới PhướcNghiêm, sángdậy sớm,tối đingủ. Mâynổi trênngọn xanh,trănglặn dướiđầmlạnh, tiếngchimkêuhótởtrướcđài Bát-nhã, hươnghoa Sa-la rơi khấn vái bên sườn núi. Cầmgây gậytre ngồi trên bàn thạch,cùngThiền sinh ngũ hồ nói lời huyền vi.

Thay đầu đổi mặt đến trụ HưngHóa,chỉ thấy gia phongHưngHóa,đón đến đưa đi,cửaliềnvới thành thịxengựa rộn ràng, cahát tiêutương, vượn ca Nhạc lộc,tiếngđờn ca ngâmvịnh luôn luôn vào tai.Lại cùngbậc cao nhân trong tứ hải mỗi ngày bàn thiền đạo, nămthángquên mất. Hãy nói ở núisâu,trụ đô thành, lại có ưu liệt hay không? Thử nói xem. Sư imlặnggiây lâu, nói: chỗ chỗ đều Từ Thịcửa cửa thảy Thiện Tài. Niên hiệu Bảo Nguyên (1040) Lý đô úy sai sứ đến thỉnh Sư, thơ viết: Bạn pháp trongnước chỉ có Thầy cùngDươngĐại Niên.Đại Niên đã bỏ tôi đi trước, nămnay tôi thấygià suy đếngấp,cáichếtchực sẵn, mongđược cùngThầy hội kiến lần chót.

Sư xót thươngcùngthị giả xuốngthuyền đến kinh đô.Thuyền đi trên sông, Sư làmkệ: Trườnggianghành bất tận Đế lý đáo hàthời Ký đắc lươngphongtiện Hưu tươnglỗ trạo thi.

Sông dài đi chẳng tột Đế đô đến bao giờ? Đã gặp gió lành tốt Thôi thì gác chèo chơi. Đến kinh đô,Sư cùngLý đô úy hội kiến,luận bàn đạo lý.Hơn thángsau, quả nhiên Đô úy sắp tịch.Giờphút chót, Đô úy vẽ hình tròn,và làmbài thơ tặng Sư: Thế giới vô y Sơn hà phỉ ngại Đại hải vi trần Tu-di nạp giới. Niệmkhởi phốc đầu Giải hạ yêu đời Nhược mít tử sanh Vấn thủ bì đại.

Thế giới khôngnương Núi sôngchẳng ngại Đại hải vi trần Tu-di hạt cải. Gỡ phắt chiếc khăn Cổi bỏ lưngthắt Nếu tìmtử sanh Hỏi lấy cái đãy. Sư hỏi:- Thế nào là Phật tánh xưa nay? Lý đáp:- Ngày nay nóngnhư ngày hôm qua. Liền đó,Lý hỏi lại Sư:- Một câu sắp đi thếnào? Sư đáp:- Xưa nay không ngăn ngại,tùy chỗ mặc vuông tròn. Lý nói:- Chiều đến mỏi mệt khôngđáp thoại. Sư bảo:- Chỗ không Phật làmPhật. Lý côngvui vẻ thị tịch. Sư trở về,vua TốngNhân Tôngcho thuyền đưa Sư. Đi giữa đường, Sư bảo thị giả: ta vừa bị bệnh phong. Nhìn thấySư miệngbị phonggiật méo qua một bên. Thị giả dậmchân xuốngthuyền nói: Tại làmsao lúc bình thườngquở Phật mắng Tổ,hômnay lại thế ấy? Sư bảo: Đừnglo, ta sẽ vì ngươi sửa ngay lại.Sư lấy tay sửa lại, miệngngay như cũ,nói: Từ nay về sauchẳngnhọc đến ngươi. * Nămsau (1041) Sư đến HưngHóa. Ngày mùngnămthánggiêng,Sư tắm gội xong, ngồi kiết già từ biệt chúngrồi tịch. Sư thọ nămmươi bốn tuổi,được ba mươi hai tuổi hạ.

* 66. THIỀN SƯ QUẢNG CHIẾU - HUỆ GIÁC

Núi Lang Nha Sư người quê Tây Lạc,cha làmThái thú Hoành Dươngmắc bệnh không bao lâu liền chết.Sư phò linh cữu trở về Tây Lạc,đến Lễ Dươngtại ngôi chùa Dược Sơn,Sư nhớ như đãởngày xưa. Dođó,sau khi mai tángcha xong, Sư xuất gia.

Sư đi du phươngthamvấn,đến Phần Dươngđược truyền tâmấn,họp duyên nơi Trừ Thủy.Sư giáo hóa đồngthời với Tuyết Đậu Minh Giác,bốn phươngđều gọi là hai cửa Camlồ. * Sư thượng đường:
- Lạ thay! Mười phươngchư Phật nguyên làhoa trong con mắt.Muốn biết hoa trongcon mắt, nguyên là mười phươngchư Phật.Muốn biết mười phươngchư Phật chẳngphải là hoa trongcon mắt.Muốn biết hoa trongcon mắt chẳngphải mười phươngchư Phật. Nơi đây rõ được lỗi tại mười phươngchư Phật. Nơi đây chưa rõ thì Thanh văn đứng múa, Độc giác hóatrang.Trân trọng. * Tănghỏi:- Thế nào là khách trongkhách? Sư đáp:- Tay ômsách,kiếmyết kiến minh quân.
- Thế nào là chủtrongkhách?
- Cuốn rèm rồi mà khôngthể thấy.
- Thế nào là chủtrongkhách?
- Canh ba qua bến Mạnh.
- Thế nào là chủtrongchủ?
- Ngồi riêng độngđất trời.

* Sư thượng đường:
- Thấy nghe hiểu biết đều là nhân sanh tử.Thấy nghe hiểu biết chính là gốc giải thoát. Thí như sư tử nhào lộn khôngnhấtđịnh đứngở nambắc đôngtây.Cả thảy các ngươi nếu là chẳng hội,đâu những cô phụ ông già Thích-ca. * Sư thượng đường:
- Độngnước cá đau đầu, phá rừngchimđậu sợ, hoànghôn khôngđánh

trống, giữa trưa là canh ba.Chư Thiền đức!đã là giữa trưa vì sao lại làcanh ba? Sư imlặnggiây lâu,nói: Hômqua thấy cành liễu xanh,ngày nay gặp lá vàngrụng. * Sư thượng đường:
- Tiến tớitrước thìtử,lùilạisau làvong, chẳngtiến chẳnglùi lại rơivào làngvô sự. Cớsao? TrườngAn tuy vui khôngphải là chỗ ởlâu.

 67. THIỀN SƯ NGHĨA HOÀI THIÊN Y

Sư họ Trần quê ở Lạc Thanh Vĩnh Gia,ôngcha chuyên nghề chài lưới.Mẹ nằmmộngthấy ngôi sao rơitrongnhà liền có thai Sư. Khi Sư sanh racónhiều điềmkỳ lạ.Thuở bé theo cha đánh cá Sư ngồi sau lái thuyền,cha được con cá nào trao cho Sư xỏ mangcột lại,Sư khôngnỡ làmthế,lén cha thả hết, cha nổigiận đánh Sư, Sư vẫn an nhiên chịu đòn.Lớn lên,Sư đến kinh đô tại chùa Cảnh Đức xuất gia làmđạo,khoảngniên hiệu Thiên Thánh (1023-1030) được thọ giới làm Tăng.

Một hôm,đangđi trong chợ có vị Tăng lạvỗ vai Sư nói: Vân Môn Lâm Tế. Sư bèn đi đến KimLoan yết kiến Thiền sư Thiện khôngkhế ngộ,lại đến Diệp Huyện yết kiến Thiền sư Tỉnh cũngkhôngkhếngộ.Sư lạisangphươngĐông đến yết kiến Thiền sư Minh Giác nơi Thúy Phong.

Minh Giác hỏi: Ngươi tên gì? Sư thưa: Tên Nghĩa Hoài.Minh Giác bảo: Sao chẳngđặt Hoài Nghĩa? Sư thưa: Đươngthời đến được.Minh Giác hỏi: Ai vì ngươi đặt tên? Sư thưa: Thọ giới đến giờ đã mười năm.Minh Giác hỏi: Ngươi đi hành khước đã rách bao nhiêu đôi giày? Sư thưa: Hòa thượngchớ lừa người tốt. Minh Giác hỏi: Ta khôngxét tội lỗi, ngươi cũngkhôngxét tội lỗi, ấy là sao? Sư khôngđáp được. Minh Giác đánh, bảo: Kẻ rỗng nói suôngđi đi!

Sư vào thất, Minh Giác bảo: Thế ấy chẳngđược,chẳngthế ấy cũngchẳng được,thế ấychẳngthế ấy thảychẳngđược.Sư suy nghĩ Minh Giác lại đánhđuổi ra. Như thế đến bốnlần. * Sư làmtrưởngban vận thủy, một hômnhân gánh nước,đòn gánh gãy rơi cặp thùng, Sư đại ngộ, làm bài kệ hợp cơ: Nhất nhị tamtứ ngũ lụcthất Vạn nhẫn phongđầu độc túc lập Ly longthơ hạ đoạt minh châu Nhất ngôn kham pháDuy-ma-cật.

Dịch: Một hai babốn năm sáu bảy Chót núi muôn nhẫn một chân đứng Dưới hàmLy long đoạt minh châu Một lời pháđượcDuy-ma-cật. Minh Giác nghe,vỗ bàn khen hay! * Sau khi Sư trụ có vị Tănghỏi: Thếnàolà Phật? Sư đáp: Trải tóclótbùn, thân nằmngangtrên đất.Tănghỏi: Ý chỉ thế nào? Sư đáp: Thế ấy ma-ba-tuần cũngnhíu mày.Tăngthưa: Thế ấy thì tạ ơn Thầy chỉ dạy.Sư bảo: Tây thiên cõi này. * Sư thượng đường:
- Trên đảnh Tu-di khôngđánh chuông, trongngọn Tất-bát khôngngười nhómhọp.Sơn tăngcỡi ngựa điện Phật,các ngươi manggiày ngược,sớmdạo đàn đặt chiều đến La Phủ. Cây gậy ốngkimmỗi người tự nhận lấy. * Sư thượng đường:
- Nạp tăng(Thiền sư) nói ngangnói dọcmà chưa biết có con mắt trên đảnh. Khi ấy,có vị Tăng ra hỏi:- Thế nào là con mắt trên đảnh? Sư đáp:- Áo rách bày xươnggầy, nhàlủngthấy trăng sao.

* Sư thượng đường:
- Phàmlà Tôngsư (thầy trongThiền tông) phải đoạt trâu của kẻ đi cày, cướp thức ăncủangười đói, gặp nghèo thì sang,gặp sangthì nghèo,đuổi trâu của người đi cày khiến cho lúa mạ tốt tươi.Cướpthức ăn của người đói khiến họ hằng dứt đói khát.Gặp nghèo thì sangnắmđất thành vàng,gặp sangthì nghèo biến vàngthành đất.

Lão tăngcũngchẳngđuổi trâu của người cày, cũngchẳngcướp thức ăn của người đói. Sao gọi là trâu củangười cày,tanào cần dùng.Thức ăn củangười đói, ta nào muốn ăn.Ta cũngchẳngnắmđất thành vàng, cũngchẳngbiến vàngthành đất.Sao vậy? Vì vànglà vàng, đất là đất, ngọc là ngọc,đá làđá,Tănglà Tăng,tục là tục. Trờiđấtxưa nay,nhật nguyệt xưa nay,núisôngxưa nay, conngười xưa nay. Tuy nhiên như thế, đập nát cáicổng mê sẽgặp đức Đạt-ma. * Sư thượng đường: Nhạn quá trường không Ảnh trầm hàn thủy Nhạn vô di tungchi ý Thủy vô lưu ảnh chi tâm.

Dịch: Nhạn bay trongkhông Bóng chìm đáy nước Nhạn không có ý để dấu Nước khôngcó tâmgiữ bóng. Nếu hay như thế mới hiểuđến trongdị loại mà đi, chẳngcần nối chimle dứt giốnghạc,dời núilấpsông. Buôngđi thìtrămxấu ngàn vụng,thâu lạithì co co nắmnắm.Dùngđó thì dámso sự giàu của támđại Longvương,chẳngdùngthì hoàn toàn chẳngcó giá trị bằngnửa phần tiền. Tham! Sư ở trong thất hỏi một vị Tăng:
- Người khôngtay hay nắm, người khônglưỡi giỏi nói!Chợt người không

tay đánh người không lưỡi, người không lưỡi nói cái gì? Sư tự đáp: Chimquốc đêmliền kêu Cửa viên thôngmở rộng.

Tú hú suốt đêmhót Việc gì cách mây bùn. * Sư ở cả thảy bảy đạo tràng, giáo hóa người trongvà ngoài nước rất nhiều. Về già,Sư do bệnh cất amởSamSơn thuộc Trì Dương.Có đệtử làTrí TàiởPhật Nhật thuộc LâmBình thỉnh Sư về hầu hạ.Trí Tài đi thành Tô chưa về,Sư sai người gọi về gấp.Trí Tàivừa về tới cửa,Sưbảo: Giờđến điđây. TríTàithưa: Thầy có lời gì dạy đệ tử? Sư nói kệ: Hồngnhật chiếu Phù Tang Hàn vân phonghoa nhạc Tamcanh quá thiết vi Tạt chiết ly longgiác. Đất Nhật trời hồng soi Đảnh hoa mây lạnh quến Canh ba vượt thiết vi Sừng ly long bẻgãy. Trí Tài hỏi: Tháp trứngđã thành,thế nào là việc cứu kính? Sư đưa tay nắm tay chỉ đó, bèn đến bên giường xô gối mà tịch. *

68. CƯ SĨ TU TUYỂN TẰNGHỘI

Thuở bé ôngcùngThiền sư Minh Giác ở chungmột nhà,đến lớn lên mỗi

người đi mỗi đường. Khoảngniên hiệu Thiên Hy (1017-1020),ônglàmThái thú ở Tri Châu. Một hôm,gặp nhau ở chùa Cảnh Đức, ôngbèn dẫn TrungDungĐại Học,tham cứu LăngNghiêm, nhữngchỗ phù hợp với ngữ cú Thiền tôngđemra chất vấn Minh Giác.Minh Giác nói:Cái ấy còn chẳngcùngvới kinh điển hợp,huốnglà TrungDungĐại Học ư? Học sĩ cần thẳngtắtlý hội việc này.Sư khảy móngtay một cái nói: Chỉ thế ấy tiến lấy. Ông ngay câu này lãnh hội ý chỉ.

Đến niên hiệuThiên Thánhnămđầu (1023), ônglàmThái thúởTứ Minh biên thơ thỉnh Minh Giác trụtrì Tuyết Đậu. Minh Giác đến,ông thưa:

- Tôi gần đây cùngTrưởnglão Thanh bàn về câu “Triệu Châu khámphá bà già”, chưa rõ được ý chánh có khám phá hay không? Minh Giác bảo:- Trưởnglão Thanh nói thế nào? Ôngnói:- Lại cùngấy đi. Minh Giác bảo:
- Trưởnglão Thanh hãy gác qua một bên.Học sĩ lại biết nạp tăngtrong

thiên hạ ra chẳngkhỏi vòngvây bà già ấy chăng? Ôngnói:
- Trongấy riêngcó chỗ nói,TriệuChâu nếuchẳngkhámphá bà già thì một

đời chịu thua. Minh Giác bảo:- Khám pháxongvậy. Ôngcười to.

* 69. THIỀN SƯ Ỷ NGỘ

Ở PhápXương Sư họ Lâmquê ở ChươngChâu. Thuở nhỏ,Sư đến chùa SùngPhước ở

quận nhà xuất gia, có ý chí siêuphàm. Sau khi thọ giới cụ túc, Sư đi du phương. Sư đến Phù Sơn yết kiến Hòa thượng Viễn, Viễn thườngchỉ Sư nói với mọi người: Kẻ hậuhọc nàysẽ làmmô phạmtronggiới hành khước.Đến BắcThiền, Sư yết kiến Thiền sư Trí Hiền. TríHiền hỏi: Vừa rồiởđâu?Sư thưa: Phước Nghiêm. Trí liền hỏi:Hòa thượngTư Đạilỗmũi dài bao nhiêu?Sư thưa: Cùng Hòa thượnghiện giờ thấymột loại. TríHiền bảo: Hãy nóiLão tăngkhi thấy dài bao nhiêu? Sư thưa: Hòa thượngin tuồngchưa từngđến Phước Nghiêm.Trí Hiền cười,nói: Cái loại học ngữ.Lại hỏi: Khi ông đến đây Mã Tổ mạnh chăng? Sư thưa: Mạnh.Trí Hiền bảo: Vừa nói với ngươi cái gì? Sư thưa: Xin Bắc Thiền chớ loạn lắmvậy.Trí Hiền bảo:Nghĩ ngươi mới đến chẳngnỡ đánh ngươi.Sư thưa: Ỷ Ngộ cũngtha lỗi Hòa thượng.

Uốngtrà xong, Trí Hiền lại hỏi: Quê hươngở đâu? Sư thưa: ChươngChâu. Trí Hiền bảo:TamBình ởđó làmgì? Sư thưa: Nóithiền nóiđạo. TríHiềnhỏi: Tuổi bao nhiêu? Sư thưa: Cùngcột cái đồngtuổi. Trí Hiềnbảo: Cócột cáicó thể so sánh,khôngcột cái tuổi bao nhiêu? Sư thưa: Khôngcột cái một tuổi cũng chẳng ít. TríHiền bảo:Nửa đêmthảgà đen.Nhânđây,Sư kính trọnglàmthầy và ởlại rất lâu. * Sau,Sư lên ngọn SongLãnh ở Tây Sơn chọnchỗ sâu vắngcất amdừngở ba nămvới Thượngtọa Anh Thiệu Võ Thắng.Khi Sư nhận thỉnh trụ trìPháp Xương, từ biệt nhau, Sư nói: ba nămchunghọp khôngviệc gì chẳngbiết, kiểm điểmsau này ắt có rỉ chảy.Sư cầmgậy vẽ một gạch,nói: Cái ấy gác lại,việc tông phongthế nào? Anh Thắngđáp: Tu-di để tronglỗ mũi. Sư nói: Đến bờ xemmé mắt,chợt đến một trườngsầu.Anh Thắngđáp: Cát sâu nổ tròngmắt.Sư nói: Sao chẳngthánh phàmkhônghai đường,phươngtiện có nhiều cửa? Anh Thắngđáp: Rắn sắt dùi chẳngthủng. Sư nói: Có chỗ nào chungbàn.Anh Thắngđáp: Tự duyên căn lực cạn,chớ giận mặt trời xuân.Lại vẽ một gạch nói: Tôngphonggác lại,cái ấy việc thế nào? Sư cho một tát tai.Anh Thắngnắmđứnglại,nói: Cái kẻ ChươngChâu này đâu khôngbỏ đi. Sư nói: Anh khởi một loại kiến giải ấy,chẳng đánh lại đợi khi nào.Sư lại đánh thêmmột táttai.Anh Thắngnói: Cũnglà ta đến được. * Chùa Phước Xươngởphía bắcPhần Ninh, cócả ngàn gộp núi cả muôn cái hồ, mấy gian nhà xưa. Sư đến sống trong cảnh rất đạmbạc,trồng rau cải lấy mà ăn. Tăngchúngcác nơiđến, đềukhôngkhamchịu nổi nếpsốngcơcựcnày. Ở đây thật là cô độc. * Ngày khai đường, Sư lên tòa nói:
- Ngày nay Pháp Xươngkhai lô, Tănghành khước chẳngcó một người,chỉ có mười támvị cao nhân ngồi vây quanh lò làmthinh. Chẳngphải là qui củ thật khó khỏi thấy các người nói lầm.Dù cho miệnggiốngnhư cân dùi, chưa khỏi bị lồng đèn khámphá. Chẳng biết đao bặt công huân luống dụng tu nhân chứng quả. Sư hét một tiếng,nói:
- Chỉ hay một niệmhồi tâm, liền khỏi Nhị thừaràngbuộc.

* Sư dạy chúng:
- Ở thành Tỳ-da imlặng(Duy-ma-cật lặngthinh) phỏngtheo tôngthừa, Thứu Lãnh giở cành hoa trở thành thuốc độc,chín nămxây mặt vào vách làmngu độn tôngtổ tiên, nửa đêmtruyền y là gạt kẻ hậu học,Mã Tổ tức tâmlà Phật in tuồngômgốc cây đợithỏ,BànSơn phitâmphi Phật cóthểgọi là hòabùnhợp nước.Nhữngtri kiến như thế là bại hoại Tổ phongdiệt dònghọ Thích. Nươngnơi rỗngtiếp tiếngvang, dối thánh gạt hiền.Hậuhọc khôngtội gặp người chỉ chú. Nếu luận về việc này thì chư Phật chẳngtừngra đời,cũngkhôngmột pháp cho người.TổĐạt-ma chẳngTây sang,Nhị Tổ chẳngđược tủy, liềnđược gió lành bát ngát,lão quê gõ nhịp ca vang,tâmkhôngchỗ tựa, hạnh khôngchỗ nương,nghe thiền cùngđạo dườngthấy oan gia,nói sắcvới tâmnhư gặp cọp dữ. Nhiênhậu, Pháp Xương cho ôngchọn rau rừnggiã gạo thái làmcơmhòa la nấu canh cốt đổng, đói thì ăn mệt thì ngủ, không do các vị mà tự sùngcao, chớ học tamthừa mà lập ra thời khóa. * Thiền sư Huệ Namở HoàngLongnhắc lại đã dạy Đại Khanh Côngkhán sanh duyên.Sư nói: Sao chẳng liền đó cho y bặt dứt hết? Huệ Namnói: Cũng từng vì rắn vẽ chân, bởi y tự chẳngnhìn tới. Sư nói: Hòa thượngvì y thế nào? Huệ Nam đáp: Nhai hết gừnghút sạch giấm.Sư nói: Ôngthầy quê theo thế tục lại thế ấy. Huệ Namhỏi: Hòa thượnglàmsao? Sư cầmphất tử liền đánh.Huệ Namnói: Cái lão già khôngcó nhân tình. * Từ CôngHy lúc còn áovải thườnglàmbạn với Sư. Trước một ngày sắp tịch, Sư làmkệ gởi cho ông,kệ: Kimniên thất thập thất Xuất hành tu trạch nhật Tạc dạ vấn qui ca Báo đạo kimtriêu kiết.

Nămnay tuổi bảy bảy Ra đi chọn ngày kiết Đêmqua hỏi quẻrùa Nói rằngsángnay tốt. Từ Hy xemxonghoảnghốt, mời Thiền sư Thanh ở Linh Nguyên cùngđến. Sư đangngồi trongthất đemviệc trongchùa dặn dò Trisự: Taởnúi nàyđã hai mươi ba năm,gìn giữ của thườngtrụ khôngcho sai sót. Nay ta đi vậy.Các ngươi phải cố gắngtu hành.

Nói xong, Sư cầmgậy nói: Hãy nói cái này trao lại cho ai? Từ Hy cùng Linh Nguyên đều lắnglặng.Sư némcây gậy,nằmtrên giườnglấy tay gối đầu liền tịch.

* 70. THIỀN SƯ PHẬT ẤN - Hiệu Liễu Nguyên

Ở Vân Cư - (? - 1098) Sư họ Lâmquê ở Phù LươngNhiêu Châu. Khi Sư sanh ra hào quangxông lên,tóc móngtay đều đầy đủ, dungmạo đẹp đẽ khác thường. Lúc còn bé,Sư nói ra câu nào cũngphù hợp kinh sử, mọi người đều gọi là Thần đồng.Lớn lên,Sư thônghết sách sử khôngcần giở sách ra mà thôngsuốt cổ kim. Sư tài năngxuất chúngý chí siêu phàm, lòngmộ Phật giáo nên phát tâmxuất gia.Lão thôngkinh luận,Sư quyết chí du phương.

Sư dạo qua các pháp tịch,mà phù hợpnơiThiền sư Thiện Xiêmở chùa Khai Tiên Lô Sơn.

Sau,Sư ở chín nơiđạo tràng, nơinào chúngcũngđôngđảo.KhiSư ởchùa KimSơn,Tô ĐôngPha gởi thơ đến hẹn gặp nhau,thơ nói: Chẳngcần xuốngnúi đón, như Triệu Châu tiếp người thượngđẳng. Đông Pha đến,Sư ra đón tiếp. ĐôngPha thăm hỏi Sư, Sư dùngkệ đáp: Triệu Châu đươngnhật thiếu khiêm quang Bất xuất tammôn kiến Triệu vương Tranh tợ KimSơn vô lượng tướng Đại thiên đô thị nhất thằngsàng.

Dịch: Triệu Châu ngày ấy thiếu khiêm nhường Chẳng đến tammôn đón Triệu vương Đâu giống KimSơn nay lắmtướng Đại thiên chunglại một chiếc giường. ĐôngPha vỗ tay khen hay. * Vua Thần Tôngnghe danh đức của Sư ngưỡngmộ ban cho ca-sa củaCao

Ly tặngvà bát vàng. Sư thượng đườngdạy chúng:
- Lạnh lạnh,gió gõ tiếngtre khô,nước đông cá lội rích, rừngthưa chimngủ khó, thảy làuythế củasương. Đâukhamhànhkhách áo đơn, thôinghỉ hoa tíanúi ngàn đóa,hãy vây lò lửa một phen dùi, buôngđi thù du trongkhôngcọc tre,lật ngược Ca-diếp trước cửa cột phướn. Liền đó,Sư lại nói:
- Chẳng hội suy nghĩ càngkhôngmanh mối. Tham!

* Một hôm, Sư và đồ chúngvào thất,cưsĩTôĐôngPha đến thẳngvào thất.

Sư nói:
- Trongnày không có ghế ngồi, cư sĩ đến đây làmgì? ĐôngPha đáp:
- Tạmmượn thân tứ đại của Phật Ấn làmghế ngồi.
- Sơn tăngcó một câu hỏi, cư sĩ nếu nói được thì mời ngồi. Bằngnói chẳng

được thì cổi ngọc đái để lại. ĐôngPha vui vẻ nói:- Xin hỏi.
- Vừa rồi cư sĩ nói “tạmmượn thân tứ đại Sơn tănglàmghế ngồi”.Chỉ như Sơn tăngtứ đại vốn không, nămấmchẳngcó, cư sĩ đến chỗ nào ngồi? Tô Đông Pha khôngđáp được,phải cổi dây ngọc đái để lại. Sư tặng lại cho ĐôngPha lá y Vân Sơn. ĐôngPha làmkệ: Bách thiên đăngtác nhất đăng quang Tận thị hằng sadiệu pháp vương Thị cố Đông Pha bất cảm tích Tá quân tứ đại tác thiền sàng. Bệnh cốt nan khamngọc đái vi Độn căn nhưnglạc tiễn phong ki Hội đương (dục giao) khất thực ca cơ viện Đoạt đắc Vân Sơn cựu nạp y.

Dịch: Đèn trămngàn ngọn ánh sángđồng Cả thảy hằng saDiệu pháp vương Bởi thế Đông Pha đâu dámtiếc Mượn anh tứ đại làm giường thiền. Bệnh xươngkhó chịu ngọc đái ràng Căn độn nên rơi máy nhọn tên Hiểu nên khất thực xa ca kỹ Nhận lãnh Vân Sơn chiếc y xưa. * Lý CôngLân vì Sư viết chiếu.Sư bảo cười,Lý cười.Sư làmbài tán: Lý công thiên thướng thạch kỳ lân Truyền đắc Vân Cư đạo giả chân Bất vị niêm hoaminh đại sự Đẳng nhàn khai khẩu tiếu hà nhân?

Dịch: Lân đá lên trời ấy Lý công Truyền được Vân Cư đạo đó chân Chẳng bởi niêm hoarành việc lớn Rảnh rangmở miệng cười ai đây?

* Nê ngưu mạn hướngphongtiền khứu Khô mộc vô đoan tuyết lý xuân Đối hiện đường đườngcâu bất thức Thái bình thời đại tự dothân.

Dịch: Nằmdưới vũng bùn trâu ngửi gió Khôngcó cây khô trong tuyết tươi Rành rành trước mắt đều chẳngbiết Vào lúc thái bình thân tự do. * Ngày mùngbốn thánggiêngniên hiệu Nguyên Phù nămđầu (1098) Sư đangcùngkhách nói chuyện có người ngộ được tâm,Sư cười một cái rồi tịch.

* 71. THIỀN SƯ HUỆ NHẬT TRÍ GIÁC

Ở chùa VĩnhMinh Diên Thọ -(904 - 975) Sư họ Vươngquê ở Dư Hàng,thuở béđã quitâmvề Phật thừa. Lúc thiếu niên Sư không ăn thịt cá,mỗi ngày chỉ ăn một bữa. Sư trì kinh Pháp Hoa vừa được sáu tuần liền được lão thông, cảm đến bầy dê quì nghe kinh.

NămSư hai mươi támtuổi làm quan trấn ở Hoa Đình, gặp lúc Đại sư Thúy NhamVĩnh Minh dời về ở chùa LongSan truyền bá Thiền tông, Sư thườngtới lui hỏi đạo.Vua Văn Mục Vươngnước Ngô Việt biết Sư mộ đạo,bèn theo chí nguyện của Sư cho xuất gia.

Sư lễ Thúy Nhamxin làmđệ tử, hằngngày làmviệc phục vụ cho chúng trọn quên mình là kẻ làmquan.Mặc chẳngcần đẹp,ăn chẳngnghĩ ngon, áo vải đơn sơ chemưa đỡ gió.

Lên núi Thiên Thai,ởngọn Thiên Trụ tập định chín tuần, có loại chimtha cỏ làmổ trongáo của Sư.

Sư đến yết kiến Quốc sư Đức Thiều. Vừa trôngthấy Sư, Quốc sư đã chấp nhận,thầmtrao huyền chỉ.Quốcsư bảoSư: Người cùngNguyên soái có duyên, sau này sẽ làmhưng thịnh Phật pháp. * Ban đầu, Sư đến Minh Châu ở núi Tuyết Đậu học chúng rất đông. Sư thượng đườngdạy:
- Trongnúi Tuyết Đậu này vươn lên ngàn tầmkhôngdừngmảy thóc,dựa

đảnh muôn nhẫn khôngcó chỗ để chân.Tất cả các người nhằmchỗ nào tiến bộ? Có vị Tăng ra hỏi:- Một lối tắt của TuyếtĐậu làmsao dẫm đi? Sư đáp:- Bước bước hoa lạnh kết,lời lời suốt đáy băng.

* Niên hiệu Kiến Long(950),TrungHiến Vươngthỉnh Sư trụ trì chùa mới ở núi Linh Ẩn. Nămsau,lại thỉnh Sư trụ trì đại đạo tràngVĩnh Minh. Ở đây,chúng tụ họp đến hơn haingàn vị. Có vị Tăng hỏi:- Thế nào là diệu chỉ của Vĩnh Minh? Sư đáp:- Lại thêmhương đi.
- Tạ Thầy chỉ dạy.
- Hãy mừng chớ giao thiệp. Sư làmbài kệ: Dục thức Vĩnh Minh chỉ Môn tiền nhất hồ thủy Nhật chiếu quangminh sanh Phong lai balãngkhởi.

Biết diệu chỉ Vĩnh Minh Trước cửa nước một hồ Trời soi ánh sángdậy Gió sang sóngmòi sanh. * Tănghỏi:- TrườngSa kệ rằng: Học đạo chi nhân bất thức chân Chỉ vị tùngtiền nhận thức thần Vô thủy thời lai sanh tử bản Si nhân hoán tác bổn lai nhân [Xem T.S.T.H. tập 1về Thiền sư Cảnh Sầmcó bản dịch.]
-Đâu chẳng phải lìa thức tánh riêngcó chân tâmư? Sư đáp:
- Như Lai Thế Tôn trên hội Thủ LăngNghiêmvì ngài A-nan giản biệt rất rõ mà người vẫn cố chẳngtin. Ngài A-nan lấy cái suy xét theođuổi làmtâm, bị Phật quở đó,cái suy xét theo đuổi ấy là“thức” vậy.Nếu lấy cái biết pháp,theo tướnglà phiền não thì gọi thức, chẳnggọi tâm.Ý là nhớ,nhớtưởngcảnh trước khởi vọng đều là vọngthức chẳngcan gì về việc của tâm.Tâmchẳngphải có không, có khôngchẳngnhiễm.Tâmchẳngphải cấu tịnh, cấu tịnhchẳngnhơ.Chođến mê ngộ phàmthánh điđứngngồi nằmđều làvọng thức,chẳngphải tâmvậy.Tâmxưa chẳngsanh nay cũngchẳngdiệt.Nếu biết tâmmình như thế,đối chư Phật cũng vậy.Cho nên ôngDuy-ma nói: “trực tâm làđạo tràng”, vì không có hư giả vậy. * Tănghỏi:
- Học nhân ở tại Vĩnh Minh đã lâu, vì sao chẳng hội gia phong Vĩnh Minh? Sư đáp:- Chỗ chẳng hội nên hội lấy.
- Chỗ chẳng hội làmsao mà hội?
- Thai trâu sanh voi con, biển biếtdấy bụi hồng.

* Sư muốn đemgiáo pháp một đời của Phật lưu truyền ở cõi này,xemqua lối phán giáo của ngài Thiên Thai, HiềnThủ, TừÂn chia cáctôngtánh tướngv.v... trở thànhmâu thuẫn khiến khó khăn thêmcho người học đạo.Sư lấy yếuđiểmcủa Tâmtông(Thiền tông) làmnhân chiết trung, góp các kinh PhươngĐẳngv.v... sáu mươi bộ, nhữnglời dạy của batrămvị Tổ ở Ấn Độ và TrungHoa để giúp nghĩa cho Tâmtông, soạn thành bộ sách một trămquyển tên là TôngCảnh Lục để lưu truyền hậu thế. * Sư ở chùa Vĩnh Minh mười lămnăm, độ một ngàn bảy trămđệ tử. Niên hiệu Khai Bảo nămthứ bảy (974),Sư lên núiThiên Thai truyền giới chừngmột vạn người,thườngcho bảy chúngthọ giới Bồ-tát.Ban đêmcúngthí quỉ thần,ban ngày làmlễ phóngsanh khôngthể tính hết. Sáu thờitán hoa, hành đạocòndư sức, Sư tụngmột vạn ba ngàn (13.000) bộ kinh Pháp Hoa.

Ngoài bộ TôngCảnh Lục,Sư còn trước tác thi, kệ,phú, vịnh đến cả ngàn muôn lời. * Vua nước CaoLy (Triều Tiên) xemcáctác phẩmcủa Sư cảmmến sai sứ đemthơ sang, trongthơ tự nhận là đệ tử, dângcúngSư y ca-sa tía do kimtuyến dệt thành, mấy hạt châu thủy tinh,chung vàngv.v...

Có ba mươi sáu vị Tăngở Cao Ly sanghọc đạo với Sư đều được ấn ký,lần lượt về nước mỗi người giáo hóa mỗi nơi. * Đến niên hiệu Khai Bảo nămthứ tám(975) thángchạp,Sư có chút bệnh. Ngày hai mươi sáu vào buổi sáng, Sư thắp hươngtừ biệt chúng, ngồi kiết già thị tịch, thọ bảy mươi hai tuổi, bốnmươi hai tuổi hạ.

* 72. THIỀN SƯ CHÍ PHÙNG

Ở chùa Hoa Nghiêmnúi NgũVân- (909 - 985) Sư quê ở DưHàng, sanh rađãkhôngưa thịt cá,cơ thểthơmsạch. Sư xuất gia tại viện LãngChiêmnúi ĐôngSơn,thôngsuốt tamhọc,rành rõ tánh tướng. Nhữngkhi mộng, Sư thườngthấy đi lên núi Tu-di thấy ba đức Phậtngồi sắp hàng. Trước đức Phật Thích-ca,kế Phật Di-lặc,Sư đều lễ dưới chân,duy chẳngbiết đức Phật thứ ba,Sư chỉ ngước nhìn mà thôi. Đức Thích-ca chỉ, nói: đây là Di-lặc bổ xứ và Phật Sư Tử Nguyệt,Sư mới chịu làmlễ.Sau khi thức, nhân xemĐại tạngkinh mới biết hợp với mộng. * Khoảngniên hiệu Thiên Phước (947),Sư du phươngđến núi Thiên Thai ở đạo tràngVân Cư thamvới Quốc sư Đức Thiều,cơduyên chủkhách được trùng hợp phát minh huyền chỉ. *

Một hôm,Sư vào trongđiện Phổ Hiền an tọa,chợt có một vị thần quì gối ở trước. Sư hỏi: Ông làai? Thần đáp: Tôi là thầnhộ giới.Sư hỏi: Tôi lo có nhữngtội trước chưa sạch,ôngcó biết chăng? Thần đáp: Thầy có tội gì, chỉ có một lỗi nhỏ mà thôi. Sư hỏi: Lỗi gì? Thần đáp:Phàmnước rửabát cũnglàvật của thíchủ, Thầy thườngđổ đi khôngnên vậy.Nói xong,vị thần ẩn mất.Từ đâyvề sau,Sư rửa bát lấy nước uốnghết. * Vua nước Ngô Việtnghe danh đức củaSư, thỉnh vào triều bantử yvà hiệu là Phổ Giác Đại sư.Ban đầu mời ởviện LâmAn CôngThần,Tăngchúngtấp nập kéo đến. Sư thượng đườngdạy:
- Chư Thượngtọa bỏ một tri thức đếnthamvới một tri thức,trọn học theo gươngcủa Thiện Tài.Xin hỏicác Thượngtọa: như Thiện Tài từbiệt Văn-thù định lên núi DiệuPhongyết kiến Tỳ-kheo Đức Vân,đếnđó rồivì sao ĐứcVân lạiở Biệt Phongtrôngthấy nhau? Phàmgiáo ý Tổ ý đồngmột phươngtiện khôngcó lý khác.Kia nếurõ đượcthìđâycũngrành rành. Chư Thượngtọa hiện nayhiệpđoàn với Lão tănglà thấy nhau hay chẳngthấy nhau? Chỗ này là Diệu Phonghay là Biệt Phong? Nếu haytừ đâytỉnhđược, cóthể nóichẳngcô phụLão tăng,cũng thườngthấy Tỳ-kheo Đức Vân,chưa từngcómột sát-na xa rời nhau,lại tin đến chăng? * Niên hiệu Khai Bảo nămđầu (968),TrungHiến Vươngxây cất Tinh xá

Phổ Môn ba phen thỉnh Sư trụ trì, lại tuyên dươngpháp yếu. Sư thượng đường:
- Cổ đứcvì pháp đihành khước chẳngnệ nhọc nhằn, như Hòa thượng Tuyết Phongba phen trở lại Đầu Tử, chín lần lên ĐộngSơn,xẩn vẩn qua lại còn cầu conđườngvào chẳngđược.Xemcác ôngngày nay đi thamhọc, vừa bước đến cửa liền đợi Lão tăngtiếp dẫn chỉ rõ nói thiền.Các ôngmuốn đến đạo Huyền cực, đâu thể rảnhrang; huốnglà việc này ngộ phải đúngthời, gấp gáp cầu đâu được. Các ôngcần biết đúng thời ngộ chăng? Hiện giờ mỗi người hãy vào nhà thiền ngồi yên lặng, đợi bao giờ ngước xem ngọn núi này gật đầu,Lão tăng sẽvì ôngnói. * Tănghỏi:- Thế nào là gia phongPhổ Môn? Sư đáp:- Bao người xem chẳng đủ.
- Thế nào là cảnh Phổ Môn? -Ngươi đến chỗ hãy hỏi gia phongrồi thôi.

* Niên hiệu Khai Bảo nămthứ tư (971),Sư cố từ chối với Quốc chủ bởi tuổi đã già muốn tịnh dưỡngnơi chốn suốirừng. Khi ấy, Đại tướngLăngSiêu mới tạo đạo tràngHoa Nghiêmở núi Ngũ Vân dângcúng cho Sư để làmchỗ dưỡnggià. * Niên hiệu UngHy nămthứ hai (985) thángmười một, Sư có chút bệnh. Đến ngày hai mươi lăm, Sư sai vị Tăngđứnghầu đi thắp hương,lấynước xúc miệngxong, Sư ngồi kiết già giây lâu,từbiệt chúngthị tịch.Sư thọbảy mươi bảy tuổi, được nămmươi támtuổi hạ.

*

73. THIỀN SƯ BỔN TIÊN

Ở chùa Đoan Lộc -(942 - 1008) Sư họ Trịnh quê ở Vĩnh Gia,lúc bé xuất gia tại viện Tập Khánh,thọ giới

nơi chùa Quốc Thanh ở Thiên Thai. Sư đến thamvấn Quốc sư Đức Thiều,Quốc sư đemcâu “chẳngphải gió phướn độngmà tâmnhân giả động”,Sư liền ngộ giải. * Sư trụ ở chùa Đoan Lộc,chân chẳngdạo thành ấp,tay chẳngnhận tiền bạc, chẳngsắmmền nệm,khôngmặc tơ lụa, mỗingày ăn một bữa, ngồi thiền suốt ngày,trọn ba mươi năm không thay đổi ý chí. Sư dạy chúng:
- Ta lúcmới gặp Thiên Thai vừa nghe câu nói liềntiến được.Nhưng khoảngmột ngàn ngày (ba năm) trongbốn oainghi in tuồngcó vật ngại nơi ngực, như đồngở chungvới kẻ thù. Một ngàn ngày về sau,một hômvật ngại bỗngtan, khôngcòn ở chungvới kẻ thù, liền đó an vui chợt nhận ra lỗi trước. Sư liền thuật babài kệ: 1.Chẳngphải gió phướn động Mà tâmnhân giả động. Phi phong phan động duy tâm động Tự cổ tương truyền trực chí kim Kimhậu thủy vân đồ dục hiểu Tổ sư chân thật hảo tri âm.

Dịch: Gió phan chẳng độngriêng tâmđộng Truyền nối từ xưa nhẫn đến nay, Về sau mây nước dù muốn biết Tổ sư chân thật bạn tri âm. 2.Thấy sắc liềnthấy tâm. Nhược thị kiến sắc tiện kiến tâm Nhân lai vấn trước phương nan đáp Nhược cầu đạo lý thuyết đa ban Cô phụ bình sanh tam sự nạp.

Dịch: Nếu là thấy sắc liền thấytâm Người sang hỏi đến thật khó đáp Muốn cầu đạo lý nói nhiều điều Phũ phàngba việc người tăng sĩ. 3.Rõ chính mình. Khoáng đại kiếp lai chỉ như thị Như thị đồng thiên diệc đồngđịa Đồngđịa đồng thiên tác ma hình Tác ma hình hề vô bất thị.

Dịch: Nhiều kiếp đến nay chỉ như thế Như thế đồngtrời cũngđồngđất Đồngđất đồng trời tạo hình gì? Tạo hình gì rồi thảy đều phải. * Sư dạy chúng:
- Cảthảy cácngươi!lại thấy TrúcLâmLan-nhã núi nướcviện xá người chúngchăng? Nếu nói thấy thì ngoài tâmcó pháp. Nếu nói chẳngthấy,mà hiện tại Trúc LâmLan-nhã núi nước viện xá người chúngrõ ràng. Lại hội lời dạy thế ấy chăng? Nếu hội thì lanh lợi chẳngngại,vô sự chớđứng lâu. * Sư dạy chúng:
- TrongThiên Thai giáo nói “ba cửa Văn-thù Quan Âm, Phổ Hiền.Cửa Văn-thù là tất cả sắc.Cửa Quan Âmlà tất cả thanh.Cửa Phổ Hiền là chẳngdời bước”.Cònta nóicửa Văn-thùchẳngphải tất cả sắc. Cửa QuanÂmchẳngphải tất cả thanh.Cửa Phổ Hiền là cái gì? Chớ bảo là khác với Thiên Thai giáo nói. Vô sự hãy lui. * Sư dạy chúng:
- Tất cảcác ngươi!trongban đêmngủ mê chẳngbiết tất cả. Đã chẳngbiết tất cả, thử hỏi,khi ấy các ngươi có tánhxưa nay chăng? Nếu nói khi ấy có tánh xưa nay, mà khi ấy lạichẳngbiết tấtcả, cùngchết khôngkhác? Nếu nói khi ấy khôngcó tánh xưa nay,mà chợt thức giấc liền biết như xưa? Lại hội chăng? Chẳngbiết tất cả cùngchết khôngkhác,ngủ mê chợt thức giấc liền biết như xưa. Nhữngkhi như thế là cái gì? Nếu chẳnghội, mỗi người tự thể cứu lấy.Vô sự chớ đứnglâu. * Niên hiệu Nguyên Phù nămđầu (1008) thánghai,bấtchợt Sư bảo đệtử lớn là Như Trú: Nên xây tháp cho ta,rằmthángtámta sẽ tịch.Như Trú vângmạng xây vừa xongxuôi, khi ấy dân chúngquanliêu xa gần đua nhau đến chiêm ngưỡng.Đúngngày rằm,vẫn thamvấn như thường,đến giờ ngọ, Sư ngồi yên ở phươngtrượngtay kiết bảo ấn,lại bảo Như Trú: Người xưa nói: “cỡi đầu cọp nắm đuôi cọp”,việc ở khoảnggiữa lại thế nào? Như Trú đáp: Cũngchỉ là Như Trú.Sư bảo: Ngươi hỏi lại ta.Như Trú hỏi: Cỡi đầu cọp nắmđuôi cọp,việc khoảnggiữa Hòa thượngnói thế nào? Sư đáp: Ta cũngnói chẳngra.Nói xong, Sư an nhiên mở nhỏ một con mắt xem, rồi tịch. Sư thọ sáu mươi bảy tuổi, bốn mươi hai tuổi hạ. Sư có trước tác Trúc Lâm Tập mười quyển hơn một ngàn bài thi, ca, từ.


ĐỜI THỨ MƯỜI HAI SAU LỤC TỔ

I.-TÔNG TÀO ĐỘNG ĐỜITHỨ TÁM
1- Thiền sư Đạo Giai ở Phù Dung Thiên Ninh
2- Thiền sư Báo Ân ởnúi Đại Hồng

II.- TÔNG LÂM TẾ ĐỜITHỨ TÁM A- Nối pháp Thiền sư Từ Minh: 50 vị
1- Thiền sư Huệ Namở Hoàng Long
2- Thiền sư PhươngHội ở Dương Kỳ

III.-TÔNG VÂN MÔN ĐỜITHỨ SÁU A- Nối pháp Thiền sư Nghĩa Hoài: 83 vị
1- Thiền sư TôngBổn hiệu Viên Chiếu ởHuệ Lâm
2- Thiền sư Pháp Tú Viên Thông ở Pháp Vân

IV.- TÔNG PHÁP NHÃN ĐỜITHỨ TƯ
1- Thiền sư Duy Chánh ởviện Tịnh Độ

* 74. THIỀN SƯ ĐẠO GIAI

Ở PhùDung - (1043 - 1118) Sư họ Thôi quê ở Nghi Thủy Nghi Châu,tánh tình cứngcỏi cangtrực, tự lúc thiếu thời đã họcđạo nhịn cơm, vào ẩn trongnúi Y Dương.Sau,Sư dạo kinh đô nươngnơi chùa Thuật Đài và ở đây họctập kinh điển,thọ giới cụ túc. * Đi du phương,Sư đến yết kiến Thiền sư Nghĩa Thanh ở chùa Hoa Nghiêm

núi Đầu Tử. Sư hỏi:
- Ngôn giáo của Phật Tổnhư việc cơmnướcthườngngày trongnhà,lìa rời

việc này riêngcó chỗ vì người hay chăng? Đầu Tử đáp:
- Ngươi nói sắc lệnh của Thiên tử trong cõi này, lại nhờ vua Võ,vua Thang,

Nghiêu,Thuấn hay chăng? Sư suy nghĩ đểđáp lại. Đầu Tử lấy phất tử bịt miệngSư, nói:
- Ngươi phát ý ra đã đáng ăn ba mươi gậy rồi. Ngay câu nói này,Sư tỉnh ngộ, đảnh lễ,liền ra đi. Đầu Tử gọi: Xà-lê hãy lại đây.Sư chẳngngó lại. Đầu Tửnói: Ngươi đến chỗ chẳngnghi chăng? Sư liền bịt tai. * Sau,Sư coi việc nhà trù.Đầu Tử hỏi:Việc trongnhà trù khôngphải là dễ. Sư thưa: Chả dám.Đầu Tử hỏi: Ngươi thổi cơmư? Nấu cháo ư? Sư thưa: Nhân côngđãi gạo nhúmlửa, trị nhật nấu cháo thổi cơm.Đầu Tử hỏi: Còn ngươi làmgì? Sư thưa: Nhờ ơn Hòa thượng từ bi cho con rảnh rang. * Một hôm, Sư theo hầu Đầu Tử đi dạo vườn trà. Đầu Tử trao cây gậy cho Sư, Sư nhận lấy liền đi theosau ĐầuTử. ĐầuTử bảo: Lý nên thếấy. Sư thưa: Cùng Hòa thượngxách giày cầmgậy,cũngchẳngphải việc phần ngoài.Đầu Tử bảo: Vẫn có người đồnghành.Sư thưa: Đây là một người không nhận dạy. Đầu Tử thôi hỏi.

Đến chiều,Đầu Tử bảo: Sớmmai nói thoại chưa hết.Sư thưa: Thỉnh Hòa thượngnói tiếp. Đầu Tử nói: Mẹo sanh nhật,tuất sanh nguyệt.Sư liền đốt đèn đemđến,Đầu Tử nói: Ngươi đi lên đi xuống đều không luốngcông. Sư thưa: Ở bên cạnh Hòa thượnglý phải như thế.ĐầuTử nói: Kẻ tôi đòitrongnhà nào mà khôngcó.Sư thưa: Hòa thượngtuổi caothiếu nó khôngđược.ĐầuTử hỏi:Ân cần cái gì? Sư thưa: Có phần đền ân. * Niên hiệu Nguyên Phongnămthứ năm(1082),Sư trở về Nghi Châu ở núi Mã An bắt đầutruyềnbá đạopháp. Banđầu, Sư ởTiên Động,saudời đếnchùa LongMôn. Sư lại sangtrụ núiĐạiDươngthuộc Dĩnh Châuvà Đại HồngởTùy Châu,đều do sự cung thỉnh của mọi người. Tông Tào Độngđược thạnh hành miền Tây Bắc. * Niên hiệu SùngNinh nămthứ ba (1104) có chiếu mời Sư trụ tại Thiền viện Thập PhươngTịnh Nhơn ở ĐôngKinh. Đến niên hiệu Đại Quan nămđầu (1107), vua sai Trungsứ áp đặt Sư trụ trì ở Thiên Ninh không được từ chối.

Lý Hiếu Thọ làmsớ tâu lên vua TốngHuy Tôngđại lược rằng: “Đạo Giai đức hạnh vượt cả tùnglâm,đángđược khen thưởng...” Vua liền ban tử y tăng-giàlê và hiệu Định Chiếu Thiền sư. Sư thắp hương tạơn xong,lại dâng biểu rằng: “Cúi mongthánh thượngtừ ân chú tâmlàmsángrỡ điều lành,nêu cao đức tốt. Bancho thầnĐịnh Chiếu Thiềnsư và một lá tửy.Thần cảmđội ânsâu, rồi liền đó thắp hươnglên tòa chúc nguyện thánh thọ.

MongBệ hạ nghĩ đến hạnh nghiệp thô sơ,đạo lực kémmỏngcủa thần, thườngphát nguyện chẳngthọ danh lợi, cốgiữýnày đãđượcnhiều năm.Nhưthế, ngõ hầu truyền đạo đời sau khiến người chuyên ý vào Phật pháp.Nay tuy nhờ đặc ân của Bệ hạ,nếu toại tánh hèn thì tự trái vớilời nguyện lành của thần,lấy gì để dạy người.Đâu dámngửa khen Bệ hạ để có ýsai thần trụ trì. Nhữngy vật Bệ hạ ban cho thần khôngdám thọ nhận.

Cúi mongthánh thượngtừ ân xét thấu nỗi lòngcủa thần,khôngdámdùng lời trau chuốt, đặc biệt ban cho theo lòng thành thật của thần, thần nguyện suốt đời hành đạo để đền đáp thiên ân.”

Vua TốngHuy Tôngxemxong,giao cho Lý Hiếu Thọ đích thân đi đến khuyên đừng trái ý tốt củatriều đình.

Lý Hiếu Thọ đến khuyên dụ lắmlời,Sư vẫn quyết định từ chối.Lý Hiếu Thọ tâu hết lên nhà vua.Nhà vua nổi giận ralệnh bắt giao cho quan Hữu ty (tra khảo).

Quan Hữu ty biết Sư trungthành mà trái ý vua nên hỏi: Trưỡnglão thân gầy ốmvậy có bệnh chăng? Sư đáp: Bìnhnhật cũngcó bệnh, hiệnnaythì không bệnh. Hữu-ty lại nói: Nếu nói có bệnh thì đối với pháp luật khỏi hình phạt.Sư bảo: Đâu dámdối trá nói bệnh để mongkhỏi tội ư!Hữu ty ngậmngùi!Sư điềmnhiên thọ hình phạt.Sau đó,Sư bị đày mặc áo kẻ phục dịch ra ở Tri Châu.Kẻ tăng người tục trông thấy Sư đều rơi nước mắt! RiêngSư khí sắc vẫn nhàn hạ. * Đến Tri Châu, Sư thuê nhà ở. Nhữnghọc giả nghe tiếngtìmđến gần gũi.

Mùa Đôngnăm sau,nhà vua ban sắc phóng thích. Sư tự tiện cất amnơi hồ Phù Dung, có mấy trămTăngchúngvây quanh hằngngày.Ở đâymỗi ngày chỉ ănmột chén cháo,nhữngngười chịu khôngnổi từ từ đi bớt. Số Tăngcòn thườngtrực khôngdướimột trăm. Sư dạy chúng:
- Phàmngười xuất gia vì chán trầnlaocầu thoát sanhtử, thôitâmdứt niệm cắt vin theo,gặp thanh gặp sắc như hoa trồng trên đá,thấy lợi thấy danh như bụi rớt trongcon mắt.Vì từ vô thủy đến giờ,nhữngcái ấy đâu phải chẳngtừngtrải qua,cầngì lại nhọc nhằnthamluyến? Hiện nay chẳngdứt còn đợichừngnào? Thời nay dứt sạch lại còn việc gì? Nếu được trongtâmvô sự, thì Phật Tổ vẫn là oan gia,tất cả thế sự tự nhiên lạnh nhạt, mới làphù hợp bênnày.

Các ngươi đâu chẳngthấy,Ẩn Sơn đến chết chẳngchịu tiếp người.Triệu Châu đến chết chẳngbiên thơ cho đàn việt,thà lượmtrái giẻ trái lật mà ăn.Đại Mai lấy lá sen làmáo.Chỉ Y Đạo Giả mặc y phục bằnggiấy.Thượngtọa Huyền Thái chỉ mặc bằngbố.Thạch Sươngnơi nhà Cây khô (chúngtọa thiền yên lặng như cây khô) cùngngười ngồi nằm, chỉ cầnchết hẳn tâmcủacác ngươi.ĐầuTử sai người nấu cơm lẫn khoai rồi đồng ăn,cốt được tỉnh việc của các ngươi.

Các bậc thánh từ trước có nhữnggươngcao đẹp như thế,nếu khôngcó chỗ đặc biệt làm sao chịu nổi.

Chư nhân giả!Nếu hay nơi đâythểcứu thì chẳngthiếu thốn điều gì, bằng chẳngchịu thừa đươngvề sau e phải phí nhiều khí lực. * Sư dạy chúng:
- Ngày nay Sơn tăngđối với các vị nói về gia môn đã là chẳng tiện. Đâu thể lại đăngđường,nhập thất,niêmchùy,dựngphất,nhướngmày,chớp mắt,đông gậy,tây hét in tuồngbệnh độngkinh phát hiện. Đâu chẳngthấy Tổ Đạt-ma sang ngồi xây mặt vào vách chín nămdưới núi Thiếu Thất. Nhị Tổđến đứngngoài tuyết đến chặtcánhtay, cóthểnói chịutộtsự gian khổ. NhưngTổ Đạt-ma chưa từngnói một lời.Nhị Tổ chưa từnghỏi một câu.Thế là,nói Tổ Đạt-ma chẳngvì người được chăng? Nhị Tổ chẳng cầu thầy được chăng? * Sư có làmnămbài kệ, thuật môn phong của mình. Bài thứ nhất tên: Nói khéo khôngchạm lưỡi Sát sát trần trần xứ xứ đàm Bất thamthiền xứ Thiện Tài tham Khôngsanh đã giải thông tiêu tức Hoa vũ nhamtiền điểu bất hàm.

Bài thứ hai: Rắn chết sợ trongbụi chui ra Nhật chích phongsuy thảo lý mai Xúc tha độc khí hựu hoàn oai Ảm địa nhược giao khai tử khẩu TrườngAn y cựu tuyệt nhân lai.

Bài thứ ba: Giỏi châmxươngkhô ngâm Tử trunghoạt đắc thị phi thường Minh dụng thagia biệt hữu trường Bán dạ độc lâu ngâm nhất khúc Băng hà hồng diệm khước thanh lương.

Bài thứ tư: Cưa sắt và tamđài Bất thị cungthươngđiều Thùy nhân hòa nhất trường Bá Nha hà sở thố Thử khúc cựu lai trường.

Bài thứ năm: Xưa nay khôngcách hở Nhất pháp nguyên vạn pháp không Cá trung na hứa ngộ viên thông Tươngvị Thiếu Lâmtiêu tức đoạn Đào hoa y cựu tiếu đôngphong.

Dịch: Cõi cõi nơi nơi chốn chốn bàn Thiện Tài tham lấy chỗ không tham KhôngSanh đã hiểu rành tin tức[KhôngSanh là ôngTu-bồ-đề hay

Thiện Hiện là người hiểu lý khôngbậc nhất.] Ngọn núi mưa hoa chimlặng câm. Gió táp nắng phơi cỏ ẩn mình Chạmngười khí độclại sai chinh Thẳmsâu nếu khiến khai tử khẩu TrườngAn như trước bặt người sang. Trongchết được sống việc phi thường Phải nhận lày có sở trường Xương sọ giữa đêm ngâm một bản Sông bănglửa dậy lại thanh lương. Chẳng phải đàn sáo hòa Ai người ca một bài Bá Nha đâu thi thố Bản này xưa nay hay. Một pháp nguyên khôngmuôn pháp không Trongđây ai nhận ngộ viên thông Sẽ bảo Thiếu Lâmtin tức bặt Hoa đào vẫn lại cười gió đông. Niên hiệu Chánh Hòa nămthứ tám(1118) ngày mười bốn thángnăm, Sư

đòi viết mực viết một bài kệ: Ngô niên thất thập lục Thế duyên kim dĩ túc Sanh bất ái thiên đường Tử bất phạ địa ngục Tán thủ hoành thân tamgiới ngoại Đằng đằngnhận vận hà câu thúc.

Dịch: Ta tuổi bảy mươi sáu Duyên đời nay đã đủ Sanh chẳngthích thiên đường Chết chẳngsợ địa ngục Buông tay đi ngangngoài tamgiới Mặc tình vươn bổng nào buộc ràng. Sau đó,liền tịch, Sư thọ bảy mươi sáu tuổi.

* 75. THIỀN SƯ BÁO ÂN

Ở Núi Đại Hồng Sư họ Lưu, ôngcha là dòngNho,chưa được hai mươi tuổi, Sư đã được các nơi đề cử ralàmquan.Sau,Sư chán cảnh trần tục đệ đơnlên triều đìnhxin xuất gia. Vua Tốngchấp nhận theo sở nguyện.

Sư dạo qua các thiền hội, đếnnúi Đầu Tử ramắt Thiền sư Nghĩa Thanh.Ở lại đây chưa bao lâu,Sư ngộ được tâmyếu.Nghĩa Thanh nói với Sư: Ngươi là người tái sanh, phải tự gìn giữ. * Từ giã Nghĩa Thanh,Sư đi yết kiến các bậc cao đức để được ấn khả. Thừa tướngHàn CôngChơn thỉnh Sư khai pháp ở chùa Thiếu Lâmtại Tây

Kinh. Sư thượng đường:
- Nhữnglời như đây hội được ai làtri âm? Dù cho nhằmtrongmột câu liền ngàn mắt chợt mở,chín chắn có mấy người mê gặp Đạt-ma.Các ôngcần biết Tổ sư Đạt-ma chăng? Sư liền đưa tay làmthế nắm, nói: Lỗ mũi của Đạt-ma ở trong tay của Thiếu Lâm(chỉ Sư). Nếu buôngra đi thì, từ kinh thuyết cõi này Tây Thiên nói vàngnói đen dối Hồ lừa Hán. Nếu chẳngbuôngra thì, chẳngtiêu một cái nắm. Có người nào cần Tổ sư làmchủ mời ra cùngThiếu Lâm thấy nhau,lại có chăng? Sư imlặnggiây lâu, nói: Quả nhiên.

* Khôngbao lâu,nơi chùa Đại Hồngchỗ chuyên về Luật tôngthay đổi thành

Thiền viện thỉnh Sư trụ trì. Sư thượng đườngđưa cây gậy lên, nói:
- Xem!xem!quả đất tuyết lênh láng, xuân đến khắp nơi lạnh.Linh Phong cùngThiếu Thất,chia phân chẳngtươngcang.Thôi luận Phật ýTổ ý,chớbàn đầu câu mối lời. Trâu sắt khôngdấu vết, trăngsáng hoa lan anh tự xem. Sư đưa gậy lên bước xuốngtòa.

* Sư cùngcư sĩ TrươngVô Tận làmbạn trongđạo pháp.Cư sĩthườngbiên thơ hỏi nhiều vấn đề Phật pháp và cả vấn đềđại yếu tamgiáo.Sư tùy chỗ giải thích rất rành rẽ. Khôngbiết Sư qui tịch lúc nào? và bao nhiêu tuổi.

* 76. THIỀN SƯ HUỆ NAM

Ở Hoàng Long khai Tổhệ phái Hoàng Long- (1002-1069) [Phái HoàngLonglà một chi nhánh trongtôngLâmTế.TôngLâmTế đến

đây chia hai phái Hoàng Longvà Dương Kỳ.] Sư họ Chươngtên Huệ Namở Ngọc Sơn Tín Châu.Thuở bé đã có vẻ thâm trầmhiện tướngđại nhân,chẳngăn cá thịt, khôngưa hát xướng. Nămmười một tuổi, Sư theo thầy Trí Loan ở viện Định Thủy xuất gia.Đến mười chín tuổi Sư thọ giới cụ túc.Đi du phương,Sư đến chùa Qui Tôngở Lô Sơn yết kiến Thiền sư Tự Bảo.Mỗi khi họp chúng,chúngđều ngồi chỉ riêngSư đứngdựa ghế,Tự Bảo thườngnhìn Sư. Từ đây về sau,Sư ngồi thì tréo kiết già,đi thì nhìn thẳngđến trước. * Sư đến Thê Hiền nươngnơi Thiền sư Thị.Thê Hiền dạy chúngrất có qui củ,

Sư ởđây ba nămlàmngười mô phạm trong chúng. Từ tạ Thê Hiền, Sư sangsôngHoài đến nương Thiền sư Hoài Trừngở Tam

Giác. Hoài Trừng trôngthấy Sư liền chấp nhận cho ở. Sau,Hoài Trừngdời trụ ở Phần Đàm.Sư cũngđồngtheo.Hoài Trừngchia Sư một phần nhiệmvụ trongviệc tiếp độ chúngtăng. Thiền sư Văn Duyệt thấy thế, mỗi khi đến Phần Đàmtrở về,than: Huệ Nam là món đồ hữu ích cho đạo,rấttiếc chưa gặp được thầy đào luyện.

Nhân dịp Sư và Văn Duyệt cùngđi Tây Sơn,ban đêm nghỉ lại,hai người đàmđạo.Văn Duyệt nói:Thiền sưHoài Trừngtuy là con cháuVân Môn, nhưng pháp đạo cònkhác xaVân Môn.Sư hỏi: Khác ởchỗnào? VănDuyệtđáp: Vân Môn như đơnsađãchín phenluyện, đểvào sắt liền biếnthànhvàng; Hoài Trừng như được hốngngân nhìn thấy đẹp mắt,mà để vào lò liền chảy.Sư nổi giận cầm chiếc gối némVăn Duyệt.Sángra Văn Duyệt xin lỗilại nói:Chí khí Vân Môn như vua,camchịu tử ngữ sao? Hoài Trừngcó pháp dạy người là tử ngữ. Tử ngữ mà hay làmngười sốngđược sao? Nói xongVăn Duyệt liền bỏđi.Sư kéo lại nói: Nếu vậy thì aicó thểhợpýThầy? VănDuyệt bảo: Thạch SươngSở Viên thủ đoạn vượt cả mọi nơi,Thầy muốn yết kiến thì khôngnên chậmtrễ.Sư thầmnghĩ: Đây là việc lớn của người hành khước vậy,Văn Duyệt là đồ đệ Thúy Nham,mà dạy ta đến yết kiến Thạch Sươngthì có liên hệ gì đến ông đâu?

Sư liền sửa soạn khăn gói sánghômsau lên đường. Đi đến nửa đường, Sư nghe Từ Minh mỗi việc đều lừa đảoThiềnsinh, liềnthốichí khôngđi, khôngđi ở lại làngBình nhiều ngày.Kế,Sư lên Hoành Nhạc đến chùa Phước Nghiêmyết kiến Thiền sư Hiền,Thiền sư Hiền cử Sư làmthơ ký.Chợt Thiền sư Hiền tịch, quận thú mời Từ Minh đếntrụ trì. Đượctinnày, Sư rất hoan hỉ cócơhộiđể nghiệmxét lời Văn Duyệt nói.

Từ Minh đến, Sư trôngthấy thântâmđều cungkính. Nghe Từ Minhluận nói phần nhiều chê các nơi mỗi điều đều thuộc tà giải.Chính chỗ Sư được mật chỉ nơi PhầnĐàmcũngbị bác bỏ. Sư nhớ lạilờinói của VănDuyệtlúc bìnhnhậtrất đúng.Sư liền thay đổi quan niệmnói: đại trượngphu trongthâmtâmcứ nghi ngại hoài sao? Sư liền vào thất Từ Minh,thưa:
- Huệ Namdo tốidốt trôngđạo mà chưa thấy,giờ thamthiền khi hôm, nghe Thầy dạy như người đi lạcđườngđượcxe chỉ nam.CúixinHòa thượngđại từ bố thí pháp khiến cho con dứt hết nghi ngờ? Từ Minh cười bảo:
- Thơ ký đã lãnh đồ chúngvà du phươngnổi tiếngkhắp tùnglâm,nếu còn

có nghi ngờ chẳng cần khổ cầu như vậy,hãy ngồi mà thương lượng. Từ Minh liền gọi thị giả đemcái ghế mời Sư ngồi. Sư vẫn từ chối và thành

khẩn tha thiết cầu chỉ dạy. Từ Minh bảo:
- Thơ ký học thiền Vân Môn ắt thôngđược yếu chỉ ấy.Như nói: “tha Động

Sơn ba gậy” ĐộngSơn khi ấy nên đánh hay chẳngnên đánh? Sư thưa:- Nên đánh. Từ Minh nghiêm nghị bảo:
- Nghe tiếngba gậy liền cho là nên ăn gậy,vậy ôngtừ sángđến chiều nghe chimkêu trốngđánh tiếngchuôngtiếngbảng... cũngnênăn bagậy.Ăn gậy đến lúc nào mới thôi. Sư chỉ nhìn sữngmà thôi. Từ Minh lại bảo:
- Tôi lúcđầu nghi khôngthể làmthầy ông.Giờ đây đãđủtư cách làmthầy

ông.Ông hãy lễ bái đi. Sư lễ bái xong, đứng dậy. Từ Minh nhắc lời trước:
- Nếu ônghội được ý chỉ Vân Môn thì, Triệu Châu thườngnói “bà già ở

Đài Sơn bị ta khámphá”,thử chỉ ra chỗ khámphá xem? Sư mặt nónghực mồ hôi xuất hạn khôngbiết đáp thế nào,bị Từ Minh đuổi ra. * Hômsau,Sư lại vào thất,bị Từ Minh mắngchửi. Sư hổ thẹn,nhìn những

người hai bên nói:
- Chính vì chưa hiểu cầu quyết nghi, mắngchửi đâu phải qui củ từ bi thí

pháp! Từ Minh cười nói:- Đó là mắng chửi sao? Ngay câu này, Sư đại ngộ. Làmbài tụngrằng: Kiệt xuất tùnglâmthị Triệu Châu Lão bà khámxứ một lai do Như kim tứ hải thanh như cảnh Hành nhân mạc dĩ lộ vi thù.

Dịch: Giỏi vượt tùng lâm làTriệu Châu Lão bà nơi khámkhôngmối manh Hiện nay bốn biển như gươngsáng Bộ hành thôi chớ ghét con đường. Từ Minh lấy tay chỉ ngay chữ MỘT nhìn Sư. Sư liền đổi chữ ấy thành chữ HỮU.Từ Minh gật đầu. * Sư dừnglại đây hơn một tháng, rồi từ tạ du phương. Nămấy,Sư được ba mươi lămtuổi. Đến KimLoan,Sư gặp được Văn Duyệt.Thấy nhau,Sư cười nói: Tôi nếu chẳng nhờ Sư huynh và Cốc Tuyền thì đâu biết được Từ Minh. * Sau, Sư khai pháp ở ĐồngAn.Ngày đầu,Sư thượng đường:
- Biển trí khôngtánh,bởi cái giác vọngnên thành phàm. Cái giác vọngvốn rỗng,tức tâmphàmmà thấy Phật, liềnvậy thôi đi.Nghĩa là ĐồngAn (Sư) không chia hợp, tùychỗ muốn điên đảo của các ông. Namđẩu bảy, Bắc đẩu tám... * Lúc Sư trụ trì tại QuiTông, một đêmlửa cháy chùa, đại chúngđều kêu la dậy núi,mà Sư vẫn ngồi yên như bình thường.TăngHồngChuẩn muốn dời Sư chạy,bị Sư quở.Chuẩn thưa: Dù Hòa thượngchán thế gian,songđạo pháp Từ Minh trôngcậy vào chỗ nào? Sư mới chịu sửa áo đứngdậy.Lúc ấy lửa đã cháy ào đến cháy námda và rụi râu tóc của Sư. Quan địa phươngdẫn dân chúngđến cứu lửa. Thấy Sư vẫn vui vẻ như thường,chỉ khôngăn mà thôi. Đến hai thángsau,râu tóc mới ra lại, da thịt mới lành. * Sư dời về HoàngBá cất ambên khe suối đểtên là TíchThủy.Tăngchúng

nước Mân nước Việt nghe đạo phong của Sư đua nhau tìm đến. Sư dạy chúng:- Thiền sư Vĩnh Gia nói: Du giang hải, thiệp sơn xuyên Tầmsư phỏngđạo vị thamthiền Tự tùng nhân đắc Tào Khê lộ Liễu tri sanh tử bất tương quan.

Dịch: Dạo sông biển, dẫmnúi khe Tìm thầy học đạo gọi tham thiền Từ ngày nhận được Tào Khê lộ Biết rành sanh tử chẳngtương quan. Chư Thượng tọa! cái nào gọi là dạo núi sông? cái nào gọi làtầmsư? cái nào gọi là thamthiền? cái nào gọi là hỏiđạo? NhằmHoài Nam, LưỡngChiếc,Lô Sơn, NamNhạc,Vân Môn, LâmTế,mà cầu thầy hỏi đạo; ĐộngSơn,Pháp Nhãn mà thamthiền, ấy là nhằmbên ngoài tìmcầu,gọi là ngoại đạo.Nếulấy tánhTỳ-lô làmbiển trí Bát-nhã, tịchdiệtlàmthiền,gọi là cầubên trong.Nếucầubênngoài thì ngươi chạy mãi; nếu dừnglại cầu bên trongnămuẩn là ngươi bị trói mãi.Thế nên,Thiền chẳngphải trongngoài,chẳngphải có không, chẳng phải thật hư. Đâu chẳngnghe nói: thấy trongthấy ngoài đều lầm,Phậtđạo ma đạođều ác.Chợt vậy bỏ đi chừ trăng lặn núi tây, lại tìmdanh sắc chừ nơi nào danh mạo? * Sư ở trong thất thường hỏi Tăng:
- Người người trọn có sanh duyên,Thượng tọasanh duyên tại chỗ nào? Chính lúc vấn đáp qua lại,Sư lại duỗi tay,nói:
- Tay tôi sao giống tay Phật? Hỏi chỗ sở đắccủa Tôngsư các vị đến thamthỉnh, Sư liền duỗi chân nói:
- Chân tôi sao giống chân lừa? Hơn bamươi nămlấy ba câunày hỏi,họcgiả khó khế ngộ huyền chỉ.Khắp các tùnglâmgọi là tamquan (ba cửa). Nếu cóai đáp thì,Sư khôngnói phải chẳng phải,vẫn khép mắt ngồi thẳng, không ai lường được ý ấy. Phan Hưng Từ thườnghỏi lý do ấy. Sư bảo:
- Đã ra khỏi cửa thì lay tay đithẳng,chẳngcần biết có kẻ gác cửa. Từ người gác cửa hỏi phải chẳngphải,ấylàngười chưa qua khỏi cửa vậy. Sư tự làmtụng rằng: Sanh duyên hữu ngữ nhân giai thức Thủy mẫu hà tằngly đắc hà Đản kiến nhật đầu đông bạn thượng Thùy năng cánh khiết Triệu Châu trà.

Dịch: Sanh duyên có nói người đều biết Thủy mẫu đâu từnglìa được tôm Chỉ thấy vầngô bờ đông tiến Ai hay lại uống trà Triệu Châu.

* Ngã thủ Phật thủ tịnh cử Thiền nhân trực hạ tiến thủ Bất độngcan qua đạo xuất Đương xứ siêu Phật việt Tổ.

Dịch: Tay ta tay Phật đồng nêu Thẳng đó thiền nhân tiến lấy Chẳngkhua gươmgiáo nói ra Nơi đây siêu Phật vượt Tổ.

* Ngã cước lô cước tịnh hành Bộ bộ đạp trước vô sanh Trực đãi vân khai nhật hiện Phương tri thử đạo tung hoành.

Dịch: Chân ta chân lừa đồngđi Bước bước đạp đến vô sanh Thẳng đợi mây tan nhật hiện Mới biết đạo này tunghoành. * Tổngtụng: Sanh duyên đoạn xứ thân lô cước Lô cước thân thời Phật thủ khai Vị báo ngũ hồ tham họcgiả Tamquan nhất nhất thấu tương lai.

Dịch: Chỗ dứt sanh duyên bày chân lừa Chân lừa khi hiện tay Phật hiện Vì bảo năm hồ khách tham tầm Ba cửa nơi nơi suốt mai hậu. * Sư trụ HoàngLonghoằnghóa rất thạnh dámso bì với Mã Tổ, Bá Trượng. Đến niên hiệu Hy Ninh nămthứ hai (1069) ngày mười bảy thángba,Sư ngồi kiết già thị tịch. Sư thọ sáu mươi tám tuổi,được nămmươi tuổi hạ. Sư là khai Tổ của Hệ phái HoàngLongmột chi nhánh trong tông LâmTế.

* 77. THIỀN SƯ PHƯƠNG HỘI
Ở Dương Kỳ -Khai Tổhệ phái Dương Kỳ -(? - 1054)

Sư họ Lãnh quê ở Nghi Xuân Viên Châu.Thuở nhỏ,Sư tánh tình nhậmlẹ nói năngvui vẻ và lý thú. Đến lớn Sư khôngtheo nghiệp bút nghiên.Có dịp, Sư đến Cửu Phongchợt nhớ như chỗ đã từngở,quyến luyến khôngthể bỏ đi. Sư liền xin cạo tócxuất gia làmTăng. Sư xemkinh nghe pháp tâmmở sángtinh thần lãnh hội.

Đi du phương, Sư đến yết kiến Thiền sư Từ Minh ở NamNguyên.Sư dừng lại đây phụ tácho Từ Minh một cách siêng năngcần khổ.Từ Minh dời sangThạch SươngĐạo Ngô,Sư cũngdời theo. Nơiđây Sư làmGiámtự. Tuy theo TừMinh đã lâu mà Sư chưa tỉnh ngộ.

Mỗi khi đến thưa hỏi,Từ Minhbảo: Việctrongty khố quá nhiều hãy đi. Hômkhác Sư đến hỏi, Từ Minh bảo: Giámtự ngày sau con cháu khắp thiên hạ cần gì vội gấp. Một hôm Từ Minh vừa đi ra chợt mưa đến, Sư rình ở con đường tắt. Từ Minh đến, Sư liền nắmđứnglại nói: Ônggià này!hômnay phảivì tôi nói,nếu khôngnói tôi sẽđánh ông. TừMinh nói:Giámtự biết làviệc quanh coliền thôi. Câu nói chưa dứt, Sư đại ngộ, liền đảnh lễ ngay dưới bùn. Hômsau,Sư đầy đủ oai nghi đến phươngtrượnglễ tạ.Từ Minh quở: chưa phải. * Sau giờ thọ trai, Từ Minh thườnglên núi đi kinh hành, có các Thiền giả đến thamvấn khôngbiết đâu mà tìm.Sư biếtTừ Minh đi chưabaoxa, liềnđánh trống hợp chúng.Từ Minh giận rầy: Tiểu tùnglâmchiều mà đăngtòa từ đâu được qui củ này? Sư thưa: Phần Dươngchiều vẫn thamvấn sao lại chẳngphải qui củ. * Từ Minh thượngđường,Sư ra hỏi: “Khi chimnúp kêu nẩmnẩm,mây từ vào núi loạn” là thế nào? Từ Minh đáp: Ta đitrongcỏ hoang,ngươi lại vào thôn sâu.Sư thưa: Quan chẳngnhận kim,lại mượnmột câu hỏi. Từ Minh liền hét.Sư thưa: Hét hay. Từ Minh lại hét.Sư cũng hét. Từ Minh hét luôn hai tiếng.Sư lễ bái. Từ Minh nói: Việc này là cá nhân mới hay gánh vác.Sư phủi áo ra đi. * Một hôm,Từ Minh hỏi: Mã Tổthấy NamNhạc liền ngộ,hãy nóicái mê lui ở chỗ nào? Sư thưa: Cần ngộ là dễ,cần mê là khó. * Từ Minh dời về HưngHóa,Sư từ tạ trở lại Cửu Phong. Tăngtục tronglàng

Bình Thật đồng thỉnh Sư trụ trì trên núi Dương Kỳ. Sư dạy chúng:- Chẳng thấy một pháp là lỗi lầm lớn. Sư đưa gậy lên nói:
- Phủngqua lỗ mũi ônggià Thích-ca,làmsao nói được một câu thoátthân.

Đến chỗ nước chẳng rửa nước, nói ra một câu đi! Sư imlặnggiây lâu nói:
- Đến đạo chớ đi đườngdưới núi, hiện nghe vượn hú tiếng đoạn trường. Sư lại nói:- Tất cả trí thôngkhôngchướngngại. Sư đưa gậy lên nói:- Cây gậy đến trước các ôngtrình thần thôngđây. Sư ném cây gậy,nói:
- Liền được cànkhôn chấn độngquả đất lunglay.Hội chăng? Đâu chẳng

thấy nói “nhất thiết trí trí thanh tịnh”. Sư vin tòa ngồi, nói:
- Ba mươi nămsau chớ bảo Dương Kỳ đầu rồng đuôi rắn.

* Sư hỏi Tăngmới đến:- Mây dày đường hẹp xe to từ đâu đến? Tăngthưa:- Trời không bốn vách.
- Đi rách bao nhiêu đôigiày cỏ? Tăngliền hét. Sư bảo:- Một hét hai hét sau lại làm gì?
- XemôngHòa thượnggià vội vàng.
- Cây gậy khôngcó ở đây, thôi ngồi uốngtrà.

* Sư hỏi Tăngmới đến:- Lá rụng mây dồn sớmrời chỗ nào? Tăngthưa:- Quan Âm.
- Dưới chân Quan Âmmột câu làmsao nói?
- Vừa đến thấy nhau xong.
- Việc thấy nhau là thế nào? Tăngkhôngđáp được. Sư bảo:- Thượng tọa thứ hai đáp thế Thượng tọa thứ nhất xem? Vị Tăng thứ hai cũng khôngđáp được. Sư bảo:- Cả hai đều độn hết.

* Niên hiệu Khánh Lịch nămthứ sáu (1046),Sư dời ở núi VânCái Đàm Châu.Sư đemLâmTế chánh mạch trao cho Thiền sư Thủ Đoan. * Đến niên hiệu HoàngHựu cải nguyên (1054),Sư thị tịch.Tháp Sư tại núi Vân Cái.

* 78. THIỀN SƯ TÔNG BỔN

HiệuViênChiếu ởHuệ Lâm- (? - 1099) Sư họ Quản quê ở Vô Tích ThườngChâu,dungmạo trangnghiêmtánh tình thuần hậu.Nămmười chín tuổi, Sư theo Thiền sư Đạo Thăngở chùa Thừa Thiên Vĩnh An trên núi Cô Tôxuất gia.Sư ởđây hầu hạ gần mười nămmới được thọ giới cụ túc. Sau ba năm,Sư từ tạ xin đi du phương.

Sư đến Trì Dươngyết kiến Thiên Y Nghĩa Hoài.Thiên Ydẫn câuchuyện Bồ-tát Thiên Thân theo đức Di-lặc vào nội cung,trở về.Bồ-tát Vô Trước hỏi: Ở nhân gian bốn trămnămtại cõi trờiĐâu-suất một ngày một đêm. Đức Di-lặc trong một thời dạy xongnămtrăm ức vị Thiên tử chứngpháp nhãn vô sanh,chưa biết nói pháp gì? Thiên Thânđáp:Chỉ nóipháp ấy.Thếnàolà phápấy?Trải quathời gian lâu, Sư mới khai ngộ. Một hôm Thiên Y ở trongthất hỏi Sư:- Khi tức tâmtức Phật thì thế nào? Sư thưa:- Giết người đốt nhàcó gì là khó.

* Từ đây danh tiếngSư đồn khắp tùnglâm.Lý côngthỉnh Sư khai pháp ở Đoan Quang,pháp hội rấtđôngđảo.Tháithú Võ LâmTrần Côngthỉnh Sư trụ trì một trong hai chùa Thừa Thiên và HưngGiáo tùy Sư chọn lấy.Dân chúngtăngtục đất Tô đều ngăn cản,khôngđể Sư đi, lại cố thỉnh Sư trụ trì tại chùa Tịnh Từ. Sư làmít lời khuyến nhủ rằng: Mượn thầy ở đây ba nămvì dạy dân chúngvùngnày gieo trồng phước lành, không dámchiếm lâu. Tăngtục mới ưng cho Sư đi. * Niên hiệu Nguyên Phongnămthứ năm(1082), vua TốngThần Tôngxuống chiếu xây cất thêmtrongchùa TướngQuốc thành sáu mươi bốn viện,chia tám phần về Thiền,haiphầnvề Luật.Vua rachiếu thỉnh Sư trụ trìchùaHuệ Lâm. Sư đến nơi,Vua sai sứ đến hỏi thămsức khỏe.Hômsau,Vua thỉnh Sư vào điện Diên Hòa để hỏiđạo. Sư vào ngồi kiết già,Vua hỏi:Thầy xuấtgia nơi chùanào? Sư tâu: Chùa Thừa Thiên Vĩnh An Tô Châu.Vua vui vẻ mời uốngtrà.Sư bưngchungtrà hớp từngngụmdài,lay độngtự tại.Vuahỏi: Thiền tôngmới hưngthạnh nên khéo mở đường. Sư tâu: Bệ hạ biết có đạo này như mặt trời soi xuống, thần đâu dámbê trễ.Sư từ trở về,Vua lấymắt nhìn theo và bảo tả hữu rằng: Đây là vị Tăngchân thật phước tuệ. * Sau,Sư lấy cớ già xin trởvề rừng núi, được nhà vua chấp thuận, cho Sư tùy ý vân du châu quận khôngđược ép trụ trì. Sư đánh trốngnhómchúngtừ biệt,nói kệ: Bản thị vô gia khách Na khamnhậmý du Thuận phong dalỗ trạo Thuyền tử hạ DươngChâu.

Vốn là khách khôngnhà Nay được tùy ý dạo Thuận gió thêm nhịp chèo Dương Châu thuyền thẳngđến. Sư ra khỏi đô thành,vua quan sĩ thứ đưa đón đầy đường. Sắp từ biệt nhau, Sư để lời nhắc rằng: Khôngnên vui đùa năm tháng, già chết chẳnghẹn cùng người. Chỉ nên siêngnăngtu hành chớ lười trễ,ấy là thật vì nhau.Mọi người nghe đều cảm động rơi lệ! * Tănghỏi Sư:- Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn sang? Sư đáp:- Hàn Tín lâm triều.
- Kẻ căn cơ bậc trungvà hạ làmsao lãnh hội?
- Chôn thây muôn dặm.
- Sớm biết việc ngày nay,hối hận chẳngdè dặt buổi đầu.
- Trên mồ Tam hoàngcỏ rậmri.

* Sư thượng đường:
- Nơi đầu một sợi lônghiện cõi Bảo Vươngngồi tronghạt bụi chuyển bánh

xe đại pháp. Sư đưa gậy lên nói:
- Cái này là bụi, làmsao nói đạo lý chuyển bánh xe pháp? Sơn tăngngày nay chẳngtiếc lôngmày cùngtất cả cácngươi nói phápđưa lênthì nướcbiểndậy sóng,núi Tu-di lunglay.Buôngxuốngthì biển cả càn khôn yên tịnh. Thử hỏi các ngươi,hãy nói đưa lên là phải hay hạ xuốnglàphải.Nên đoạn chẳngđoạn hai lớp côngán. Sư gõ tòa bước xuống.

* Sư thượng đường:
- Đầu tròn giốngtrời,chân vuôngtợ đất, dángxưa từnggóc,ý khí trượng phu,đá ngã Tu-di, đạp nhào biểncả, Đế Thích cùngLongvươngkhôngchỗ ẩn thân. Sư đưa cây gậy lên nói:
- Trở luicây gậy lại tránh né, mặc ngươi thần biến hóa, cứu kính phải về

trong ấy. Sư xoay cây gậy một cái.

* Về già,Sư trụ ở Linh Nham. Đến niên hiệu Nguyên Phù nămthứ hai (1099) thángchạp,Sư sắp tịch, tắmgội xongSư nằm dài dưới đất. Đệ tử thấy thếđỡSư lên giường,thưa: Hòa thượngtruyền đạo khắp thiên hạ,hômnay khônglẽ chẳng để kệ,monggắngngồi yên.Sư nhìn thẳngbảo: Kẻ si!ta bình thườngghét làmkệ, ngày nay cả thảy monglàmcái gì? Bình thườngta ưngnằmthì nằm, chẳnglẽ ngày nay lại chuyên ngồi? Đembút lại!Sư cầmbút viết: Việc sau trao cho Thủ Vinh. Sư ném bút,nằm xuống tịch.

* 79. THIỀN SƯ PHÁP TÚ

Hiệu ViênThông ở chùa PhápVân- (? - 1090) Sư họ Tân quê ở Thành LũngTần Châu,mẹ mộngthấy ôngSư già đến ngủ nhờ,tỉnh mộngliền biết có thai. Nguyên do là ở núiMạch Tích cóvị Sư già quen cùngHòa thượngLỗ ở chùa ỨngCàn,muốn theo Hòa thượngLỗ đi du phương. Hòa thượngLỗ chê già đi khôngđược.Vị Sư ấy nói với Lỗ: Ngày sau nên tìmtôi ở dưới ngọn Thiết Trườngbên rặngtre cạnh sườn núi. Sau,Lỗ nghe quả ở chỗ ấy có sanh một đứa bé liền tìmđến xem. Đứa bé vừa thấy Lỗ liền cười.Được ba tuổi đứa bé (Sư) xin theo Lỗ về chùa.

Đến mười chín tuổi, Sư thôngkinh luật thọ giới cụ túc, thích đến các hội giảngkinh, lầu thôngkinh Viên Giác kinh Hoa Nghiêm.Nhân nghe trongpháp hội của Thiền sư Nghĩa Hoài thạnh hành, Sư đi thẳngđến thamvấn.

Nghĩa Hoài hỏi: Tọa chủ giảngkinh gì? Sư thưa: Kinh Hoa Nghiêm.Nghĩa Hoài hỏi: KinhHoa Nghiêmlấy gì làmTông? Sư thưa: Lấy pháp giới làmtông. Nghĩa Hoài hỏi: Pháp giới lấy gì làm tông? Sư thưa: Lấy tâmlàmtông. Nghĩa Hoài hỏi: Tâm lấy gì làm tông? Sư khôngđáp được.Nghĩa Hoài bảo: Có sai hào ly cách xa trời đất,ôngphải tự khán ắt có phát minh.

Sau,Sư nghe vị Tăngnhắc việc Bạch Triệu đến thamvấn Báo Từ: “khi tình chưa sanh thì thế nào”,BáoTừ nói: cách. Sưhốt nhiên đại ngộ, liền chạy thẳng đến phươngtrượngtrình bày chỗ sởchứng.Nghĩa Hoài bảo: Ngươi thật là pháp khí tôngcủa ta sau này đi theo ngươi vậy. * Ban đầu,Sư trụ ở LongThơ tứ điện. Sau,có chiếu mời về trụ tại chùa Pháp Vân núi TrườngLô. Vua Thần Tôngmời Sư đến trước Thần ngự thuyết pháp và ban hiệu là Viên Thông.

* Sư thượng đường:
- Theo gió điều khiển buồmchính là theo gió nươngsóng, cắt đứt các dòng chưa khỏi như xưa rỉ chảy.Xét tài bổ chức đâu ngoài hay dở, mua mũ vừa đầu khó được khít khao.Dù cho trên chẳngthấy trời dưới chẳngthấy đất,đôngtây chẳng chia nambắc chẳngphân,có chỗ nào mà dùng? Dù là thép cứngdo luyện sắt mà thành,cũngphải trên trán đổ mồ hôi. Thảy chẳng thếấy làm sao thương lượng. Sư imlặnggiây lâu, nói:
- Tâmđỏ mảnh mảnh ai biết được,cười ngất HoàngMai con thạch nữ.

* Tănghỏi:
- DươngXuân thánghai ba,muôn vật thảy nẩy mầm, vậy mầmcó tăng

trưởnghay không? Sư đáp:- Nhà mình xem lấy.
- Đâu chẳng phải là chỗ chỉ bày ư?
- Cây chuối cao bao nhiêu?
- Lửa đồng cháy chưa tắt,gió xuân thổi lại sanh?
- Cái ấy làBạch Công,còn ngươi thì sao?
- Hãy đợi khi khác.
- Xemngươi nói chẳngra.

* Sư thượng đường:
- Trời lạnh mưa rúc rắc,gió thổi cát bay đá chạy cây tróc chimkêu,các ngươi thảy đều biết.Hãy nói gió có hình sắcgì? Nếu biết được chấp nhận ngươi có đủ mắt sáng, nếu chẳng biết chớ lấy làm lạlừa nhau.Tham. * Sư thượng đường:
- Thiếu Lâmchín nămngồi lặng, lại bị Thần Quangngó phủng.Hiện nay ngọc đá khó phân,chỉ được gai cột giấy gói. Lại hội chăng? Cười ta thì nhiều, nhận ta thì ít. Niên hiệu Nguyên Hựu năm thứ năm(1090) Sư sắp tịch,bảo chúng:
- Lão tăngsáu chỗ trụ trì có phiền Tri sự Thủ tọa.Đại chúngngày nay tứ đại chẳngchắc,gió lửa sắp tan, mỗi người nên lấy đạotự an, khôngtrái lời ta di chúc. Sư bèn nói: Lai thời vô vật khứ thời không Nambắc đông tây sự nhất đồng Lục xứ trụ trì vô sở bổ

Dịch: Khi đến khôngvật lúc đi không Nambắc đông tây việc vẫn đồng Trụ trì sáu chỗ khôngai bổ Sư imlặnggiây lâu. Giám tự Huệ Đương thưa:
- Sao Hòa thượngkhông nói câu rốt sau? Sư nói:- Trân trọng! Trân trọng! Nói xong liền tịch.

* 80. THIỀN SƯ DUY CHÁNH

Ở việnTịnh độHàn Châu Sư giới luật tinh nghiêm,nhà TươngThị Langlà thí chủ.Một hôm,Thị Langthưa với Sư: Ngày mai nhà tôi có khách đôngthỉnh Thầy đến rưới camlồ. Sư nhận chịu. Hômsau, Thị Langsai người đến rước. Sư lấy một bài kệ trao, kệ: Tạc nhật tằng tươngkimnhật kỳ Xuất môn ỷ trượnghựu tư duy Vi Tăng chỉ hợp cư nhamcốc Quốc độ diên trungthậmbất nghi.

Dịch: Hôm qua đãhẹn đến ngày nay Ra cửa nươnggậy thầm nghĩ suy LàmTăngchỉ hợp nơi hang núi Tiệc tùng thành thị chẳngnên đi. Có vị Tăng hỏi:- Thầy lấy danh là Thiền sư sao không nói thiền? Sư đáp:
- Ngày đêmnhờ vạn tượngdiễn bày mà thôi.Ngôn ngữ có gián đoạn,mà pháp này vô tận,nên gọi là Tạo hóa vô tận tạng. * Sư thườngcỡi con trâu vàng,cho nên ngườitục gọi Chánh HoàngNgưu (Chánh Trâu Vàng).

 MỤC LỤC

Lờinói đầu. Đời Thứ NămSauLục Tổ. A.PháiHànhTư. 1. Thiền sư LươngGiớiở ĐộngSơnkhaiTổ tông Tào Động. 2. Thiền sư TăngMật. 3. Thiền sư Khánh Chư ở ThạchSương. 4. Thiền sư Đại Đồng ởnúiĐầuTử. 5. Thiền sư ThiệnHộiở Giáp Sơn. B.PháiHoài Nhượng.
-Phần 1: 6. Thiền sư Nghĩa Huyềnở LâmTế khaiTổ tôngLâmTế. 7. Thiền sư TrầnTônTúc hiệuĐạo Minh. 8.Thiềnsư Huệ Tịchở NgưỡngSơn-Tổ thứ haitôngQui Ngưỡng.
-Phần 2: 9. Thiền sư TríNhàn ởHương Nghiêm.
10. Thiền sư ThườngThông ởnúi Tuyết Đậu.
11. NiLiễuNhiênở Mạt Sơn.
12. Thiền sư Tuyên Giám ởĐức Sơn. Đời Thứ Sáu SauLục Tổ.
-Phần 1:
13. Thiền sư BổnTịchở Tào Sơn - Tổ thứ hai Tào Động.
14. Thiền sư Đạo Ưng ởVân Cư.
15. Thiền sư TồnTương ở HưngHóa.
-Phần 2:
16. Thiền sư Huệ Nhiên ởviệnTam Thánh.
17. Hòa thượngĐại Giác.
18. Thiền sư VănHỷ.
19. Thiền sư QuangDũngở NamTháp.
20. Thiền sư ToànKhoát ở Nham Đầu.
21. Thiền sư Nghĩa Tồnở Tuyết Phong. Đời Thứ BảySauLục Tổ.
-Phần 1:
22. Thiền sư HuyềnNgộ hiệuQuangHuệ ởHà Ngọc.
23. Thiền sư TùngChíhiệuHuyền Minh ởKimPhong.
24. Thiền sư Xử Chơn ởLộc Môn.
25. Thiền sư Huệ NgunghiệuBảo Ứng ở Nam Viện.
26. Thiền sư Toàn Phó ởThanhHóa.
27. Thiền sư Huệ Thanhở Ba Tiêu.
28. Thiền sư Sư Nhan ởĐoan Nham.
29. Thiền sư TôngNhất pháp danh Sư Bịở HuyềnSa.
-Phần 2:
30. Thiền sư Huệ Lăngở TrườngKhánh.
31. Thiền sư VănYến ở VânMônkhaiTổ tông Vân Môn. Đời Thư TámSauLục Tổ.
-Phần 1:
32. Thiền sư Trí Tịnh hiệu Ngộ Khôngở Cốc Aån.
33. Thiền sư HànhNhơn ởLô Sơn Phật ThủNham.
34. Thiền sư DiênChiểu ở PhongHuyệt.
35. Thiền sư Thanh Nhượngở núiHưngDương.
36. Thiền sư Pháp Mãn ở núi U Cốc.
37. Thiền sư Quế Sâm ởviệnLa-hán.
38. Thiền sư Huệ Cầu ởviệnAnQuốc núiNgọa Long.
-Phần 2:
39. Hòa thượngBạchVân TườnghiệuThậtTánh.
40. Thiền sư TrừngViễn ởHươngLâm.
41. Thiền sư TôngHuệ hiệu Thủ Sơ ở Động Sơn. Đời Thứ ChínSauLục Tổ.
42. Thiền sư Trí Nghiêm ởCốc Aån.
43. Thiền sư Pháp Hiển ởviệnPhổ Ninh.
44. Thiền sư Tỉnh Niệm ởThủ Sơn Nhữ Châu.
45. Thiền sư Chơn ởQuảngHuệ.
46. Thiền sư VănÍchhiệu Tịnh Huệ khaiTổ tôngPháp Nhãn.
47. Thiền sư Hưu Phục hiệu Ngộ Khôngở việnThanhLương.
48. Thiền sư ThiệuTu ởLongTế.
49. Thiền sư QuangTộ ở chùa TríMônTùyChâu.
50. Thiền sư Giớiở Ngũ Tổ.
51. Am chủ Tường ởLiênHoa Phong. Đời Thư Mười SauLục Tổ.
-Phần 1:
52. Thiền sư KỉnhHuyềnở núi ĐạiDương.
53. Thiền sư ThiệnChiêuở Phần Dương.
54. Thiền sư QuiTỉnhở viện Quảng Giáo Diệp Huyện.
55. Thiền sư Trí Tung ở TamGiao viện Thừa Thiên.
56. Thiền sư TrùngHiểnở Tuyết Đậu, MinhChâu.
-Phần 2:
57. Thiền sư HiểuThôngở ĐộngSơn.
58. Thiền sư TựBảo ở ĐộngSơn.
59. Quốc sư Đức Thiềuở núiThiên Thai.
60. Thiền sư Huệ Minh ở chùa Báo Aân.
61. Thiền sư Pháp ĐănghiệuTháiKhâm ở việnThanhLương.
62. Thiền sư Thanh Tủng ởLinhẨnHànChâu. Đời Thứ Mười Một SauLục Tổ.
-Phần 1:
63. Thiền sư Nghĩa Thanhở ĐầuTử.
64. Thiền sư Thanh Phẩuở HưngDương.
65. Thiền sư TừMinh Sở Viênở Thạch Sương.
66. Thiền sư QuảngChiếuHuệ Giác ở núiLang Nha.
-Phần 2:
67. Thiền sư Nghĩa Hoàiở Thiên Y.
68. Cư sĩTu TuyểnTằngHội.
69. Thiền sư Ỷ Ngộ ởPháp Xương.
70. Thiền sư Phật ẤnhiệuLiễuNguyênở VânCư.
71. Thiền sư Huệ Nhật Trí Giác ở chùa Vĩnh MinhDiênThọ
72. Thiền sư ChíPhùng ở chùa Hoa NghiêmnúiNgũVân.
73. Thiền sư BổnTiênở chùa ĐoanLộc. Đời Thứ MườiHai SauLục Tổ.
74. Thiền sư Đạo Giaiở Phù Dung.
75. Thiền sư Báo Ân ở núi ĐạiHồng.
76. Thiềnsư Huệ Namở HoàngLongkhaiTổ hệ pháiHoàng Long.
77. Thiềnsư PhươngHộiở DươngKỳkhaiTổ hệ pháiDương Kỳ.
78. Thiền sư TôngBổnhiệu Viên Chiếu ở Huệ Lâm.
79. Thiền sư Pháp Túhiệu Viên Thôngở chùa Pháp Vân.
80. Thiền sư Duy Chánh ở viện Tịnh độ Hàn Châu. (Hai hệ pháinàylà chinhánhTôngLâmTế)

 Hết